İlyas Bey Külliyesi'ni tanıyor musunuz?

İlyas Bey Külliyesi'ni tanıyor musunuz?
İlyas Bey Külliyesi'ni tanıyor musunuz?
İlyas Bey Külliyesi, 5 yılda tamamlanan onarım ve restorasyon projesiyle Euro Nostra ödülünü aldı. Projeyle paralel olarak hazırlanan kitap ise bu eserin tarihini, mimarisini tüm detaylarıyla ele alıyor
Haber: KANSU ŞARMAN / Arşivi

Aydın’ın Didim ilçesine bağlı arkeolojik sit alanı Miletos antik yerleşimi içinde yer alan Balat İlyas Bey Camii, 1404 yılında Anadolu Beylikler döneminde Muğla ve çevresine hakim olan Menteşeoğulları’nın son hükümdarı İlyas Bey tarafından yaptırıldı. Anadolu Beylikleri dönemi mimarisinin özelliklerini yansıtan bu muhteşem külliye, cami, medrese, imaret, çifte hamam, çarşı gibi birimlerden oluşuyor.
İlyas Bey Külliyesi için İzmir’in Söke ilçesi kökenli sanayi kuruluşu Söktaş, 2007 yılında bir restorasyon ve onarım projesi başlattı. İlyas Bey Külliyesi 1900’lerin başında Söktaş’ın sahipleri Kayhan ailesinin büyük dedesi Hacı Halil Paşa tarafından onarım gördü.
Söktaş, İlyas Bey Külliyesi’nin tarihi yerini yeniden kazanması için 5 yıl önce Mimar Cengiz Kabaoğlu’nun başkanlık ettiği bir ekiple çalışma başlattı ve Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Ege Üniversitesi ve Ankara Üniversitesi’nden arkeolog, sanat tarihçisi ve mimarların yer aldığı akademik danışma kurulunun desteğiyle yürütülüp tamamlandı.
Balat İlyas Bey Külliyesi restorasyon projesi, Avrupa ’nın kültürel mirasını korumayı misyon edinen Europa Nostra’dan “tarihi yapıtların onarımı ve korunması” kategorisinde ödül aldı.
Restorasyon projesiyle paralel olarak İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk ve İslam Sanatı Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. M. Baha Tanman ve Harvard Üniversitesi Tarih Bölümü doktora öğrencisi Leyla Kayhan Elbirlik’in editörlüğünde, İlyas Bey Külliyesi üzerine monografik kitap da hazırlanmış. Kitapta Menteşeoğlu Beyliği döneminde Balat’ın konumuna, Menteşeoğulları’nın ve İlyas Bey’in Batı Anadolu’daki önemine ve etkisine geniş yer veriliyor. Kitapta yer alan Balat İlyas Bey Külliyesi fotoğrafları mimar ve fotoğrafçı Cemal Emden tarafından çekilmiş. Kitapta Anadolu Beylikleri konusunda uzman tarihçiler Elizabeth A. Zachariadou ve Anthony Luttrell’in “Batı Anadolu’daki 15. yüzyıl başlarındaki siyasal karmaşası içinde Menteşe Emiri İlyas Bey”, Feridun M. Emecen’in “Beylikler döneminde Batı Anadolu: Menteşeoğulları ve İlyas Bey” ve Tuncer Baykara’nın “Balat’ın beylikler devri” makaleleriyle külliyenin tarihi kimliği ve tüm ayrıntılarıyla anlatılıyor. Kayahan Türkantoz’ün “Menteşeoğlu döneminde Balat’ın Kent dokusu ve yapıların dağılımı” ve Ayda Arel’in Menteşe Beyliği mimarisi ve Balat İlyas Bey İmareti: Bir aidiyet sorunu” başlıklı makalaleri de dönemin kent dokusu ve mimarisine dair bilgileri içeriyor.
İlyas Bey Külliyesi kitabıyla hem Anadolu’da beylikler döneminin tarihinin içine yolculuk ediyor ve 15. Yüzyıl başında Timur’un Anadolu istilası sonrası yaşanan çalkantılı dönemi anlama fırsatı buluyor hem de İlyas Bey Külliyesi ile birlikte dönemin mimari yapılarının özelliklerini, bu bölgede yaşayan insanların yaşadığı hayata dair ipuçlarını öğrenme fırsatı buluyorsunuz. Kitabın en önemli bölümlerinden biri külliyenin haziresinde bulunan mezartaşları konusunda hazırlanan özel bölüm. Burada gerek Menteşeoğulları döneminden gerekse Osmanlı döneminden kalma mezartaşlarından elde edilen bilgiler çeviri ve açıklamalarıyla veriliyor.
Ayrıca İlyas Bey Küliyesi’nin restorasyon ve onarım projesinin kazı ve temizlikten itibaren tüm aşamaları, yaşanan sıkıntılar, binaların desteklenmesi sırasında ortaya çıkan problemler dahil olmak üzere kitapta izlenebiliyor.
Sonuç olarak İlyas Bey Külliyesi’nin restorasyon ve onarım sürecinde gösterilen titizlik, editörler M. Baha Tanman ve Leyla Kayhan Elbirlik tarafından kitapta da sürdürülmüş ve külliyenin kendisi ve tarihi yeri hakkındaki tüm detayların ele alındığı bir eser ortaya çıkmış.

BALAT İLYAS BEY KÜLLİYESİ
Editörler: M. Baha Tanman, Leyla Kayhan Elbirlik
Söktaş, 2011, Türkçe - İngilizce, 332 sayfa.