Orwell'in zihninin içinde

Orwell'in zihninin içinde
Orwell'in zihninin içinde
'Bin Dokuz Yüz Seksen Dört' ve 'Hayvan Çiftliği'ni okuyanlar için 'Katalonya'ya Selam' bu iki eserin düşünsel altyapısını sunan, George Orwell'in sunduğu kurgusal dünyanın ipuçlarını taşıyan bir kitap
Haber: PİRİ KAYMAKÇIOĞLU / Arşivi

Raymond Carr, 1971 yılında kaleme aldığı yazısında Orwell’in eseri ‘Katalonya’ya Selam’ hakkında şunları söyler: “İspanyol İç Savaşı bir kötü edebiyat sağanağı yarattı. ‘Katalonya’ya Selam’ bunun birkaç istisnasından biridir ve nedeni de çok basittir: Orwell, gerçeği gördüğü gibi kaydetmeye azimliydi. 1936-39 döneminde sola mensup çoğu yazarın göze alamadığı bir şeydi bu.”
George Orwell, 1936 yılının sonunda gazeteci olarak gittiği İspanya’da Franco’nun faşist güçlerine karşı, Cumhuriyetçiler cephesinde savaşa katılır. POUM (Birleşik Marksist İşçi Partisi) milisi olarak görev yapan Orwell, deneyimlerini ‘Katalonya’ya Selam’ kitabında okuyucuyla paylaşır. İspanya İç Savaşı’na dair birinci elden tanıklığına dayanan bu kitap , yazarın bundan sonraki hayatında ve eserlerinde derin izler taşıyan, oldukça önemli bir çalışmadır.

Orwell’in ölümünün ardından evrakı arasında bulunan notlarda İspanya’ya ilk gidişini şu şekilde anlatır: “POUM milisine 1936 yılı sonunda katıldım. Bir başkasına değil de bu milise katılmamın başlıca nedenleri şunlardı: İspanya’ya gitmeye gazete makalelerim için malzeme toplayabilmek amacıyla niyetlenmiştim. Bunun yanı sıra, eğer çarpışmaya değer gibi görünürse, belki de savaşırım diye muğlâk bir düşünce de vardı kafamda. Ne var ki hastalıklı bünyem ve nisbeten az sayılabilecek askeri tecrübem hesaba katıldığında, savaşmak hususunda pek bir kuşkuluydum.”

İspanya’da devrimle beraber pek çok değişim yaşanmaktadır. Yeni sistem sosyal hayatın her yönünü etkiler: Piyasadaki pek çok mal ihtiyaç sahiplerine dağıtılır. Kişilerin birbirlerine hitap şekillerinden işletmelerin kolektifleştirilmesine kadar her yerde ve her şeyde değişim söz konusudur. İşçi sınıfının egemenliğinde bir şehir görüntüsüne ilk kez tanık olan Orwell gayet umutludur. Çok sonraları ise bu başta gördüğü değişimin kısa süreli olduğunu, beklediği ya da hayalini kurduğu değişimin sandığı kadar kolay elde edilemeyeceğini anlayacaktır. Gördüğünü sandığı değişimi şu şekilde ifade eder: “... görünenin gerçekten olup bittiğine, bunun hakiki bir işçi devleti olduğuna ve burjuvazinin ya kaçtığına ya öldürüldüğüne ya da gönüllü olarak emekçilerin saflarına geçtiğine inanmıştım. Hali vakti yerinde burjuvaların büyük bölümünün sadece gizlendiklerini ve şimdilik proleter görünerek kendilerini maskelediklerini idrak edememiştim.”
Orwell’in en çarpıcı yorumları ise cephe gerisinde sürüp giden savaşa dairdir: “Bütün savaşlarda böyledir; askerler çarpışır, gazeteciler bağrışır ve palavracı yurtseverlerin hiçbiri kısacık propaganda gezilerinin dışında, cephedeki siperlere yanaşmaz bile.”
Orwell cephede bir nöbet esnasında keskin bir nişancının silahından çıkan mermiyle ağır yaralanır. Gırtlağından vurulan Orwell ölümden kılpayı kurtulur ve cephe gerisine gönderilir. Cephede geçen dönemin ve uzun bir tedavi sürecinin ardından Barselona’ya tekrar adımını atan Orwell, İspanya’ya ilk geldiğinde gördüğü düzenin tamamen ortadan kaldırılmış olduğuna tanık olur. Kısa bir süre sonra Sovyetler Birliği ile yakın bağları bulunan İspanyol Komünist Partisi bir siyasi temizlik hareketine girişir. POUM yasadışı ilan edilir, pek çok milis tutuklanır veya -Orwell gibi- ülkeyi terk etmek zorunda bırakılır. Hapishaneler tutuklularla dolup taşar, tutukluların ne ile suçlandığı açıklanmaz. Faili meçhullerin yanı sıra tutukluların çoğu hapishanelerde ‘katledilir.’ Bu koşullar altında ülkeyi terk etmek zorunda kalan Orwell kitabını, İngiltere’nin her şeyden uzak, kendi dünyasında yaşayan proleter sınıfına göndermelerde bulunarak sonlandırır. Kitabın en çarpıcı cümlelerinden birisi de bu son bitiş cümlesidir: “...Trafalgar Meydanı’ndaki güvercinler, kırmızı otobüsler, mavi polisler —hepsi, İngiltere’nin o derin ama çok derin uykusunda... Korkarım ki bu uykudan bombaların gürüldemesini duyarak yatağımızdan fırlamadıkça bir türlü uyanmayacağız.”

KATALONYA’YA
SELAM
George Orwell
Çeviren: Jülide Ergüder
BGST Yayınları
2011, 262 Sayfa
20 TL.