Özdemir Asafça Oscar Wilde

Özdemir Asaf 1968 yılında, Wilde'ın 'Reading Zindanı Balladı' şiirini ve yazarın yaşamöyküsünü incelemişti. Asaf'ın o zamanlarda kendi matbaası Sanat Basımevi'nde bastığı kitap, yeniden yayımlandı
Haber: NURDURAN DUMAN / Arşivi

‘‘Yaşadığını yazan ile yazdığını yaşayanın bu şiirini çevirmekle iyi ettim, biliyorsun.” Özdemir Asaf, ilk basımını kendi matbaası Sanat Basımevi’nde, 1968 Şubatı’nda yaptığı ‘Reading Zindanı Balladı’nı eşine böyle imzalar. Asaf çevirisi Ballad’ın en yeni baskısı ise yine bir Şubat ayında ‘Oscar Wilde: Özdemir Asaf’ın Kaleminden Hayatı ve Reading Zindanı Balladı’ ile çıkıp geldi kitaplıklarımıza. Ballad’ın yazılış ve basılış hikâyesi; şiire neden olan olay; Wilde’ın hayatı; Asaf’ın bu hayatı yazma ve şiiri Türkçeye aktarma süreci olmak üzere ayrı ayrı bilinmeye değer hikâyeler de söz konusu bu çalışmada.
Oscar Wilde iki yıl (1895-1897) kürek mahkûmu olarak kaldığı Reading Zindanı’nda bir gün yeni bir tutuklu görür, “Ben hiç görmedim böyle, böyle bakan bir adam, / Böyle dalmış gözleri / Küçük mavi örtüye, / Zindanda tutukların gökyüzü dedikleri, / O salına salına süzülen bulutlara / Ki gümüş yelkenleri.” Bu dizeler her ne kadar Wilde zindandan çıktıktan sonra tamamlanmış olsa da, şiir o gün, o an şairin şiir bedeninde ete kemiğe bürünmüştür bile, Wilde bu adamın hikâyesinden çok etkilenmiştir: Krallık muhafız süvari bölüğü askerlerinden Charles Thomas Wooldridge, karısı Laura Ellen Wooldridge’i öldürmüştür ve 7 Temmuz 1896’da asılarak idam edilecektir. Özdemir Asaf’ın deyişiyle: Şahidler ise, kadının erkeğin kıskançlığını kamçıladığını ve serbest yaşayışı ile ona çok eziyet çektirmekde olduğunu söylemişlerdir. (Asaf’ın dili kullanma biçimine kitapta olduğu gibi bu yazıda da sadık kalınmıştır.) Wilde’ın bu olaydan yola çıkarak ama zindanı da yazdığı, edebiyat için çok değerliliği su götürmez Ballad, sosyolojik açıdan da önemli sonuç ve çözümlere yol açmıştır. Şiirin etkisi, cinayetin İngiltere kamuoyunda yarattığı tepki ve tartışmalar gibi sonuçlara neden olurken, İngiltere hapishanelerindeki şartların yeniden düzenlenmesi, ceza uygulama sistemlerinin düzelten kanunların çıkması gibi somut çözümlere de doğrudan yön vermiştir.
13 Şubat 1898’de ilk olarak Londra’da basılan eserin yazım ve yayımlanış süreci, kitaba ‘Ballad’ın Öyküsü’ olarak alınan bölüm, yazar-eser yoldaşlığı, yazar-eser-yayıncı ilişkisi ve eser-toplum etkileşimine ışık tutmakta. Özellikle de dönemin İngiltere’sindeki edebiyat ve sanat çevresine. Wilde’ın yaşamının Asafça ele alındığı ‘Oscar Wilde’ın Hayatı’ ise dönemin İngiltere’si hakkında çok şey söylemekte. Asafça diyorum çünkü Özdemir Asaf, Wilde’ın hayatlarının neden ve nasıl cazip sayıldığını anlatacak bir roman kaleme almayı hedeflemiş: “Ben tahlile belki onun hayatlarının, düşüncelerinin, aşklarının hikâyesini anlatırken dokunacağım. Fakat asıl maksadım onun romanını yazmaktır.” 

645 satır
Anlaşılacağı gibi kitap Wilde üzerine olduğu kadar Asaf’ın yaşama bakışı, dili kullanma biçimi ve şiir anlayışıyla ilgili birçok özellik içermekte. Asaf ilk baskının arka kapağında, “Reading Zindanı Ballad’ının 645 satır (109 altılık) tutan tamamı, Türkçeye şiir olarak aslındaki değerinin eşitliğinde aktarılmışdır” diye yazar. Bir çeviri yapmayı değil, aktarmayı amaçlamıştır. Elbette elimize ulaşan bu kıymetli şiir çok özel ve güzel bir çeviri. Oscar Wilde’a ve eserlerine duyduğu sevgi yüzünden olsa gerek Asaf, Ballad’a kendi sözlüğünden sözcük vermeyi ve kendi şairliğinden maya katmayı esirgememiş. Bu durum ve Asaf’ın yukarıda geçen sözü, ‘şiir çevirisi’ tartışması için -yeni olmayan ama- kıymetli bir odak. Poetik çevre bu odaktan yola çıkarak, Şairin şiir çevirmesi ve çeviri hakkındaki görüşleri, şiir çevirisinin kimler tarafından nasıl yapılması ve çevrilen şairle şiirin çeviren tarafından sevilip sevilmemesi gerektiği gibi, yapageldiği tartışmaya yine yeni değerler katabilir.
‘Reading Zindanı Balladı’ sosyolojik, edebi, tarihi özellikleri bir yana, elbette ilk önce bir aşk şiiri.

OSCAR WILDE
Özdemir Asaf’ın Kaleminden Hayatı ve Reading Zindanı Balladı
Özdemir Asaf, Kırmızı Yayınları
2011, 200 sayfa, 15 TL.