'Pis' sinizme panzehir

'Pis' sinizme panzehir
'Pis' sinizme panzehir
Tanıl Bora'nın ağırlıklı olarak Birikim'de yayımlanmış yazılarından oluşan 'Sol, Sinizim, Pragmatizm'in ana meselesi pis bir sinizme mahkûm olmadan radikal muhalif 'tavır'ın nasıl mümkün olabileceğini tartışmak
Haber: CENGİZ ALKAN / Arşivi

Leo Malet’nin anarşist-nihilist sinik anti-kahramanlarının edebi bir değeri vardı. Keza Amerikan ‘private-eye’ polisiyelerindeki dedektiflerin... Bugünse bütün orijinalliğini yitirmiş kopyanın kopyası (Baudrillard bile hazzetmezdi herhalde) sinik zamane insanı, kitle kültürü içinde yaygın bir yer tutuyor, üstelik kendini hâlâ marjda sanarak. Özellikle bu ‘marjda sanma hali’ vicdani bir şey midir, bir suçluluk mahcubiyeti midir bilinmez ama sırıttığı kesin. Günahını almayalım ama CNBC-e’nin bolca ithal ettiği Amerikan sarkazmının da bunda payı var galiba. Türkiye’de bir kuşağın bir kısmı bu dizilerle büyüdü. Yoksullukta bile hoyratça bir alay malzemesi bulan bir ‘pis sinizm’le.
Tanıl Bora’nın ağırlıklı olarak Birikim’de yayımlanmış yazılarından oluşan Sol, Sinizim, Pragmatizm’in ana meselesi ‘pis bir sinizm’e mahkûm olmadan radikal ‘tavır’ın nasıl mümkün olabileceğini tartışmak. Özellikle ‘Sinizm ve Pragmatizm’ bölümü, radikal muhalif hareketlerin fikrine ve eylemine dair ‘seçenek’ sunan eleştirisiyle oldukça fikir açıcı.

İyi sinizm...
Peter Sloterdijk’in “Aydınlanmış yanlış bilinç” olarak tanımladığı, “Aydınlanmacı akılla donanmış, gerçekliğe -ve kendi gerçekliğine- eleştirel bir mesafeyle bakan ve onu kavrayan, fakat bu kavrayıştan çıkardığı sonucun icabını yapamayan, yapmaya muktedir olamayan, yapamamanın da mutsuzluğunu taşıyan bir bilinçtir bu. Arkasında, aslında modernliğin doğal neticeleri sayılacak etkenler vardır: Bireyin psiko-kültürel dağılma endişesi, bir Benlik iddiası ortaya koymaya dönük bastırmalar, soğuk araçsal akılcılığın nüfuzu...” bir ‘pis sinizm’den ayrı olarak, “yitirilmiş küstahlığın yeniden keşfi” ‘iyi bir sinizm’ de vardır: “Özgürleştirici, hücumcu bir sinizmdir bu. Maske indiren, ‘Kral çıplak’ diyen satirik geleneğe dayanır. ‘Gerçeğin’ ve hâkim gücün karşısında neşeli bir kayıtsızlıkla işine bakar. Araçlara ilişkin bir sinizm değildir bu; araçların amaca nisbetle uygunsuzluğuna, yetersizliğine takmaz; amaçlara ilişkin bir sinizmdir, uzak/nihai amacın uzaklığından ötürü morali bozulmaz, bu anlamda ‘amaçsızca’, önündeki somut ihtiyaçlara ve onların icaplarına bakar.”
‘Eylem fikri’ni yeniden düşünmenin bir gereği olarak kötü çocuk pragmatizme de yeniden bakmanın ihtiyacına işaret ediyor Tanıl Bora. Siyaseten oportünizmle, iktisaden piyasa ekonomisiyle eklemlenen sağ-pragmatizmin dışında, özellikle, J.S. Mill, J. Dewey, B. Russell’a kadar giden bir geleneği olan liberal-sol’a atfedilebilecek (sol-liberalizm’e değil) bir ‘iyi pragmatizm’in bugün solun-sosyalistlerin eylem-fikir meselesine katkı sağlayacağını, hayatiyet getireceğini söylüyor, “Yapabilme kapasitesinin gelişmesine mecra açma; yapılabilir olanı arama ve yapılabilir olanın sınırlarını genişletme hedefiyle” iyi bir pragmatizmin, kötü bir sinizmin panzehiri olduğunu da ekleyerek.

Protesto etme sanatı
Solun gerçek bir seçenek olmasının yolunun sinizmi aşan muhalif bir tavrın iyi bir pragmatizmle eylenmesinden (‘eğlenme’yi de dıştalamayan) geçtiği aslında bizzat solun “iyi şeyler de oluyor” pratiğiyle sabittir ve arada bir yanıp sönen bu pratiği kapsayıcı bir praksise dönüştürmek de pekâlâ olanaklıdır.
Bunun için de “toplumsal eleştiriyi ve analizi sanki aslen mesafe koymak, dışında durmak, kendini ayırmak ve kendini arıtmak için kullanma”nın dışına çıkmak gerekiyor. Çünkü bu, “olabilirlik” duygusu yaratmayan, yapabilme potansiyelinin inandırıcılığı olmayan bir dil: “Biteviye teşhir ederken, hayret hassasını yitirmiştir. Hayret hassasına bağlı olarak, öfke duyma hassasını da.”
Protesto etme sanatını da sinizm-pragmatizm bahsinden ayrı düşünmemek gerekiyor. ‘Bir protesto gösterisi ne işe yarar’ sorusu bırakın ‘gösteri’yi yapanları bütün muktedir konumlarına rağmen hasımlarda dahi bir yanıt bulabilmeli. En önemlisi de var olanın dışında bir seçenek olduğu iddiasını taşıyan muhalif protestonun, derdiyle eyleminin uyumlu olduğu bir ahlaka sahip olması. Hakikatin tekelinin kendinde olmadığı, öğrenmeye ve öznelerin yaratıcılığına açık (“Başka bir ‘Başka bir dünya mümkündür’ mümkündür”), “sahici bir toplumsal ilişki” olarak protesto etme sanatı. Yazarın dipnotunda ille de tek tek kişileri kastetmediğini ekleyerek söylediği gibi, “sesini çıkarmak”tan geri durmadan “bire bir konuşma”nın yararlarını hiçbir zaman es geçmemek.

SOL, SİNİZİM, PRAGMATİZM
Tanıl Bora
Birikim Yayınları
248 sayfa
16.5 TL.