Protestan ahlakını yeniden okumak

Protestan ahlakını yeniden okumak
Protestan ahlakını yeniden okumak
Milay Köktürk'ün çevirisi ile 'Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu', hem Weber'i yeniden okumak hem de üstüne tartışmak için iyi bir fırsat
Haber: CEM KORAY OLGUN - cemkorayolgun@hacettepe.edu.tr / Arşivi

Sosyal bilimlerde büyük kuramcıların kendi metinlerini ne kadar iyi okuyoruz/okuyabiliyoruz sorusu hiçbir zaman cevabını tam olarak veremediğimiz bir soru olarak kalmaya devam ediyor. Sosyoloji ve felsefe alanlarında bu sorunun kapsamı daha da büyüyor. Temel kaynakların hepsinin batı dillerinde yazılmış olması ve bizim bazı kuramcıları okurken, önceliği onların kendi metinleri yerine, haklarında yazılan eserlere vermiş olmamız işleri daha da zorlaştırıyor. Dolayısıyla yorumun yorumunu okumuş oluyoruz ki bu aynı zamanda sosyal bilimler ve bu bilimi yeni öğrenenler için de aldıkları bilginin giderek yüzeyselleşmesi demek. Almanca aslını okuyamayanlar için Milay Köktürk’ün Türkçeye çevirmiş olduğu Max Weber’in ‘Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu’ kitabı sosyal bilimler literatürüne büyük bir katkı sağlıyor. Aynı zamanda bu çeviri, Türkiye ’de yayınlanan ilk tam çeviri olma özelliği de taşıyor. Köktürk’ün çevirisinin, kendisinden önceki çeviriden en önemli farkı, hem Weber’in açıklayıcı notlarının tamamının, hem de eser üzerine yapılan eleştirilere Weber’in yazmış olduğu antikritiklerin de çevrilmiş olması. 

Protestanlık ve kapitalizm
İlk defa makale biçiminde, 1905 yılında yayımlanan ‘Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu’, Weber’in ilk önemli sosyolojik incelemesi olmakla birlikte din sosyolojisi alanındaki en temel eserlerden biri olma özelliğini de taşır. Ayrıca eser, Weber’in metodunu anlamak için de oldukça önemlidir. Zira Weber, kapitalizmin tarihsel gelişimini kendisinin “ideal tip” metoduyla açıklar. Weber püriten ahlakın kapitalizmin gelişiminde oynadığı rolü anlatırken Katolik Lutherciliğin “gerektiği kadar çalışmayı” uygun gören meslek anlayışının, kapitalizmin gelişiminde bir engel olduğundan bahseder ve Protestanlığın kapitalizmin gelişimindeki etkisini dört Protestan mezhebi Kalvinizm, Pietizm, Metodizm ve Baptizm üzerinden açıklar. Weber’e göre Katolikler yerine Protestanların kalkınabilmesinin nedeni Protestan birikim anlayışının, eylemleri bu dünyaya yönelmiş bireylere daha fazla uygun olmasıdır. Kalvinizmin temellerini attığı bu anlayış iş yaşamını Tanrı’nın kutsallığıyla eşdeğer konuma getiren Baptizm’le doruk noktasına ulaşır.
Burada, Weber’in kapitalizmin gelişimini Protestanlığın bir sonucu olarak görmediğini gözden kaçırmamak gerekir. Weber’e göre din kapitalizmin gelişimindeki etkenlerden sadece biri olarak ele alınmaktadır. Oysa Weber kapitalizmin dini kullanarak gelişmesiyle ilgili olarak, Protestanlığı daha edilgen bir konuma koyar. Dolayısıyla burada temel problem kapitalizmin kendisine meşru bir zemin hazırlama çabasıdır.
Weber’in notlarının çevrilmesi ve kitabın içindeki konumlanmasına değinirsek, Köktürk’ün çevirisinde, Weber’in notlarına her bölümün sonunda o bölüme ait notlar biçiminde yer verilmiş olmasının okuyucunun işini kolaylaştırdığını söyleyebiliriz. Zira Protestan Ahlakı gibi bol dipnotlu bir çalışma için, diğer bölüme geçmeden o bölüme ilişkin notları okumak, meselenin tam olarak anlaşılması için göz ardı edilmemesi gereken bir nokta. 

Antikritikleri anlamak
Köktürk’ün çevirisinin bir başka önemli özelliği de antikritiklerin Türkiye’de ilk defa çevrilmiş olması. Protestan Ahlakı yazıldıktan sonra, esere yönelik eleştirilere karşı Weber’in cevaplarından oluşan bu metinler onun düşüncesini daha net anlamaya olanak sağlıyor. Weber, antikritikleri yazarken, düşüncelerini bir nevi özetliyor ve eleştirilere verdiği yanıtlarla aynı zamanda okuyucuların kafasındaki olası soruları da yanıtlamış oluyor.
Çeviri ile ilgili son bir önemli husus da, Köktürk’ün asketizm/asketik kavramı yerine “sofu” kavramını tercih etmesi. Türkçedeki Weber literatürü için yeni bir deyiş aslında. Asketik kavramına alışmış Türk okuyucu için “sofu” hem Türkçe hem de kültürel anlamda daha anlaşılır duruyor. Dolayısıyla Köktürk’ün çevirisi hem Weber’i yeniden –ki bu sefer tam anlamıyla- okumak hem de üstüne tartışmak için iyi bir fırsat.

PROTESTAN AHLAKI VE KAPİTALİZMİN RUHU
Max Weber
Çeviri: Milay Köktürk
BilgeSu Yayıncılık
2011, 358 sayfa, 20 TL.


    ETİKETLER:

    Türkiye

    ,

    Katolik

    ,

    Fırsat

    ,

    ,

    zaman

    ,

    batı

    ,

    sosyal

    ,

    Karşı