Tek gerçek, düşlerimizdir

Cinayet, vicdan, umut, ölüm ve dirim üzerine dönen bir burgaç: 'Morgue Sokağı Cinayeti'
Haber: Nadire Akgündoğdu / Arşivi

Edgar Allan Poe’nun toplam beş öyküsünden derlenen ‘Morgue Sokağı Cinayeti’, ciltli özel bir baskıyla yeniden yayımlandı. Kitaba adını veren öykü dışındaki diğer eserleri: ‘Kuyu ve Sarkaç’, ‘Maelström’e Düşüş’, ‘Geveze Yürek’ ve ‘Amontillado Fıçısı’dır. Bu tek tek öykülerin birleştiği, onları aynı kitapta buluşturan nokta: ölüm ve onun kıyısı. Bunu, bir cinayet olayının aydınlatılması üzerine kurulu bir öyküden başlayarak, ölümle burun buruna gelmiş birinin öyküsü ve ölümün ‘kuyu’sundan dönülen bir öykü takip eder. Son iki öykü de yine cinayetle ilgili.
Kitaba adını veren ve aynı zamanda kitabın en hacimli hikâyesi ‘Morgue Sokağı Cinayeti’ diğer öykülere de ışık tutar niteliktedir. Yazar , öykünün olay kısmına girmeden evvel, anlatacaklarına bir hazırlık mahiyeti taşıyan bir deneme yazıyormuş gibi başlar. Bu ‘deneme’sini örnekleyecek olan da birazdan anlatacağı ilginç olaylardır. “Bir bilim kitabı yazmıyorum, sadece biraz tuhaf bir öyküye başlangıç olarak gelişigüzel bazı görüşlerimi sıralıyorum.” Poe’nun bahsettiği bu görüşler dünyaya başka türlü bakan insanlar için yaptığı tespitlerdir. ‘Çözümleme gücü’ ve ‘beceriklilik’ niteliklerine sahip insanlar için yaptığı bir durum tespitidir. Bu tespitini de satranç, briç, dama gibi oyunların oyuncuları üzerinden örneklendirir. Şöyle ki: Satranç, dikkate dayanan ve dikkatsizliğin kayba yol açtığı bir oyunken; dama dikkatsizlik oranı azalmış ve beceriklilik üzerine kurulu bir oyundur. Briçse çözümleme gücünü en çok çalıştıran oyundur. Çözümleyici, Poe’nun nazarında aynı zamanda beceriklidir de. Yazarın ifadeleriyle, “Çözümleme gücü ile beceriklilik arasındaki uzaklık, çeşitli hayalleri kafaya toplama gücü ile bunlardan yeni bir hayal yaratabilme gücü arasındaki uzaklıktan bile fazladır… Gerçekten, becerikli kimseler kafası hep hayallerle dolup taşan kimselerdir; yaratma gücü olanlar ise birer çözümleyiciden başka bir şey değillerdir.” Çözümleyiciye övgü niteliğindeki bu sözler şüphesiz, öyküyü anlatırken okuyucunun zihninde tekrar canlanacaktır. İki cesedin ve oldukça tuhaf bir cinayetin gizlerini bir çözümleyici aydınlatacaktır. Yazarın öyküyü kolaylaştıran bu görüşleri ‘Morgue Sokağı Cinayeti’yle sınırlı kalmaz, diğer öykülerde de bize eşlik etmeye devam eder. 

Kurtuluşu fısıldayan umut
‘Kuyu ve Sarkaç’ta, engizisyon mahkemelerince mahkûm edilmiş bir adam, ölümü beklerken çıkar karşımıza. Adamın ölümü bekleyiş biçimiyle yüzleşiriz. Bir teslimiyet mi, yoksa bir çözümleyici mi? “Kurbanlara iki tür ölüm vardı: ya vücuda yapılan korkunç işkencelerle ölüm; ya da ruha yapılan korkunç işkencelerle ölüm. Bana ikincisi hazırlanıyordu.” Mahkeme kendi usullerine uygun yollar denemektedir: işkencenin en yaratıcı şekillerini… Okuyucunun, bütün hapishane konulu anlatımlarda aklına gelen ‘kurtulacak mı?’ sorusu zorunlu bir biçimde gelir yine; bütün o anlatımlarda karşımıza çıkan umut etme eğilimi de peşi sıra. “Umut, –her türlü işkencenin üstünde, ötesinde olan umut– engizisyon zindanlarında ölümü bekleyenlerin kulağına bile kurtuluşu fısıldayan umut!”
‘Kuyu ve Sarkaç’ı ‘Maelström’e Düşüş’ takip eder. Maelström, okyanusun ortasında dev bir girdaptır. Doğa olaylarının yüceliği ve insanlarca felaket olarak görülen doğanın azameti karşısındaki insan anlatılır. Eşsiz bir manzara karşısında korkuyla karışık bir yücelik duygusuna kapılan insan; bu yücenin burgacında kendi yüceliğini fark edecektir. Bir doğa gezisi sırasında, bir dağın tepesinden bir burgacın olağanüstülüğüne şahit olan gezginlere, burgacın içinden kurtulmuş bir balıkçı kendi serüvenini anlatmaya başlar. Durum, ansiklopedilerde yazılan ‘bilimsel’ açıklamalardan ya da gezi yazarlarının anlattıklarından başka, bambaşka bir deneyimdir.
‘Geveze Yürek’ ve ‘Amontillade Fıçısı’ da ilk öyküde olduğu gibi cinayet üzerinedir. Birini öldürmeyi kafasına koyan, aynı zamanda yeterli meşru zemini de oluşturur. Cinayet, vicdan, umut, ölüm ve dirim üzerine dönen bir burgaç ‘Morgue Sokağı Cinayeti’. Aynı zamanda aynı girdapta iç içe ve bağlı olarak okuyucuyu kendi içine çekmeye hazır raflarda yerini aldı.

MORGUE SOKAĞI CİNAYETİ
Edgar Allan Poe
Çeviren: Memet Fuat
Notos Kitap
2011, 142 sayfa, 22 TL.


    ETİKETLER:

    Mahkeme

    ,

    kitap

    ,

    Bilim

    ,

    Sözler

    ,

    manzara

    ,

    doğa

    ,

    yazar

    ,

    bakan