Türk kadın tarihine bir katkı

Türk kadın tarihine bir katkı
Türk kadın tarihine bir katkı
Kadınların basın alanındaki özgürlüklerden yararlanmaya başladıkları dönemde yayımlanan 'Türk Kadını' dergisi kadınların Türkiye tarihindeki aktif rolünü görmek açısından önemli bir kaynak
Haber: MURAT METİNSOY / Arşivi

Kadınlar içinde yaşadıkları toplumun aynasıdır. Kadınlığın tarihsel değişim ve dönüşüm seyri aynı zamanda erkeğin ve bütün olarak toplumun değişim ve dönüşümünü yansıtır. Bir toplumun kadına olan yaklaşımına bakmak, o toplumu anlamak için önemli ipuçları sağlar. Kadınlar sadece biyolojik olarak değil, kültürel ve toplumsal olarak da doğurgandırlar. O nedenle kadınların radikal olarak değişim ve dönüşüme uğradığı dönemler, eli kulağında bir doğumu, yeni bir toplumun doğuşunu haber verir. Nasıl bugün salgın halini alan ve rekor seviyelere ulaşan kadın ve çocuk cinayetleri ve tecavüzler -ki çocuk demek kadın yani anne demektir- halk arasında ve devlet katında bir çözüm gibi görülen ve giderek ivme kazanan muhafazakârlaşmayı pekiştiriyorsa, tarihin diğer dönemlerinde de aslında kadınların deneyimleri gelecekte nasıl bir politik bir yapının ortaya çıkacağına dair önemli işaretler verdiler.
Daha Cumhuriyet devrimleri kadınlara hukuksal olarak çeşitli politik ve sivil hak ve hürriyetler tanınmadan ve modern Cumhuriyet kadını ortaya çıkmadan önce, az sayıda da olsa eğitimli ve orta sınıf ailelere mensup Osmanlı-Türk kadınları düşüncelerini ifade etmeye başlamışlardı. Eğitimli orta-sınıf kadınlar dergiler yoluyla seslerini yükseltme olanağı buldular. Bu dergilerden biri de 1918’de yayınlanan ‘Türk Kadını’ dergisiydi. Birsen Talay Keşoğlu ve Mustafa Keşoğlu tarafından çevrimyazısı yapılan ve Elif Mahir-Metinsoy tarafından edit edilen dergi Kadın Eserleri Kütüphanesi ve Bilgi Merkezi Vakfı’nın 20. yılı münasebetiyle hayata geçirilen Kadınların Belleği Dizisi kapsamında Osmanlıca’dan latin harflerine çevrilerek kısa zaman önce yayımlandı. Kitabın gelirleri de kadınlarla ilişkili çalışmalara katkı sağlamak üzere Kadın Eserleri Kütüphanesi’ne vakfediliyor.
‘Türk Kadını’ dergisi kadınların Türkiye tarihindeki aktif rolünü görmek açısından önemli bir katkı sağlıyor. Bir anlamda Cumhuriyet reformları olmadan önce Osmanlı-Türk kadınları, en azından orta sınıf ve eğitimli kadınlar, derginin erkek yazarlarıyla birlikte, bazı kadınlık sorunlarını tartışıyorlar dergide. Kadınlar özellikle İkinci Meşrutiyetle gelen liberalleşme sürecinde basın alanındaki özgürlüklerden yararlanmaya başlamışlardı. İşte bu dönemde kadınlar sorunlarını ve taleplerini yayınladıkları gazeteler ve dergiler yoluyla ifade ettiler. Basın ve yayın faaliyetleri orta-sınıf Türk kadınlarının seslerini duyurmak için önemli araçlarından biri oldu.
‘Türk Kadını’ da bu süreçte, 1918-1919 yıllarında yayımlandı. Bu dergiyi karakterize eden en temel özellik ise adında Türk adı geçen ilk kadın dergisi olmasıydı. Bir anlamda Osmanlılıktan Türklüğe geçişin işaretini Cumhuriyet reformlarından önce veriyordu dergi. Yazarları arasında Halide Nusret, Şükûfe Nilhâl, Müfide Ferid gibi dönemin etkili kadınlarının yanında, Ömer Seyfettin, Edhem Nejat gibi zamanının İttihatçı veya geleceğin milliyetçi aydınları bulunuyordu.
‘Türk Kadını’ dergisinin bu çevrimyazısı oldukça bilgilendirici. Özellikle kadın tarihi çalışmaları için önemli bir kaynak. Dergideki tüm yazılar, edebi eserler ve hatta reklamlar bile aslına sadık kalınarak yayımlanmış. Özellikle daha önce çevrimyazısı yayınlanan bazı Osmanlıca kadın dergilerinin çevrimyazılarından farklı olarak şiir ve hikâye gibi edebi eserlerin de çevrilmiş olması kitabı oldukça değerli kılıyor. ‘Türk Kadını’, gerek günümüzde halen tartışılan örtünme, peçe, çarşaf, başörtüsü, kadınların toplumsal hayattaki yeri, çalışma hayatı, ev hayatı, hobileri, sorunları, eğitimi, hak ve hürriyetleri, aile içi ilişkiler ve evlilik gibi pek çok konuda içerdiği yazılarla, gerek dönemin orta-sınıf eğitimli kadınların ideolojik gündemine ve kaygılarına ışık tutarak, gerekse kadın sorunu açısından suskun kaldığı kadınlık deneyimleri ile, günümüzde kadın tarihi araştırmalarına ve Türk feminizmi tartışmalarına ışık tutabilecek önemli bir kaynak özelliği taşıyor.

TÜRK KADINI
1918-1919
Derleyen: Birsen Talay Keşoğlu, Mustafa Keşoğlu
Kadın Eserleri Kütüphanesi
2010, 590 sayfa, 20 TL.