Türk Tarih Kurumu ne iş yapar?

Türk Tarih Kurumu ne iş yapar?
Türk Tarih Kurumu ne iş yapar?
Zinkeisen'in 'Osmanlı Tarihi' özel bir yayınevi tarafından Türkçeye kazandırıldı. Kasasında trilyonları bulunan Türk Tarih Kurumu ne iş yapar?
Haber: TUNA GÜREL / Arşivi

Türkiye her alanda büyüdüğü gibi yayıncılıkta da büyüyor. Eskiden devlet kurumlarının dışında kimsenin el atmadığı eserleri şimdi özel yayınevleri yayımlıyor. Osmanlı tarihinin yabancı dildeki üç büyük eserinden biri daha Türkçeye kazandırıldı. Zinkeisen’in devasa eseri geçtiğimiz günlerde Yeditepe Yayınevi tarafından yayımlandı. Osmanlı İmparatorluğu’nu anlatan eserlerin ilki Hammer’in ‘Osmanlı Tarihi’dir. Osmanlı dünyasına aşina olan ve yazdığı imparatorluğun dilini en zor metinlerini çözecek kadar iyi bilen Hammer’in kaleme aldığı eser daha imparatorluk ayakta iken dikkatleri çekti. Almanca olarak kaleme alınan eser, Âtâ Bey tarafından Fransızca tercümesinden Osmanlı Türkçesine çevrildi. Çevrildiği günden itibaren de Türkiye’de büyük bir ilgiye mazhar oldu ve hâlâ da olmaya devam ediyor.
Osmanlı tarihçiliğinin en önemli isimlerinden biri olan Johann Wilhelm Zinkeisen’in ‘Osmanlı Tarihi’ ise Hammer’in eseri kadar şanslı olamadı. Zinkeisen, 60 yıllık ömrünün yarısını Osmanlı İmparatorluğu tarihini yazmaya adamıştı. Daha 29 yaşındayken birinci cildini yayımladığı ‘Yunanistan Tarihi’ ile tarihçiler arasında fark edildi ve Osmanlı dünyasıyla ilk defa bu eseri vesilesiyle tanıştı. 30’lu yaşlarında ‘Avrupa Devletleri Tarihi’ adlı projeye Osmanlı Tarihi’ni kaleme almak üzere davet edildi. Artık Zinkeisen için 30 yılını vereceği Osmanlı tarihi araştırma serüveni başlamıştı. Zinkeisen, tam 30 yıl Avrupa’nın farklı kütüphanelerinde ve arşivlerinde tozlu raflar arasında isminin bugün bile birçok Türk tarihçisi tarafından bilinmeyen yüzlerce eser ve binlerce belge arasından Osmanlı İmparatorluğu’yla ilgili bilgileri topladı. Uzun bir çalışmanın ardından yedi ciltlik bir ‘Osmanlı Tarihi’ kaleme aldı. Yedi ciltlik devasa çalışma, “Avrupa Devletleri Tarihi” projesine uygun bir şekilde Osmanlı İmparatorluğu’nun daha çok Batı ile olan ilişkileri üzerine inşa edilmişti. Zinkeisen’in yazdığı Osmanlı Tarihi kısa sürede bir klasik olarak kabul gördü ve Osmanlı İmparatorluğu hakkında araştırma yapacakların hâlâ en önemli müracaat eseri. Buna rağmen Osmanlı tarihi hakkında bir klasik kabul edilen Zinkeisen’in eseri ancak yazıldıktan 171 yıl sonra Türkçeye çevrildi.
Daha önce Osmanlı tarihçiliğinin üçüncü büyük ismi Nikolea Jorga’nın 5 ciltlik tarihini Doç. Dr. Erhan Afyoncu’nun editörlüğüyle Türkçeye kazandıran ekip bu kez de Zinkeisen’in ‘Osmanlı Tarihi’ni Türkçeye kazandırdı. Her iki eserin çevirisini aslında Türk Tarih Kurumu’nun yıllar önce yapması gerekirdi. Toplamı 12 cilt olan iki eserin tercümesi hayal dahi edilemiyor, edilse de yapılacak işin meşakkati bu işe girmeye niyetlenenlerin kâbusu oluyordu. Ancak Erhan Afyoncu, Nilüfer Epçeli ve Kemal Beydilli’nin başını çektiği yaklaşık on kişilik bir tarihçi topluluğu yıllarca yılmadan çalışıp, sonunda her iki eseri de Türkçeye kazandırdı.
Zinkeisen’in eserinde Osmanlılar’a karşı Avrupa’da kurulmaya çalışılan ittifakların, antlaşmaların perde arkaları, elçilerin İstanbul ’daki faaliyetleri, Avrupalı hükümdarların Şark siyasetleri, Osmanlı devlet teşkilatı, savaşların gidişatı ve Osmanlı fetihleri hakkında inanılmaz ve duyulmamış teferruatlı bilgiler var. Eserin önemini kitaba takdim yazan Prof. Dr. Halli İnalcık şöyle anlatıyor: “Hammer’den farklı olarak Zinkeisen’in eserini orijinal ve değerli kılan nokta, olaylarla çağdaş Batı kaynaklarını ayrıntılı biçimde kullanmasıdır. Zinkeisen, yayınlanmış belge koleksiyonlarını ve çağdaş kronikleri kullanır. Zinkeisen’in eseri, geniş bir perspektif içinde kullandığı kaynaklar dolayısıyla bugün de değerini korumaktadır. Özellikle, şimdiye kadar hiçbir Türk tarihçisinin yabancı kaynakları bu ölçüde kullanmadığı göz önüne alınırsa, eserin Türkçe çevirisi tarih edebiyatımız için büyük kazançtır.”
Son söz olarak soruyoruz: Kasasında trilyonları bulunan Türk Tarih Kurumu ne iş yapar?

OSMANLI İMPARATORLUĞU TARİHİ
(7 Kitap Takım-Ciltli)
Johann Wilhelm Zinkeisen
Çeviri: Nilüfer Epçeli
Yeditepe Yayınevi
2011, 5004 sayfa,
400 TL.