Yahudiler böyledir işte...

Yahudileri nasıl bilirsiniz? Sorunun yanıtı yaşamı algılayış biçiminize, ideolojik görüşünüze, tarih bilginize, nostaljinin size verdiği 'lezzetin' derecesine, belki de espri anlayışınıza göre değişecektir.
Haber: BAHAR ÇUHADAR / Arşivi

Yahudileri nasıl bilirsiniz? Sorunun yanıtı yaşamı algılayış biçiminize, ideolojik görüşünüze, tarih bilginize, nostaljinin size verdiği 'lezzetin' derecesine, belki de espri anlayışınıza göre değişecektir. Roni Margulies'in, çocukluk ve ilk gençlik anılarından ayıkladıkları ışığında yazdıklarıysa, Türkiye'nin, çoğunlukla kulaktan dolma bilgilerle tanınan Yahudi cemaatine, önyargısız, çıplak bir gözle bakma fırsatı veriyor. Bilenler şair ve yazar Margulies'i önceki kitaplarından, aktif olarak içinde bulunduğu savaş karşıtı hareketteki çalışmalarından hatırlayacaktır. İsrail'in Ortadoğu'daki işgalci politikasını, ABD ve İngiltere'nin bitmek bilmeyen müdahalelerini zekice kaleme alınmış yazılarında ciddi bir dille eleştiren Margulies, bu sefer bir solukta okunan denemesi Bugün Pazar Yahudiler Azar ile İstanbul'da. Zira kendisi uzun zamandır İngiltere'de yaşayan bir İstanbullu.
Margulies kendi deyişiyle bir aşk mektubu kaleme almış bu sefer. Ailesinden ve okurken arada rastlayacağınız, hiç de yabancı gelmeyecek sürpriz isimlerle kesişen yıllarından hareketle sayısı yirmi binli rakamlarda dolanan cemaate küçük bir pencere açmış. Bunlar, Margulies'in en baştan söylediği gibi, ne 'tefeci' ne 'siyonist', bazen ikisi birden, bazen hiçbiri, kendi içinden ve çevresinden, tarihten, sosyoekonomik koşullardan, somut nedenlerin somut sonuçlarından etkilenerek 'yaşayıp giden' bir cemaatin yaşamından kesitler. Yahudilerin dünyayı ele geçirme niyeti ve hırsıyla paracıklarını saydığı düşüncesine saplanmış olan, her türlü kötülüğün altında 'Yahudi komplosu' arayan 'meraklıları' hayal kırıklığına uğratacak bir kitap aynı zamanda.
Eğlenceli ve sıcak bir anlatım
Polonya Yahudisi bir babayla, İspanyol Yahudisi bir annenin, on yedi yaşına kadar İstanbul'da yaşamış bir oğlu olan Margulies, Yahudilerin de 'herkes gibi' olduğunu anlatıyor kitabında. Satır aralarında ya da satırların kendisinde Yahudilerin büyük kısmının neden ticaretle uğraştıklarından tutun da İsrail'e besledikleri sempatinin şekline, ırkçılığa maruz kaldıkları halde kendi içlerinde, birbirlerine karşı ırkçı davranışlar sergileyebileceklerine kadar çeşitli örneklerle ezber bozuyor.
'Yahudi ama iyi bir insan', 'Rum ama iyi çocuk', 'Gey ama çok sevimli' vb cümlelerin kurulmadığı bir ülke ya da dünya için biraz daha çabalamak gerekecek gibi gözüküyor. Bu arada 'ama'lı cümlelere özne olan 'Ermeni, Rum, Yahudi, Süryani'ler bu topraklarda yaşamaya devam eder mi bilinmez ama 'Ne güzel komşumuzdun sen, madam'lı, nostalji dolu iç geçirmelerin, 'hoşgörü' edebiyatıyla kendimizi kandırmaların sonu gelmeyecek gibi görünüyor.
Beş yüz küsur yıl önce imparatorluğun kucak açmasıyla övünüp de, beş asır sonra hâlâ 'yabancı' muamelesi yaptığımız ve nihayetinde azınlık kavramının hakkını iyice verircesine azalmış bir topluluktan bahsediyoruz, Yahudiler söz konusu olunca. Bugün Pazar Yahudiler Azar'ın satır aralarda sıkça karşılaşacağınız anekdotların birinde, kitaplarının bir kitabevinde 'yabancı yazarlar' bölümünde durduğundan bahsediyor Margulies...
Roni Marguiles, tüm bunları cemaat içinde bile bir ayrık otu olarak görülen, işgal karşıtı söylemi nedeniyle 'anti-semit' ve 'self-hater' (kendi kendinden nefret eden) olmakla suçlanan, İngiltere'de yaşayan Türkiyeli bir Yahudi olarak anlatırken düşündürüyor. Kitabı için kurduğu ilk cümlelerdeki gibi, mektup doğru adrese ulaşıyor: 'Yahudiler de böyle bir cemaattir işte. Başkalarına biraz benzer, biraz farklıdır, yaşar gider.' Bir yandan da kendi anılarından ve kimliğinden yola çıkarak, herhangi bir topluma ya da cemaate yapıştırılan ve sonradan önyargı, ayrımcılık, ırkçılık olarak geri dönen etiketlerin aslında nasıl da gayet somut, tarihi, sosyoekonomik nedenlere bağlı olduğunu gösteriyor.
Üstelik tüm bunları eğlenceli, sıcak bir anlatımla, gerçek bir ailenin sıradan bireylerinin, sıradan öyküleri aracılığıyla yapıyor.

  • BUGÜN PAZAR YAHUDİLER AZAR
    Roni Margulies, Kanat Kitap, 2006, 111 sayfa, 8 YTL.