@ErkanAktug

80'ler Türkiye'sinden distopik kartpostallar!

80'ler Türkiye'sinden distopik kartpostallar!
80'ler Türkiye'sinden distopik kartpostallar!
Vahap Avşar'ın AND Yayınevi'nin kartpostal arşivinden seçtiği 50 fotoğraftan oluşan 'Kayıp Gölgeler' sergisi, Salt Beyoğlu'nun girişindeki Forum alanında açıldı. Distopik bir filmden kareler değil bunlar, 70'lerin sonu, 80'lerin Türkiye'si...
Haber: ERKAN AKTUĞ - erkan.aktug@radikal.com.tr / Arşivi

1970’lerin sonları ve 1980’lerin başlarında Anadolu’nun çeşitli şehirlerinden manzaralar... Salt Beyoğlu’nun girişindeki Forum alanında açılan, Vahap Avşar’ın AND Yayınevi’nin kartpostal arşivinden seçtiği 50 fotoğraftan oluşan ‘Kayıp Gölgeler’ sergisini görünce nedense aklıma Salt’ta eylül ayında açılacak dev 80’ler sergisinin başlığı geldi: ‘Nerden geldik buraya?’! Nostalji değil bu, şimdiki halimize duyduğumuz memnuniyetsizliğin yakın geçmişteki imgeleri...


Öyle süslü kartpostal görüntüleri değil bunlar. Belli ki beğenilmemiş, mizanpajıyla oynanmamış, kartpostal olarak basmaya uygun bulunmamış, bir anlamda ‘kirli, kusurlu’ görüntüler... Haliyle daha ‘gerçek’ler: Bakımsız sokaklar, estetik yoksunu yoksul binalar... En güzel giysilerin giyildiği milli bayram kutlamalarındaki Sovyetik hal... Düşman askerlerinin ‘temsili’ yere serildiği kurtuluş günü kutlamasındaki ürkütücülük... Seküler olma çabalarımız (Bir fotoğraftaki afişte “Temizlik imandandır” yazıyor, devamındaki fotoğrafta ise “Temizlik sağlıktır”)... Yavaş yavaş serpilen kapitalizm (Her yerde banka tabelaları dikkat çekiyor)... Distopik bir filmden kareler değil bunlar, 70’lerin sonu, 80’lerin Türkiye’si...


Ve çoğu fotoğrafta askerler, akserler, askerler, erkekler, erkekler, erkekler... Sergiyi birlikte gezdiğim eleştirmen arkadaşım Erman Ata Uncu, “Tam anlamıyla bir erkek cenneti” dedi, ki çok haklı. Sokaklarda neredeyse hiç kadın yok.

Ayrıca sergi tasarımı da özel bir övgüyü hak ediyor. Zira büyük boyutta basılan 50 fotoğraf, galeri duvarına hapsedilmeden mekânın ortasına belli bir düzen içinde yerleştirilmiş 25 beton bazada önlü arkalı sergileniyor. “İmge ormanı” etkisi yaratan bu düzenleme, 1968’de mimar Lina Bo Bardi’nin Sao Paulo Sanat Müzesi için tasarladığı sergileme elemanlarından esinlenilerek mimar Nilüfer Kozikoğlu tarafından yapılmış.

Vahap Avşar’ın ‘Kayıp Gölgeler’ sergisi 27 Eylül’e kadar SALT Beyoğlu’ndaki Forum alanında.


AND KARTPOSTALLARI

1990’ların başlarından itibaren bu yayınevinin afişlerini farklı işlerinde kullanan Avşar, AND’ın kapsamlı bir kartpostal envanterine sahip olan koleksiyonunu 2010’da satın almıştı. Fotoğrafik bir yolculuk olan AND koleksiyonu, 1970’lerin sonlarında, Anadolu’nun dört bir yanında yapılan çekimlerle başlar. Şehir şehir, kasaba kasaba, köy köy dolaşan fotoğrafçılar, sokakları, meydanları, coğrafyanın arketip güzelliklerini belgeler. İmgeler üzerinden bir Türkiye yolculuğu yaşatılır, coğrafyanın bir zamanı kayda alınır. Fotoğraflardan, dönemin sembolleri, giysileri, töreleri, iktisadi ve hatta siyasi durumları okunabilir. Dikkatle kurgulanmış, pozlanmış kompozisyon ve temsiller vardır; ancak kartpostala dönüştürülmemiş birçok imge, arşivin en gizemli parçalarını oluşturur. Beklenmeyen anlar, tuhaf ilaveler, sıradışı poz ve çekimler, fotoğrafların bambaşka hikâyelere açılmasına fırsat verir. O yılların gergin siyasi ortamı ve ardından 12 Eylül darbesinin getirdiği korkulu dönem sırasında, coğrafyaya bir “açık stüdyo” gibi değinilmesi şaşırtıcıdır.