Bellek ve umudun yılı

2001, Türk ve dünya sanat ortamı için tartışmalar, büyük çaplı etkinlikler ve açılan yeni mekânların kapanan eski mekânlarla yarıştığı bir yıl oldu. Radikal de, sezonu geride bırakmaya hazırlandığımız şu günlerde 2001 yılına damgasını vuran bazı etkinlikleri bir kez daha anımsamaya çalıştı.
Haber: EVRİM ALTUĞ / Arşivi

İSTANBUL - 2001, Türk ve dünya sanat ortamı için tartışmalar, büyük çaplı etkinlikler ve açılan yeni mekânların kapanan eski mekânlarla yarıştığı bir yıl oldu. Radikal de, sezonu geride bırakmaya hazırlandığımız şu günlerde 2001 yılına damgasını vuran bazı etkinlikleri bir kez daha anımsamaya çalıştı.
Ortaya çıkan manzara, öncelikle bienalin gerekliliğini ve sanat ortamının estetik hafızaya verdiği değeri gözler önüne serdi.
Bu yıl yedincisine tanık olduğumuz Uluslararası İstanbul Bienali, düzenlendiği tarihlerde gündem yaratırken, retrospektif sergiler ise belleğin korunmasına yönelik değerli girişimler olarak 2001'in kayıtlarına geçti. Güncel sanatın sesi ve kalitesini her seferinde yeniden yükselttiği bir yıl daha geride kalırken, galeriler de açtıkları nitelikli sergilerle neredeyse birbirleriyle yarıştı.
Öte yandan, 'olağanüstü' yatırımlarla kotarılan sanat mekânları, en az hayata veda eden deneyimli diğer mekânları aratmayacak kadar geniş bir altyapı ve ciddiyetin taze meyveleri halinde, peş peşe karşımıza çıktı. Yer verebildiğimiz kadarıyla, 2001'e birlikte bakıyoruz:
***
7. Uluslararası İstanbul Bienali
Yuko Hasegawa'nın küratörlüğündeki 7. Uluslararası İstanbul Bienali, bu yıl 22 Eylül-17 Kasım tarihleri arasında gerçekleşti. Yaşanan 11 Eylül trajedisinin karanlık gölgesini taşıyan etkinliği düzenleyen İstanbul Kültür ve Sanat Vakfı, 35 bin sanatseveri kendisine çeken bienalde bu kez daha da 'kentli' ve 'paylaşımcı' bir tavır gözetmiş gibiydi.
Özellikle Cambalache Collective'in 'Sokak Müzesi', stilist Hüseyin Çağlayan'ın 'Mektup Elbise' işleri ve Alberto Garutti'nin 'Bugün doğanlara ithaf olunur' diyerek Boğaziçi Köprüsü'nde kurduğu aydınlatma tertibatıyla 1769 bebeğin doğumunu İstanbul'a müjdelemesi,
hatırda kalan 'kolektif' sanat etkinliklerinden birkaçı oldu.
'Kolektif' bir bienal
Rirkrit Tiravanija'nın 'en sevilen dört film' projesiyle daha da canlanan Beyoğlu'ndan taşan bienal, Beylerbeyi Sarayı, İstanbul sokakları ve Yerebatan Sarayı ile 'Darphane-i Amire' ve Aya İrini müzelerinde 60'ın üzerinde sanatçıyı, çoğu ilginç eseriyle ağırladı.
Ağırlığı video kökenli yapıtların performanslarla renklendirdiği bienalin bir getirisi de, Ömer Ali Kazma, Mukadder Şimşek ve Leyla Gediz ile Cem Arık gibi yeni sanatçıları Türkiye ve uluslararası sanat ortamına kazandırmasıydı. Ancak bienal, teması 'Egokaç' ile de sanat dünyasında epey tartışma yarattı. Bienal kapsamında modern dansçı Köken Ergun'ca hazırlanan 'Ote-Oceanwide' performansları ise akılda kalıcı
bir girişim oldu.
***
Retrospektifler
Selim Turan, Atatürk Kültür Merkezi, Kültür Bakanlığı / İbrahim Balaban, Atatürk Kültür Merkezi, Kültür Bakanlığı / Naile Akıncı, Milli Reasürans Sanat Galerisi / N. Melih Devrim, Galeri Nev, AKM / Avni Arbaş, İş Sanat Kibele Galerisi / Nuri İyem, Evin Sanat Galerisi, TÜYAP / Ergin İnan, İş Sanat Kibele Galerisi / Reyhan Kaya, Marmara Ü. G.S.F. / Özdemir Altan, Yurt ve Dünya Sanat Galerisi / Burhan Doğançay, Dolmabahçe Kültür Merkezi, Görüntü, Mine ve Kare Sanat Galerileri, Galeri G, Galeri Baraz, Eczacıbaşı Sanat TIR'ı, Galeri Binyıl.
Ve diğer 'yıldız' sergileri:
Andy Warhol, Yapı Kredi Kültür Merkezi / Sigmar Polke 'Kaynağı Belirsiz Müzik', Milli Reasürans Sanat Galerisi / Victor Vasarely, Yapı Kredi Kültür Merkezi Kazım Taşkent Sanat Galerisi / Ayvazovski Sergisi, İş Sanat Kibele Galerisi.
***
Açılan ve kapanan mekânlar
Can Elgiz'in hayata geçirdiği ve sorumluluğunu küratör Vasıf Kortun'a devrettiği Proje 4L-İstanbul Güncel Sanat Müzesi, İstanbul sanat ortamının yeni odaklarından biri oldu. Müzenin açılışı, 21 Eylül'de 'Yerleşmek' temalı sergiyle yapıldı. Halen ikinci sergisi 'Yeniden Bak' ile kapısını sanatseverlere açık tutan müze, çeşitli konferanslar, sergi turları ve performanslarıyla da adından söz ettirmesini bildi. Çalışmalarını 1998 yılından bu yana açtığı birçok nitelikli güncel sanat etkinliğiyle sürdüren 'Dulcinea: Çağdaş Sanatlar İçin Özgür Mekân' ise, bu yıl kapandı. Mekânın yöneticisi Claire Lyse Bucci ise küratörlüğe bağımsız kimlikle devam ediyor. Sergilere kapanan bir diğer mekân ise Urart Sanat Galerisi oldu. Bundan böyle takı ve mücevher ağırlıklı ürünlerle yoluna devam edecek olan Urart, özellikle güncel sanat etkinlikleriyle adını duyurmuştu.
Eskişehir Anadolu Üniversitesi'nde açılan bir diğer sürpriz mekân ise Çağdaş Sanatlar Müzesi'ydi. Müze koleksiyonundaki eserlerin sergilendiği bina, Anadolu'da fışkıran bir sanat pınarından farksızdı. Yeni sanat mekânlarından biri de bienal paralelinde açılan 'Platform: Osmanlı Bankası Güncel Sanat Merkezi'ydi. Murat Pilevneli'nin yönetimindeki Galerist ve Gülseli İnal'ın idaresindeki 'Bebek Sanat Galerisi', Bir Kültür Merkezi ya da Karşı Sanat Çalışmaları ve Mudo Maçka Sanat Galerisi gibi mekânlar da sanat haritasını zenginleştirdi. İlginç bir girişim de, Lebriz Sanat Galerisi'nin
'Lebriz.com'a dönüştürülmesiydi.
***
2001 böyle geçti

  • Juan Miro ve Auguste Rodin gibi sanatçılara ait yüzlerce yapıtın Dünya
    Ticaret Merkezi'ne yapılan saldırıyla birlikte yitirilmesi.
  • İtalya'da, restorasyon sırasında
    bir Leonardo da Vinci deseninin hata
    sonucu ortadan kaldırılması.
  • Ele geçirildikten sonra saklanan Picasso tablolarının dört tanesinin sahte olduğunun, Paris'teki Picasso Administration tarafından Claude Ruiz Picasso kanalıyla Kültür Bakanlığı'na açıklanması.
  • İngiliz sanatçı Martin Creed'in 'Yanıp
    Sönen Işık' enstalasyonunun Turner Ödülü'nü kazanması.
  • Türkiye'nin ilk 'Sanat Eserleri Hastanesi'nin Sabancı Üniversitesi katkılarıyla Karaköy'de kurulması.
  • Ressam Adnan Varınca'nın 20. İstanbul Sanat Fuarı'nda 'Onur Sanatçısı' seçilmesi.
  • Vincent Van Gogh tarafından yapılmış
    ve Paul Gauguin'e ait olduğu belirlenen
    bir portrenin ortaya çıkarılması.
  • 'Dünden Yarına Nuri İyem' retrospektifinin, 15 bin ziyaretçi tarafından
    gezilmesi. Etkinlikte 1500'ü aşkın eser sergilendi ve İyem tarafından tescillendi.
  • Yaklaşık 350 tabloluk sayısı ve tahmini
    10 milyon dolardan oluşan bedeliyle 'İktisat Bankası Koleksiyonu'nun devlet himayesine geçirilerek müzayede yoluyla satışa sunulma kararının verilmesi.
  • Proje 4L, Platform ve Eskişehir AÜ Çağdaş Sanatlar Müzesi'nin açılışları
    ***
    Sergilerden
    A.Çoker (Mudo Maçka)/İlahi Komedya' (Urart)
    'Aykırı İşler' (Galerist)/Fatma Tülin (Urart) 'Çizgi ve Eller' (Yapı Kredi)/Temür Köran (Evin)/Mehmet Güleryüz (Galeri Artist)/A.Öztoprak (Galeri Binyıl)/'Akdeniz Metaforları' (Borusan)/Hannah Höch (Galeri Dürer)/Georges Rousse (Fransız Kültür Merkezi)/Canan Tolon (Galeri Nev)/'Çifte Bela' (Borusan)/Hakkı Anlı (TEM)/Modern Türk (İstanbul Sanat Müzesi Vakfı)/Salim Aktuğ (Halkbank)/Sanat Arenası: Almanya (MSÜ ve İFA)/R.Opalka (Kasa)/'Yurttan Sesler' (Karşı)/Şenol Yorozlu, 'Yeşil' (PG Art)/İktidar Hâlâ O'dur! (MÜ Güzel Sanatlar Fak.)/Ölüm-Ölüm (Karşı)/'Üçü Bir Arada' (Yapı Kredi)/C. Holztmeister (Avusturya Kültür Ofisi)/'Boz-Yap Döşeme' (Bir Dükkân)/Düş Satın Alma Dükkânı (S. Asal, Apartman Projesi)/Gülgün Başarır, (Milli Reasürans)/ Türkan Şoray (Karşı)/Arzu Başaran (CAM)/ 'Itırlı Bahçe' (Borusan)/'Sanatçı Kartpostalları'
    (Mudo Maçka Sanat Galerisi) ...
    ***
    Kaybettiklerimiz
    Juan Muñoz/ Heykeltıraş
    Ernst Gombrich / Sanat Tarihçisi
    Balthus / Ressam
    Berkant Aksoy / Heykeltıraş
    Salih Acar / Ressam
    Mehmet Koyunoğlu / Ressam
    ***
    Yoğun bir sezon
    Önemli gelişmeler
    Fotoğraf Vakfı kuruldu.
    National Geographic Türkçe yayımlanmaya başlandı.
    Selanik'te gerçekleşen 'Balkan Fotoğrafının Çehresi'nde Balkan Fotoğraf Birliği'nin kurulması yönünde önemli adımlar atıldı.
    Fotoğraf dünyasına 'Geniş Açı' gibi önemli bir dergiyi kazandıran Boğaziçi Üniversitesi Fotoğrafçılık Kulübü, 'Kare' adlı yeni bir dergi çıkarmaya başladı.
    Saydam gösterileri
    Radikal'in de sponsor olduğu 6. Saydam Günleri'ne 100'ün üzerinde fotoğraçı katıldı. Etkinliğin, 'Çağrılı Bölüm'ünde
    'krizin fotoğrafları'nı izledik. Yıl boyunca İFSAK ve Fotoğrafevi de saydam gösterilerine ev sahipliği yaptı.
    Yayınlar
    Seyit Ali Ak'ın 'Erken Cumhuriyet Dönemi Türk Fotoğrafçılığı' adlı kitabı Remzi Kitabevi'nden çıktı. Walter Benjamin'in
    'Fotoğrafın Kısa Tarihçesi' adlı kitabı ise YGS Yayınları tarafından yılın sonuna yetiştirildi.
    Yapı Kredi Yayınları iki önemli serginin kitabını yayımladı: 'Sevgili Dostum Ara'ya' ve 'Yüzyılın Fotoğrafları'.
    Albümler
    İlker Maga tarafından hazırlanan MAGNUM'un efsanevi fotoğraf editörü James A. Fox'un fotoğraf albümü YGS Yayınları'dan çıktı.
    National Geographic ise daha önce yurtdışında yayımlanan iki fotoğraf albümünü Türkçeleştirdi: 'Dünden Bugüne' ve
    'Kilometre Taşları'.
    Merih Akoğul fotoğraftaki 20. yılını bir albümle kutladı. Şakir Eczacıbaşı'nın sergi albümü de raflarda...