Dünyaya sığmayan enerji

Büyük bir kalp ameliyatı geçirmişti. O ameliyattan sonra çok değiştiğini, kendini daha yakından tanıdığını söylüyordu.
Haber: SEVİN OKYAY / Arşivi

İSTANBUL - Büyük bir kalp ameliyatı geçirmişti. O ameliyattan sonra çok değiştiğini, kendini daha yakından tanıdığını söylüyordu. Herkes de bu değişikliğin farkındaymış. Hatta, 13 çocuk sahibi Quinn, bu yüzden oğullarından biriyle kavga bile etmiş. Oğlu bir gazetede bu değişimi 'lobotomi' sözüyle açıklayınca, çabuk öfkelenen Quinn ona, "Sen ne demek istiyorsun yani?" demiş, "benim lobotomiye ihtiyacım mı vardı?"
Besbelli böyle kükremelere alışkın olan oğlu, istifini bozmadan, "Baba, seni hiç böyle görmedim" diye cevap vermiş. Aslında kendisi de hiç şikâyetçi değildi. "Kendimi on yıl öncekinden daha genç hissediyorum" diyordu. "Hayatın harikulade yanlarını hâlâ görebiliyorum. Bana bugün de heyecan veriyor."
Capcanlı bir adam olarak, önceki gün bir Boston hastanesinde solunum yetersizliğinden öldü. Neyse ki, reenkarnasyona inanıyordu:
"Bence orada, havada, kendilerine bir rahim arayan ruhlar uçuşuyor. Kürtaja bunun için karşıyım."
Anthony Rudolfo Oxaca Quinn, bir sinema efsanesiydi. Amerikan Film Enstitüsü, '100 Yılın 100 Starı' seçkisine onu da dahil etmişti. 1936 yılından beri film çeviriyordu. 1990'lı yılların sonuna kadar da çevirmeyi sürdürdü. Unutulmaz karakterler yarattı ama hep romantik başrol karakteri olamadığına, kızı alamadığına yanardı!
Kadınlarla arası hep iyi oldu
Gerçek hayatta ise böyle bir sorunu olmadı. Karşı cinsle arası iyiydi. Üç kez evlendi.
İlk eşi Cecil B. DeMille'in evlat edindiği kızı Katherine DeMille'di. Onunla 27 yıl,
İtalyan kostüm tasarımcısı Yolanda Addolari ile de 31 yıl evli kaldı. Sekreteri Kathy Benvin'den çocuğu olunca, sansasyonel bir şekilde ayrıldılar. Muhtelif metresleri olduğu söylenirdi. Vaktiyle ilişki kurduğu rivayet olunan kadınlar da sağlam bir liste oluşturuyor: Ingrid Bergman, Katherine DeMille, Rita Hayworth, Evelyn Keyes, Pia Lindstrom, Carole Lombard, Maureen O'Hara, Mae West, Shelley Winters.
Kimine göre klasik anlamda yakışıklı sayılmasa da, çok çekici bir erkekti. Biraz ispanyol, biraz İtalyan, biraz Yunanlı, biraz Kızılderili. Bileşiminde İspanyol kanı ağır bassa da, tam bir melezdi. Beyazperdede her milliyetten karakteri canlandırmıştı: Çinli ('China Sky,' 1945), Malezyalı ('East of Sumatra,' 1953), Hun ('Attila,' 1954), Eskimo ('Vahşi Masumlar / The Savage Innocents,' 1959), Arap ('Arabistanlı Lawrence/Lawrence of Arabia,' 1962), Moğol ('Marco the Magnificent,' 1965).
Bir sürü de İtalyan karaktere can vermişti. Federico Fellini'nin 'Sonsuz Sokaklar / La Strada'sındaki (1954) unutulmaz ve zalim Zampano gibi. Yunanlıları da unutmuyoruz, tabii. Hele Michael Kakoyannis'in 'Zorba / Zorba the Greek'ine (1964) adını veren, sahnede de canlandırdığı Alexis Zorba'yı. O dansa bayılıyordu: "Benden başkası bu dansı yapamaz" diyordu. Oscar ödüllerini 'Viva Zapata'nın kahramanı Emiliano'nun (Marlon Brando) kardeşi Eufemio Zapata ve 'Yaşama Tutkusu/Lust for Life'daki Gaugain rolüyle almıştı ama, çoğu kişi için Quinn demek, Zorba demekti.
Gene de, Eufemio Zapata'nın bir özelliği vardı. Her şeyden önce, Meksikalıydı. Quinn'in kendisi gibi. İrlanda göçmeni büyükbabası Meksika'ya yerleşmiş, Meksikalı bir kadınla evlenmiş. Ama Quinnler Meksikalılardan pek kabul görmemiş.
"Soyadımızla alay ederlerdi. Babam Francesco iyi bir Meksikalı olduğunu göstermek için devrime katıldı, savaştı." Kızılderili kanı da taşıyan annesi Manuela Oaxaca ile de öyle tanışmış. İki genç, Durango'ya giden asilerle dolu bir trende karşılaşmışlar. Yani Quinn'in temeli, bir savaş alanında atılmış.
Tam bir dünya adamıydı
Yetmemiş ama, yüzde 100 Meksikalı olamamışlar. "Adın Gonzalez, Montaya ya da öyle bir şey değilse, Meksikalı sayılmazsın."
Üstelik hep Meksikalı gibi yaşamışlar, hatta Amerika'ya gelince bile. Ama orada da Meksikalı oldukları için ana caddeyi geçmelerine izin yokmuş. "Polisler bizi kovalardı, bu bana çok acı verirdi."
O da çareyi bir 'dünya adamı' olmakta buldu. Yunanistan'da, Fransa'da, İran'da,
İspanya'da, dünyanın her yanında yaşadı. Farklı milliyetlerden insanları oynadı.
"Kabul göreceğim bir köşecik bulmak istiyordum." Dinde de benzer bir ikilem yaşamıştı. Agnostik bir aileden geliyordu ama beş yaşında Katolikliğe merak sardı.
Sonra Evangelistlerle ilgilendi, hatta gezginci vaiz oldu. Neyse ki, resim ve heykel yeteneği onu Frank Lloyd Wright'la tanıştırdı. Üstadın ısrarı üzerine de,
'kusurlu' dilini değiştirmek için konuşma dersleri aldı. Oyunculuğa böyle bulaştı. Ama resimle heykeli bırakmadı. Quinn, bir sergisinden 2 milyon dolar kazanan bir ressam, heykeltıraş ve mücevher tasarımcısı, hatırı sayılır bir koleksiyoncuydu.
Ama onu asıl 'druidizm', eski Kelt dini merakı tanımlıyor. Kendisi kararsız olduğu için (iki kiliseye de gidiyordu) çocuklarını bırakmış, kendi dinlerini kendileri seçsinler. "Ama ben Kelt dinine bayılıyorum, doğada yürümeyi severim. Rhode Island'da, bütün ağaçlarla kuşları tanırım. Evin önünde müthiş bir akağaç var. Dost olduk, bana hikâyesini anlattı. İnsan yaşlanınca böyle garip şeyler düşünüyor." Akağaç onu gerçekten
etkilemişti. Daha önceleri Chihuahua'ya gömülmeyi vasiyet eden Quinn, karısı "Ta oralara sana nasıl çiçek getiririm?" deyince, biraz da bu yüzden fikrini değiştirdi. "Peki, dedim, Rhode Island olsun. Ama o ağacın altına." Umarız, kendine yeni bir beden bulana kadar orada huzur içinde yatar.
Filmografisinden seçmeler
Avenging Angelo (2001)
A Walk in the Clouds (1995)
Son Muhteşem Kahraman / Last Action Hero (1993)
Bekârın Derdi / Only the Lonely (1991)
Çöl Aslanı / Lion of the Desert (1980)
Sançez'in Çocukları / The Children of Sanchez (1978)
Akdenizli / The Greek Tycoon (1978)
Çağrı / The Message (1976)
Baba Öldü / The Don Is Dead (1973)
Büyücü / The Magus (1968)
25'inci Saat / The 25th Hour (1967)
Zorba / Zorba The Greek (1964)
Barabbas (1962)
Arabistanlı Lawrence / Lawrence of Arabia (1962)
Navaron'un Topları / The Guns of Navarone (1961)
Vahşi Masumlar / The Savage Innocents (1959)
Notre Dame'ın Kamburu / Notre Dame de Paris (1956)
Yaşama Tutkusu / Lust for Life (1956)
Attila (1954)
Sonsuz Sokaklar / La Strada (1954)
Kral Ulis'in Maceraları / Ulisse (1954)
Müthiş Mücadele / Blowing Wild (1953)
Viva Zapata! (1952)
Kanlı Meydan / Blood and Sand (1941)
Maceralar Kralı / The Plainsman (1936)