Epik ve satirik bir hayat

Epik ve satirik bir hayat
Epik ve satirik bir hayat
Hollywood, Kennedy, Roosevelt... Amerikan tarihinin 'gayri resmi' tanığı, hiciv ve tarih ustası, sivri dilli, nüktedan yazar Gore Vidal tabuları yıktığı hayatına 86 yaşında veda etti

‘Yaşayan Amerikan tarihi’, çok yönlü entelektüel, yazar, senarist, oyun yazarı, politik eylemci Gore Vidal, Los Angeles’taki evinde hayata veda etti. Yeğeni Burr Steers’in (yönetmen, senarist) açıklamasına göre bir süredir zatürre tedavisi gören Vidal, 86 yaşındaydı. Roman ve oyunlarının yanı sıra tarihe ve ABD politikasına dair de kitap ve makaleler kaleme alan, senaryolarıyla Hollywood’da da etki sahibi Vidal, hayatının son yıllarına kadar zekâsının keskinliğinden bir şey yitirmeyen usta bir nüktedandı. Yazar, Istancool etkinliği için İstanbul ’a da gelmiş, Leyla Umar’la bir söyleşi gerçekleştirmişti.
Gore Vidal, 1925’te Amerikan havacılığının öncülerinden Eugene Luther Vidal ile oyuncu ve cemiyet insanı Nina Gore’un oğlu olarak 1925’te doğdu. Çocukluk yılları Washington’da, Roosevelt’in çalışma arkadaşı olan görme engelli senatör dedesiyle geçti. Vidal ailesi, daha sonra yakın dönem Amerikan tarihinin önemli isimleriyle dirsek temasında soyağacına devam etti. Gore Vidal’in babası Eugene Luther Vidal, dünyanın okyanusu aşan ilk kadın pilotu Amelia Earhart’la bir ilişki yaşadı. (Vidal’in çocukluğu da bu vesileyle 2009 yapımı ‘Amelia’da perdeye aktarılmış oldu.) Annesinin daha sonra evlendiği Hugh Dudley Auchincloss, Jr.’ın üvey kızı Jacqueline Kennedy’yle yakın bir dostluk geliştirdi. Amerikan başkanı Jimmy Carter’la beşinci dereceden kuzen olan Vidal, aynı zamanda Al Gore’la da uzak akrabaydı.
1939’da eğitim için Fransa’ya giden Vidal, II. Dünya Savaşı’nın çıkmasıyla ABD’ye geri döndü. 1943’te mezun olduktan sonra Amerikan ordusuna katılarak Pasifik Okyanusu’nda Aleuitan Adaları’nda görev yaptı. Yazar, bu görevi sırasında daha 19 yaşındayken ilk romanı ‘Williwaw’u yazdı. Ancak asıl fırtına iki sene sonra 1948’de yayımlanan ‘Kent ve Tuz’la koptu. Amerikan taşrasından bir gencin eşcinselliğini keşfetmesinin öyküsü, dönemi için sansasyonel bir nitelik taşıyordu. Savaş sonrası eşcinselliği açık bir şekilde konu alan ilk kitap olarak da kabul edilen roman, kahramanının ‘stereotipik gay’ özelliklerinden uzak tasviriyle de dönemi için çığır açıcıydı. The New York Times, kitabın tanıtımını yapmayı reddetmiş, gazete ve dergilerin kara listesine giren Vidal bir süre Edgar Box mahlasıyla yazmak durumunda kalmıştı.
Amerikan siyasi hayatını konu alan ‘The Best Man’ ve daha sonra Jerry Lewis’li bir filme kaynaklık eden ‘Visit to a Small Planet’ oyunları, Gore Vidal’in Hollywood kariyerinin de önünü açtı. Tarihi epik ‘Ben-Hur’un senaryosuna çekidüzen vermekle görevlendirilen Vidal, Ben-Hur’la yakın arkadaşı Messala arasındaki ilişkiye eşcinsel alt-metin yerleştirerek filme imzasını attı. 

Canlı tarih 
Hayatı boyunca hem erkeklerle hem de kadınlarla beraber olan Vidal’in metinlerinde toplumsal cinsiyet ve cinsellik temaları büyük yer tuttu. Yazarın hiciv romanı ‘Myra Breckinridge’in kahramanı, oyunculuk akademisinde öğretmenlik yapan ve Hollywood’un klasik çağına saplantılı bir ilgi duyan bir transseksüeldir. (Romanın Raquel Welch’i başrole getiren sinema uyarlaması sonradan kült bir konuma gelse de hem dönemin eleştirmenleri hem de Vidal’in kendisi tarafından hiç beğenilmez.) Vidal’in benzer bir kaderi paylaşan bir diğer sinema macerası da senaryosunu yazdığı, Penthouse dergisi tarafından finanse edilen ve Tinto Brass’ın yönetip Helen Mirren, Malcolm McDowell gibi isimlerin oynadığı ‘Caligula’ olur.
Vidal, hiciv alanında olduğu kadar tarih yazınında da ustadır. Bizans’ta pagan inancını yeniden tesis etmeye çalışan imparator Julian’ı konu aldığı romanı ‘Julian’ 1964’te yayımlanır ve sadece tarihi gerçeklere uygunluğuyla değil, Bizans’taki gündelik hayatın ayrıntılı tasviriyle de övgü toplar. Vidal’in külliyatında asıl önemi ise Amerikan tarihi tutar. İki kurgusal Amerikan ailesinin hikâyesi üzerinden gayriresmi Amerikan tarihini aktardığı yedi romanlık ‘Narratives of Empire’ serisi eşine az rastlanır canlılıkta tarihi bir epik olarak nitelendirilir. Yazarın makale derlemeleri ve anıları da alanlarının en iyi örneklerinden sayılır.
Fellini’nin ‘Roma’sından ‘Gattaca’ya farklı türde filmlerde oyunculuk da yapan, ‘The Simpsons’, ‘Da Ali G Show’ gibi programlarda konuk olarak yer alan Vidal, hayatının farklı dönemlerinde aktif politikaya da katılmıştı. Kongre ve senatoda yer almak için Demokrat Parti’den aday olmuş, Bush’un savaş suçları için yargılanmasını talep eden bir kurumda ‘World Can’t Wait’ organizasyonunun danışmanlığını üstlenmişti.

Türkçede Gore Vidal
Düello (Gayri Resmi Amerikan Tarihi 1), Lincoln (Gayri Resmi Amerikan Tarihi 2), 1876 (Gayri Resmi Amerikan Tarihi 3), İmparatorluk (Gayri Resmi Amerikan Tarihi 4)-Literatür Yayınları
İmparator Julian-Bakış Yayınları
Yaratılış-Literatür
Kent ve Tuz-Altıkırkbeş
Ben Cyrus, Zerdüşt’ün
Torunu-Kaknüs
Myra-Ayrıntı
Golgota’dan Canlı Yayın Yeniden Yazılan İncil-Literatür