Geleneğin dokunuşu

Anadolu'nun yaşamöyküsünü yüzyıllardır ilmek ilmek dokumuş narin ve yaratıcı ellerden çıkan görkemli ürünler...

İSTANBUL - Anadolu'nun yaşamöyküsünü yüzyıllardır ilmek ilmek dokumuş narin ve yaratıcı ellerden çıkan görkemli ürünler, yayımlanan bir kitap ve açılan özel bir koleksiyon sergisi vesilesiyle yeniden gündemde. Sultanahmet'te bulunan Kültür Bakanlığı Anıtlar ve Müzeler Genel Müdürlüğü'ne bağlı Türk ve İslam Eserleri
Müzesi'nde açılan sergiyle, Prof. Dr. Ayan Gülgönen'e ait 17'nci ve 19'uncu yüzyıl Orta Anadolu halıları koleksiyonu sanatseverlerin beğenisine sunuldu.
Amerikalı yazar Peter Davies'in yazdığı
'Antique Kilims Of Anatolia' kitabı ise kilimin tarihi ve yaratı sürecini, kilim âşığı bir yabancının detaycı gözüyle tanıtıyor.
Bir tarihin koleksiyonu
22 Temmuz'a kadar görülebilecek '17-19. Yüzyıl Orta Anadolu Halıları' sergisi, yüzyıllar boyunca halı sanatının merkezi olarak bilinen Anadolu'nun bağrından çıkmış en eski Türk halılarından örnekleri, Prof. Dr. Ayan Gülgönen'in koleksiyonu bünyesinde topluyor. Sergi özellikle Konya, Beyşehir camilerindeki halılar ve bölgedeki Türkleşme süreciyle koşut olarak yaşanan halı ticaretiyle de öne çıkan Konya-Nevşehir ve Karaman yörelerini büyüteç altına alıyor.
Bilinen adıyla 'Konya Halıları'nın öyküsü, 1906'da Selçuklu halılarının 'keşfedildiği' Konya Aleaddin Camii'ndeki önemli buluntuya kadar iniyor. Bu keşfe, 1930'da Beyşehir Eşrefoğlu Camii'nde bulunan ve bilim dünyasının yaptığı inceleme sonucu 13. ve 14. yüzyıla indiği belirlenen bir dizi erken dönem halı da eklenince, Konya yöresi halılarının halı sanatı açısından yeri giderek ağırlık kazanmaya başlıyor.
Sonsuzluğun tüm renkleri
'Sarı zeminli Konya Halıları'nı da gündeme getiren sergi, bu cins halıların 'sonsuzluk prensibi'ne göre sıralanmış sekizgenleri, yıldızları, Memling halılarında da rastlanılan yıldız ve gamalı haç motifleriyle bezeli sekizgen sıraları tam, yarım ya da çeyrek madalyonları veya düz ve diyagonal çizgileriyle göz alıcı birer başyapıt olduklarını gözler önüne seriyor.
Parlak ve yumuşak yünden yapılmış olan halılarda sarının ağırlıkta olduğu can alıcı tonlar, kırmızı, patlıcan moru, kayısı, mavi ve yeşil dikkati çekmekle birlikte, desenlerin pek çoğunda da siyah konturlar kullanılıyor.
Tarihlenmelerinin çeşitlilik gösterdiği halılar ağırlıkla 18. yüzyıla atfedilirken, sergilenen eserler 17 ve 18. yüzyıla ve 19. yüzyıl Konya, Aksaray ya da Nevşehir'in dokuma tezgâhlarına kadar uzanıyor.
Sergiyle aynı zaman diliminde, Beyoğlu Robinson Crusoe Kitabevi'nin dağıtımıyla Türkiyeli okurların ilgisine sunulan bir diğer önemli kültür ve sanat ürünü ise Amerikalı kilim koleksiyoneri Peter Davies'in yıllar süren araştırmalarına dayanıyor. 'Antique Kilims Of Anatolia' başlığıyla İngiliz asıllı Norton Kitabevi'nden çıkan yayın, kendi alanında bir başvuru kitabı.
Enine boyuna dokumacılık
Yazarın aslen 1993 yılında 'Tribal Eye' (Geleneğin Gözü) başlığıyla yayımladığı ve bu kez genişletilmiş haliyle meraklıların ilgisine sunulan kitapta, yünün kırkılmasından ipliğin eğrilmesi ve boyanmasına, tezgâhlarda dokunmasından dokumalardaki motiflerin görsel dillerine kadar genişleyen konu başlıkları bulunuyor.
80 adet renkli ve 70 siyah-beyaz fotoğrafın eşlik ettiği kitapta bulunan etnografik karelerin sahibi ise Josephine Powell. Anadolu kilimlerinin 73 örnekle gözler önüne serildiği yayında 'radyokarbon analiziyle kilimlerin yaşının saptanması' ve 'Türk dokumacılığının genel anlamda Osmanlı estetiğini nasıl etkilediği' gibi bilimsel ve sanat tarihine ilişkin bölümler de var.
1962 yılından beri Anadolu kilimlerini toplayan yazar Peter Davies, bu konuda birçok üniversite ve müzede verdiği konferanslarla da tüm dünyada tanınıyor. Yazar halen New York'taki 'Turkana Gallery of Old and Antique Kilims'in başkanlığı görevini yürütüyor.
Ayan Gülgönen Halı Koleksiyonu Sergisi'yle ilgili ayrıntılı bilgi için Tel: 0212 518 18 05, Peter Davies'in kitabıyla ilgili ayrıntılı bilgi için ise Tel: 0212 293 69 68 (Kültür Sanat)