Kültürlü ve âşık bir imparator

Kültürlü ve âşık bir imparator
Kültürlü ve âşık bir imparator

Londra?daki sergide devlet adamı (solda) ve asker (sağda) olarak Hadrianus?un, sevgilisi Antinous?un heykelleri var.

Roma'nın beş büyük imparatorundan biri olan Hadrianus, Yahudi ayaklanmasını 580 bin kişiyi öldürerek bastırmıştı. Bugün daha çok mimarlığa merakı ve Nil'de boğulunca tanrılaştırdığı erkek sevgilisi Antinous'la hatırlanıyor
Haber: ÖZLEM SOLOK / Arşivi

LONDRA - Eğitilmiş köleler tarafından kızgın maşalarla kıvrılmış saçları ve biçimli sakalıyla, diğer  Roma imparatorlarından farklı görünüyor Hadrianus . Roma İmparatorları arasında sakal bırakan tek imparator olmasının yanında, hakkında en çok yazılan tarihi karakterlerden. Bu enigmatik kişilik hakkında yeni bir portre çizmeyi amaçlayan sergide, 11 ülkeden toplanan yaklaşık 170 parça var. Serginin açılış parçaları olan Hadrian’ın başı, sağ bacağı ve ayağı , Burdur’un Ağlasun ilçesinde 17 yıldır süren Sagalassos antik şehri kazılarında  geçen yıl  ortaya çıkarıldı. Hadrianus’un ölümünden sonra yaptırıldığı ama 7. yüzyıldaki depremde parçalandığı sanılan bu devasa heykelin parçalarının, Sagalassos halkı tarafından saklandığı tahmin ediliyor.
Roma ’nın en önemli beş imparatorundan biri sayılan Hadrianus’un gerçek kişiliği hakkında çelişkili yorumlar var. Marguerite Yourcenar’ın muhteşem romanı ‘Hadrianus’un Anıları’ndaki Hadrianus, yaptıklarıyla yüzleşmeye çalışan bir kültür adamı; askerleri tarafından sevilen ve hakkın koruyucusu dahi bir kumandan. Kimi tarihçiye göre ise Hadrianus fazlasıyla abartılmış aslında haddini bilmez biri. İmparator olduktan kısa bir süre sonra kendisine darbe yapacaklarını tahmin ettiği dört senatörü öldürten, MS 132 tarihinde Bar Kochba Yahudi ayaklanmasında yaklaşık 580 bin Yahudi’yi katleden acımasız bir diktatör. Sergide bu katliamdan kaçıp bir mağaraya sığınan Yahudilere ait ilginç objeler de var. Hadrian, tarihte böyle büyük bir zaferden sonra şehre kutlamalarla girmeyi reddeden tek imparator...

Diplomatik çözümler
Hadrianus, MS 117 yılında İmparator Trajan’dan, Kuzey Afrika’dan Ortadoğu’ya, Avrupa’dan İngiltere’ye kadar uzanan karmaşa içinde bir imparatorluk devraldı.  Ele geçirilen toprakları ziyaret edip Roma’nın geleneksel emperyalist politikasına karşı ılımlı bir diplomasi getirdi. Askeri reformlarla Roma ordusunu yeniden yapılandıran, hukuk ve ekonomik sistemleri yenileyen dinamik bir karakter olarak anılıyor. Greko-Roman kültürünün yaygınlaşmasını desteklediği ve köleliğin en acımasız kurallarını yumuşattığı biliniyor.
Hadrianus’un avlanmak dışında en büyük tutkularından biri de mimari. Klasik mimariye en büyük katkılarından biri olan Roma’daki Pantheon tapınağı onun döneminde yeniden inşa ediliyor. Ama asıl başarısı kendisi için yaptırdığı,  Roma’ya 28 kilometre uzaklıktaki Tivoli bölgesinde, içi muhteşem rölyefler, mozaikler ve heykellerle süslü, 900 oda ve koridordan oluşan villası. Klasik mimarinin en önemli örneklerinden olan Villa Adriana eski Mısır, Yunan ve Roma  mimarilerinin estetik özelliklerine sahip, çok ileri mimari teknikler kullanılarak yapılmış inanılmaz bir yapı kompleksi. 120 hektara yayılmış olabileceği düşünülen villanın bu güne kadar 40 hektarlık bölümü ortaya çıkarılmış.
Sergideki en güzel parçalardan biri de Hadrianus’un genç sevgilisi Antinous’un heykeli. Hadrianus’un bu genç erkeğe olan aşkı tarihçilerin her zaman ilgisini çekmiş. Hadrianus da Trajan ve daha birçok Roma İmparatoru gibi eşcinseldi. Hadrianus’un bu genç Yunanlı’yla ilişkisi hakkında ne yazık ki çok az bilgi var. Antinous’un Türkiye’nin kuzeyindeki Bythinion-Claudiopolis şehrinde doğduğu biliniyor. Bazı rölyeflerden anlaşıldığı kadarıyla her ikisi de usta birer aslan avcısı. İlişkileri yaklaşık yedi yıl sürüyor ve bu birliktelik Antinous’un (Hadrianus’un MS 130 yılındaki Mısır ziyareti sırasında) Nil Nehri’nde boğulmasıyla sona eriyor. Antinous’un ölümüne o dönem şüpheyle bakılmış. Gençlik yıllarını geride bırakmış olan Antinous’la olan ilişkisinin, politik çevrelerce hoş karşılanmayacağı korkusundan yola çıkan Hadrianus’un Antinous’u intihara teşvik ettiği bu tür dedikodulardan biri. 

Antinous tanrılaştırıldı
Antinous öldükten kısa süre sonra birtakım tarikatlar oluşmaya başlıyor bölgede. Hadrianus’un verdiği talimatlarla, her yere Antinous’un tanrısallaştırılmış heykelleri dikiliyor; öldüğü yere Antinopolis adında bir şehir kuruluyor. Eski Mısır’da Nil Nehri’nde boğulanların tanrı Osiris olarak tekrar geri geleceklerine inanılır. Dolayısıyla Mısır halkı da Antinous’u Osiris ilan ediyor ve bir anlamda İmparator’dan alacakları maddi ve politik desteği de garantiliyorlar. Antinous tarikatının bu kadar kısa sürede oluşup yaygınlaşmasının altında bunun yattığı tahmin ediliyor.
Hadrianus 62 yıl, beş ay ve yedi gün yaşadı. 20 yıl ve 11 ay Roma İmparatoru olarak kaldı. İmparatorluğun babadan oğula geçmesinin olumsuzlularını engellemek için Roma imparatorları icat ettikleri ‘evlat edinme’ sistemi sayesinde, kendilerinden sonra gelmesini istedikleri kişiyi seçebiliyorlardı. Hem Trajan’ın hem de Hadrian’ın çocukları olmamıştı. Trajan ölmeden çok kısa bir süre önce Hadrianus’u evlat edinmişti, Hadrianus ise Romalı bir aristokrat olan Lucius Ceionius Commodus’u  (diğer adıyla Aelius Caesar) evlat edindi. Ama Comodus’un zamansız ölümünden hemen sonra evlat edindiği Antoninus Pius Roma’nın 15. imparatoru oldu.
British Museum’daki ‘Hadrianus’ sergisi 26 Ekim’e kadar açık kalacak.