Pamuk'a dış övgü

Orhan Pamuk'un romanı 'Benim Adım Kırmızı', New York Times'ın kitap ekine kapak oldu.

İSTANBUL - Ünlü yazar Orhan Pamuk, 'Benim Adım Kırmızı' romanıyla New York Times'ın bugün çıkan kitap ekine kapak oldu. Richard Eder'in kaleme aldığı tanıtım niteliğindeki yazı 'Fırçanın Muhalefeti' başlığını taşıyor. 'Benim Adım Kırmızı'nın Doğu-Batı çatışmasını konu alan bir roman olduğuna dikkat çeken Richard Eder, romanın karakterleri, anlatım biçimi ve aktardığı iki başka sanat anlayışında bu temanın izlerini sürüyor.
Yazısına geçmiş zamanın hatırlanması temasıyla başlayan Eder, 'büyük yazar' olarak nitelediği Pamuk'u Proust'la kıyaslayarak, Proust'un 'bireysel' Pamuk'un ise 'ulusal bellek' üzerinde yoğunlaştığını öne sürüyor. Eder, Türkiye'nin Osmanlı'dan kalan mirası yaşamından silmeye çalıştığı bir ortamda, Pamuk'un Osmanlı Devleti'nde geçen romanında resim sanatını temel alarak Doğu-Batı çatışmasını dile getirdiğini belirtiyor. Yazı, romanda konu alınan klasik minyatür sanatının güzel fakat bir metni dile getirmekten öte işlevi olmayan, bireysellikten mümkün olduğunca uzak figürleriyle 'Doğu'yu temsil ettiği vurgulanıyor. Buna karşın bireysel figürler ve portrelerle Rönesans Sanatı da 'Batı'yı temsil ediyor.
Rönesans resminde nesneler çıplak gözle görüldükleri şekilde resmediliyorlar, minyatür sanatında ise Allah'ın zihnindeki önem sırasına göre. Bu nedenle perspektifi olan rönesans resmine öykünen tasvirler yasak yapılan minyatürlerde de öndeki köpek çok küçük bir yer kaplarken en arkadaki cami tüm resmi kaplayabiliyor. Kitaptaki cinayet, giz, ilişkiler yani tüm roman bu iki sanat anlayışının, iki kültürün çatışması üzerinde yükseliyor.
İki uygarlığın evliliği
Eder'e göre kitabın en can alıcı noktası Kara ve Şeküre'nin evliliği, çünkü Şeküre donukluğu ile minyatür sanatını, Kara ise kanlı canlı karakteriyle Batı resmini temsil ediyor; yaptıkları evlilik de Doğu ve Batı'nın birleşimini...
Orhan Pamuk'un çok anlatıcılı, takip etmesi zor üslubuna da değinen Eder, bunu yazarın başarısı olarak değerlendiriyor. Okura zaman zaman yolunu kaybetmiş hissettiren üslup, romanın konusunun, sırlar ve sisler içinde
yönetilen Osmanlı Devleti'nin içinde bulunduğu kaos ortamının yansıması aslında. (Kültür Sanat)