Rejisör: Andy Warhol

Pop Art akımının öncü kişiliklerinden Andy Warhol'ün Yapı Kredi Kazım Taşkent Sanat Galerisi'nde konaklayan...
Haber: EVRİM ALTUĞ / Arşivi

İSTANBUL - Pop Art akımının öncü kişiliklerinden Andy Warhol'ün Yapı Kredi Kazım Taşkent Sanat Galerisi'nde konaklayan gezici sergisi, ünlü sanatçının film kameralarına ve arkasında olup bitenlere
olan ilgisini de gündeme getirdi.
28 Ağustos tarihine dek görülebilecek tuvalleri, özgünbaskıları ve yerleştirmeleriyle Warhol'ün sanat anlayışını özetleyen sergi vesilesiyle, sanatçının filmografisi ve ünlü 'Empire' filmini büyüteç altına aldık.
Üzerine kaleme alınmış birçok biyografide
'Amerikan sanatçısı ve film yapımcısı' tabiriyle anılan Pennsylvania'lı Andy Warhol'ün sinema kariyeri, gerçekte 1960'lı yıllara rastlıyor. 'Andy'nin 1963 ve 1968 yılları arasında sunduğu ve 'Deneysel film' dalının ilk tohumları sayılabilecek bu filmler, ilk bakıştaki sıradan, konusuz ve akışsız görünüşleriyle çevreye ve zihinlere bugün bile büyük bir dikkat ve zenginlik yayıyor.
Sadece 'uyku' ve 'gökdelen'
Warhol'un kamerası ve aklını kullanarak ya da kullandırarak sonsuza havale ettiği 500 civarında 'hareketli fotoğraf'tan en çok akılda kalanların başında, film boyunca sahiden de uyuyan John Giorno'yu gösteren
'Uyku' (Sleep/1963) ve Amerika'yla özdeşleşen ünlü Empire State Building'in
'reel zamanda' gösterildiği 'sabit görüntüsünden' ibaret 'Empire' başta geliyor. Jonas Mekas'ın çektiği, ancak teknik nedenlerle İstanbul'daki sergisinde izleyebilme imkanından son anda mahrum kaldığımız 16mm.lik 'Empire'ın reji asistanlığı ise John Palmer'a ait.
Warhol'ün 'artistlik ajansı'
Altmışların ortasında 'Fabrika' isimli atölyesinde, Velvet Underground ile işbirliğine giden sanatçının bu yıllarda çektiği 'Fifty Fantastics and Fifty Personalities' ya da 'Hedy' gibi filmlerinde Beatnik Allen Ginsberg ve müzisyen Lou Reed'e de rastlamak mümkün olabiliyor.
1966 tarihli filmi 'Velvet Underground and Nico'da eski dostu Lou Reed ve grubu için yapımcılık ve yönetmenlik yapan Warhol'ün 1971'de yapımına katkıda bulunduğu 'Dynamite Chicken'ın başrollerinde ise Beatles grubu üyesi John Lennon ve Amerikalı komedyen Richad Pryor yer alıyor. 1973 yılında ürettiği 'The Driver's Seat' adlı yapımda Elisabeth Taylor'u, 1979'daki 'The Cocaine Cowboys'da ise ünlü kötü Jack Palance'i kendisine oyuncu seçen Warhol, filmografisindeki birçok üründe de boy göstermeyi ihmal etmiyor.
Kamerasını sinema sanatının estetik ölçü ve kuralları çerçevesinde 'aptalca' bulunabilecek kadar cesaret ve umarsızlıkla kullanan Warhol, bilindik bir aktarıcıya, kameraya yüklediği yeni anlam ve anlatım ile hâlâ birçok kesim tarafından alkışlanıyor ve destek görüyor.
Bu 'lezzetin' somut örneğini ise özellikle
Empire filmi veriyor: Sekiz saatlik film, sabit çerçevede saniyede 24 kare kaydedilip, Warhol'un talebiyle saniyede 16 karede projeksiyona sokulduğu zaman büyük bir tartışmaya ve değişikliğe yol açıyor. O dönemde bazı eleştirmenler filmi yerden yere vururken, bir kısmı ise 'Empire' da hareketin, olay örgüsünün ve eğlencenin boyunduruğundan kurtulduklarını ve 'zamanı deneyimlemeye' başladıkları itirafında bulunuyor.
Şöhrete paranoyak bakışlar
Öte yandan Andy Warhol'ün deneysel filmleri, İngiltere'deki ICA galerisinin düzenlediği bir etkinlikle tartışmanın sınırlarını daha da genişletiyor. 'Ekran Testleri' (Screen Tests) başlığıyla sanatseverlerin ilgisine sunulan sergi, Warhol'ün 'meşhur etmeden önce' görüntülerini
kaydettiği bugünün ünlü yüzleri ve yıldızlarını kapsıyor. 2 Eylül'e kadar sürecek sergideki görüntüler 12 yıldan beri ilk kez Warhol hayranlarının huzuruna çıkıyor.
Sanatçının 1963 ve 1965 yılları arasında
16 mm'lik kamerasıyla çektiği bulanık, siyah-beyaz görüntülerin çoğunda, şöhreti bekleyen yüzlerin tedirgin ifadesini okumak mümkün. Görüntülerde Easy Rider'dan tam dört yıl önce kameranın karşısına geçen genç aktör Dennis Hopper, ya da salaş görüntüsüyle Velvet Underground grubunu kurmadan önce Warhol için kameranın karşısına oturan Lou Reed, listedeki isimler arasında neredeyse 'gizli gizli parıldıyor'.
Filmin çekildiği dönemlerde ayrıca Warhol'ün kült oyuncusu, fotomodel Edie Sedgwick'de
'Ekran Testleri'nden nasibini alan isimler arasında dikkati çekiyor.
En 'pop'üler Andy Warhol kaynakları
SERGİ: Andy Warhol Resim ve Özgün Baskı Sergisi Yapı Kredi Kazım Taşkent Sanat Galerisi'nde devam ediyor. Tel:0212 252 47 00
KİTAP: Deneysel sinemacı kimliğiyle Andy Warhol, Yazan Sabri Kaliç, Yapı Kredi Yayınları, Temmuz 1997 (Tükendi)
İNTERNET:

  • http://www.warhol.org
  • http://www.warhol.dk
  • http://www.artchive.com