Rithy Panh: Geceleri neden uyuyamadığımı bilmeye ihtiyacım vardı

Rithy Panh: Geceleri neden uyuyamadığımı bilmeye ihtiyacım vardı
Rithy Panh: Geceleri neden uyuyamadığımı bilmeye ihtiyacım vardı
Ülkesi Kamboçya'nın 1970'lerin sonlarındaki kâbus gibi diktatörlük günlerine tanıklık eden belgeselleri ile tanınan Rithy Panh aynı dönemi ele alan yeni filminde bu kez kendi ailesinin trajik hikâyesine odaklanıyor. Yüzlerce kil figür kullanarak çektiği L'image manquante / Eksik Resim'de çarpıcı bir cehennem atmosferi yaratan Panh ile film üzerine konuştuk.
Haber: NANDO SALVA / Arşivi

Bu film nasıl bir ihtiyaçtan doğdu?1975 ile 1979 arasında Kamboçya halkının maruz kaldığı soykırımı anlatabilecek görüntüler ve hikâyeler bulmak istiyordum, fakat geride hiç iz bırakmamış bir toplu katliam söz konusuydu. O yüzden amacım eksik resmi bulmaktı. Felsefi anlamda söylemiyorum bunu. Ben entelektüel değilim, çiftçiyim. Ayrıca teori üretmek için böyle bir trajediyi kullanmak röntgenci bir yaklaşım olurdu diye düşünüyorum. O olaylara dönüp bakmam gerekiyordu o kadar. Anlamaya, geceleri neden uyuyamadığımı bilmeye ihtiyacım vardı.



Eksik Resim, sinemayı kullanarak söz konusu soykırımı incelemek üzere giriştiğiniz bir çalışmanın zirve noktası adeta. Bu inceleme bitti mi şimdi?Bilmiyorum. Sık sık söylediğim gibi Kızıl Kmer soykırımının resmi yönetmeni olmak gibi bir isteğim olmadı asla. Bunu misyon edinmiş değilim. Ancak yaşam beni bu noktaya getirdi. Woody Allen New York’la ilgili filmler çekiyor, ben de Kamboçya ile ilgili. Benim yaşadıklarımı yaşayıp da ölmediyseniz tanıklığınızı ortaya koymaktan başka seçeneğiniz yoktur. Yoksa çocuklarımız neler olduğunu anlamayacak ve kaybolacaklar. Hiçbir ülke geçmişini çözmeden geleceğini kuramaz.

Filmin görselliğini tümüyle kil figürler üzerine kurmanızın sebebi neydi?En açık sebebi, bahsettiğim her yerin ve herkesin uzun zaman önce kaybolmuş olması. Yok oldular ve geride sadece anılarımızda bıraktıkları izler kaldı. Kil kullanmanın anıları yeniden yaratmak için çok uygun bir yol olduğunu düşündüm. Çünkü öte yandan bu filmde yapmak istediklerimden birisi de o zamanı yaşayan çocuk ile aramdaki ilişki hakkında bir şeyler söylemekti: Bir tarafta şimdiki yetişkin halimi temsil eden ciddi bir dış ses, öte yanda çocukluğumu hatırlatan kil figürler. Bu anlatım yoluyla ilgili bazı çekincelerim olduğunu itiraf etmeliyim.

Neden?O küçük figürleri gören biri soykırım ve Kızıl Kmerler hakkında çizgi film yaptığımdan şüphe edebilir. Gerçekte bu benim en kişisel ve en içten filmim olmasına rağmen trajediyi önemsizleştiriyormuşum gibi gelebilir. Ama sonuçta bir sanat eseri bir orijinallik ya da anlamanın yeni bir yolunu ortaya koyuyorsa değerlidir diye düşünüyorum.

Peki sonunda eksik resmin ne olduğunu bulabildiniz mi?Filmin sorduğu soru da bu. Aradığım neydi? Kızıl Kmerler’i birini öldürürken görüntüleyen bir resim mi? Bilmiyorum. Bence eksik resim şu; annemle babam yaşlanacak kadar yaşasalardı nasıl görünürlerdi ya da yeğenlerim ölmeseydi ne olurdu? En güçlü anılarım hiç yaşamadıklarım. Kendimi annesi ve babasının elinden tutmuş onlarla birlikte yürüyen bir yetişkin olarak kim bilir kaç kere hayal etmişimdir?

Eksik Resim’i şu seanslarda görebilirsiniz:
16.04.2014 Çarşamba 16:00 Atlas
17.04.2014 Perşembe 16:00 Rexx
19.04.2014 Cumartesi 19:00 Feriye