Yasak aşk bir asrı devirdi

19. yüzyıl Türk romanının klasikleri günümüz okuruna yeterince ulaşamıyor.
Haber: ONUR GÜLEN / Arşivi

İSTANBUL - 19. yüzyıl Türk romanının klasikleri günümüz okuruna yeterince ulaşamıyor. Bunun bir nedeni yayıncıların ilgisizliği ise, diğeri de dillerinin eski olması. Özgür Yayınları, Türk romanının usta ismi Halit Ziya Uşaklıgil'in kitaplarını yeniden yayımlıyor. Rahim Tarım'ın yönetimindeki akademisyenlerden oluşan edebiyat uzmanları, Uşaklıgil romanlarını günümüz Türkçesine uygun hale getiriyor.
Projenin ilk kitabı olarak 101 yıl önce yayımlanan 'Aşk-ı Memnu' seçilmiş. Sırada 'Mai ve Siyah', şiirlerden oluşan 'Mensur Şiirler' ile 'Saray ve Ötesi' var. 'Aşk-ı Memnu' denince insanların aklına yalnızca Müjde Ar'ın rol aldığı bir dizinin geldiğini söyleyen Rahim Tarım, bu projeyle okurların Uşaklıgil'i ve eserlerini daha yakından tanıyabileceklerini belirtiyor.
Halit Ziya'nın Türk roman geleneğindeki yeri ve önemi nedir?
Halit Ziya Uşaklıgil, modern Türk edebiyatının önde gelen isimlerinden biri. Düzyazı şiirleri, hatıraları, hikâyeleri ve özellikle romanları, Batı tarzı yeni romanın oluşumunda ve bugüne gelişinde büyük öneme sahip. Servet-i Fünun akımının ve aynı adlı derginin kalemlerinden. Bu akım yazarlarının en önemli özelliklerinden biri, yabancı dil bilmeleri ve böylece Batı edebiyatı hakkında fikir sahibi olmaları. Bu nedenle Batılı anlamda Türk romanının başlangıcı da Servet-i Fünun. Uşaklıgil de bu yazarlar arasında en önemlilerden biri. Metnin orijinaline, yazarın üslubuna sadık kalabilmek için nelere dikkat ettiniz?
'Mensur Şiirler' için en iyi yöntemin, paralel metin olduğuna karar verdik; bir tarafta orijinal metnin yeni harflere aktarılmış, diğer tarafta ise herkesin anlayabileceği şekilde sadeleştirilmiş halini yayımladık. Yazarın sağlığında sadeleştirdiği bazı eserleri var, bu metinlerden yola çıktık. Format olarak, okura yabancı gelen kelimelerin açıklamalarını köşeli parantez içinde, kelimenin yanında vermeyi seçtik. Böylece okuru dipnotlarla yormamayı amaçladık. Bir başka hedefimiz de, metnin lise birinci sınıf düzeyindeki bir öğrenci tarafından bile anlaşılmasını sağlamaktı.
Arşiv çalışması yapmakta ya da metinlerin orjinallerine ulaşmakta güçlük çektiniz mi?
Yazarın sağlığında sadeleştirdiği ve yayımladığı metinlerde bir problem çıkmadı, ama 'Mensur Şiirler'i hazırlarken metinlerin orjinallerine başvurmak durumunda kaldık. Kütüphaneye gidip ilgili dergileri aradık, örneğin Berk Mecmuası'nın belirtilen sayı ve sayfasında gerçekten o şiirin yer alıp almadığını araştırdık. Ayrıca bazen eski yazıda da dizgi hataları ya da yeni harflere aktarılmış basımlarda çeviri hataları
olabiliyor. Mesela bir metinde 'gözsüz' diye bir kelime geçiyor, halbuki böyle bir deyiş yok, 'gözsüz' değil, 'kör' deriz. Bu durumlarda metnin aslına, eski harfli basımına hatta tefrikasına gitmek yoluna başvurduk ve 'gözsüz' olarak çevrilen kelimenin aslında 'öksüz' olduğunu anladık. Bu şekilde şüphelendiğimiz her şeyi
araştırdık ve aradığımız her metne de ulaşabildik.
***
Oyunu sahnede, dizisi ekranda
İstanbul Belediyesi Şehir Tiyatroları'nda da ünlü yapıtın Tarık Günersel tarafından uyarlanan oyununu izleyebilirsiniz. Hakan Altıner'in yönettiği oyun üç sezondur perde açıyor. Bihter'i Bensu Orhunöz, Behlül'ü Ayhan Kavas, Adnan Bey'i Salih Sarıkaya'nın canlandırdığı 'Aşk-ı Memnu'nun diğer rollerinde ise Sevinç Erbulak, Alev Oraloğlu ve Betül Arım var. Oyun, 31 Ekim ve 1-2 Kasım saat 20.30'da Kadıköy Haldun Taner Sahnesi'nde izlenebilir.
'Aşk-ı Memnu'nun TRT'de gösterildiğinde çok
beğenilen Halit Refiğ imzalı dizisi tekrar yayımlanıyor. Müjde Ar, Salih Güney ve Şükran Güngör'ün oynadığı dizinin ikinci bölümü bugün 23.20'de TRT 1'de.
***
Osmanlı bürokratı ve yazarı
Halit Ziya Uşaklıgil 1866 yılında
İstanbul'da doğdu. İzmir Rüştiyesi'nde öğretmenlik yaptı. 1893'te Reji İdaresi'ne başkâtip olarak İstanbul'a gelen Halit Ziya, Servet-i Fünun topluluğuna girdi. Sultan Reşad'ın mabeyn başkâtibi olan Uşaklıgil, hükümet tarafından Fransa ve Almanya'ya gönderildi. 1945'te ölen yazarın, hikâyeden romana, tiyatro oyunundan mensur şiire, hatıradan makale ve çevirilere kadar pek çok yapıtı bulunuyor.