Yasak sınır tanımıyor

Türkiye Yayıncılar Birliği'nin (TYB), '2001 Yılı Yayınlama Özgürlüğü Raporu'na göre geçen yıl 44 kitap için dava açıldı.
Haber: AHMET ŞIK / Arşivi

İSTANBUL - Türkiye Yayıncılar Birliği'nin (TYB), '2001 Yılı Yayınlama Özgürlüğü Raporu'na göre geçen yıl 44 kitap için dava açıldı. Kitaplar hakkında yargı süreci başlamadan yasaklama kararları verildiği belirtilen Yayınlama Özgürlüğü Komitesi'nin raporunda, 38 yazar ile 23 ayrı yayınevinin yargı önüne çıktığı belirtildi. 2000 yılında ise 14 yayınevinin 20 ayrı kitabı hakkında yasaklama ve yargılama kararı verildiği hatırlandığında 2001 yılında yasaklama
eğiliminin arttığı gözleniyor. Raporda, genellikle Kürt sorunu, insan hakları ihlalleri, Türkiye solunun tarihi, cinsellik gibi 'tabu' temaları işleyen kitapların yasaklandığı belirtilerek, "Ancak karikatür kitaplarının da geçmişte görülmemiş biçimde yasaklama ve yargılanma konusu olduğu görüldü" denildi.
Yasalar değişmiyor
Ragıp Zarakolu'nun hazırladığı TYB'nin yıllık raporunda toplumun genel beklentisinin ifade özgürlüğüne yönelik kısıtlamaların azalması, yasalarda gerekli demokratik düzenlemelerin yapılması olduğu belirtilerek, "2001 yılında bu beklentiler tam anlamı ile gerçekleşmedi. Yapılan Anayasa değişikliği nisbi bir rahatlama ve iyimserlik sağlasa bile, özellikle düşünce özgürlüğü alanında yapılması gereken yasal değişiklikler bir türlü gerçekleşmedi ve çeşitli gerekçelerle engellendi" denildi.
Yasaklamaların tiyatro, sinema, müzik gibi alanları da kapsadığının belirtildiği rapora göre yılın en garip olayı ise ilk Türkçe ansiklopediyi hazırlayan Şemseddin Sami'nin de yasaklılar listesine girmesi. Şemseddin Sami'nin 'Kamus-ül Alam' adlı eseri, içindeki Kürtlere ilişkin maddeler nedeniyle yasaklandı. Bir diğer 'şaşırtıcı' olgu ise, devlete düşünce üreten kurumlar arasında yer alan Avrasya Stratejik Araştırmalar Merkezi'nin yayımladığı Ali Nihat Özcan'ın 'PKK: Tarihi, İdeolojisi ve Yöntemi' adlı kitabın yasaklılar arasına girmesi. Arayış Yayınları'nın çıkardığı '1982 Yazıları' adlı kitaba, daha matbaada el konulması. Ankara DGM'de yapılan yargılama sonucunda, baskı kitap haline gelmediği için, derleyici Yaşatak Aslan ve yayıncı Ayhan Sever beraat ederken, kitap haline gelmemiş formaların imha edilmesi kararı çıktı.
Neşe Düzel ile Celal Başlangıç'ın başına geldiği gibi daha önce serbestçe gazetelerde yayımlanmış röportajlar kitaplaştığında, bazı resmi kurumların suç duyurusu üzerine, gazetecilere yönelik olarak açılan davalar oldu.
Raporda, 2001 yılında hakkında beraat kararı verilmiş ancak Yargıtay safhasında kesinleşmeden ertelenmiş davaların, kitabın yeniden basımında tekrar gündeme geldiği de belirtildi. Faik Bulut'un 'Kod Adı Hizbullah' ve 'Kim Bu Fethullah' adlı kitaplarının yeni basımı, beraat kararı Yargıtayca onaylanmadığı gerekçesi ile tekrar dava konusu oldu.




Sakıncalı resimler
Enis Batur'un 'Elma' adlı roman denemesindeki resimleri kitapta basıldığı boyutlarda, yani aynen savcının görüp 'müstehcen' bulduğu biçimiyle yayımlıyoruz. 19. yüzyıl ressamı, Paris Büyükelçisi Halil Paşa'nın dostu Gustave Courbet'nin 'Ölüm Döşeğinde Proudhon', 'Uyku', 'Dünyanın Başladığı Yer' tabloları ile Rönesans sanatçısı Masaccio'nun 'Cennetten Kovulan Adem ve Havva'sı. Savcılık Metin Üstündağ'ın 'Pazar Sevişgenleri' karikatür kitabında ise cinsellikle ilgili tüm argo sözcükleri, harfleri değiştirilmesine rağmen müstehcen bulup 'suçlu' olduğuna karar vermiş.


2001'de savcıların okuyup, kızdığı kitaplardan bir seçki
  • Aram Yayınları: Noam Chomsky 'Amerikan Müdahaleciliği', Halil Uysal 'Dağlarda Yaşamın Dili', Gurbetelli Ersöz 'Yüreğimi Dağlara Nakşettim' l Avesta Yayınları: Sovyet Bilimler Akademisi 'Kürdistan Tarihi', Celile Celil 'Kürt Aydınlanması' l Bakış Yayınları: Ahmet Özcan 'Derin Devlet'
  • Piramit Yayınları: Bedri Baykam 'Kemik'
  • Belge Yayınları: Hüseyin Turhallı 'Özgürlük Türküsü' l Çivi Yazıları Yayınları: 'Tarkan'
  • Deng Yayınları: Şemseddin Sami / M. Emin Bozarslan 'Tarihte İlk Türkçe Ansiklopedide Kürtler' l Emekçi Kadınlar Birliği Yayınları: Cinsel Tacize Hayır Kurultayı 'Ses ve Cesaret' l Gendaş Yayınları: Mehmet Uzun'un 'Aşk Gibi Aydınlık Ölüm Gibi Karanlık','Nar Çiçekleri' ve 'Bir Dil Yaratmak' l İletişim Yayınları: Celal Başlangıç 'Korku Tapınağı', Neşe Düzel 'Türkiye'nin Gizlenen Yüzü', Wadie Jwadieh 'Kürt Milliyetçiliği'
  • Lemanyak Yayınları: Bahadır Baruter 'Lombak 3' l Komal Yayınları: Mahsun
    H. Pir 'Bir Yanılsamanın Sonu' l Mem Yayınları: Abdullah Öcalan'ın kitapları ile 'Derleme Çocuk Mektupları' l Ozan Yayınları: Turan Feyizoğlu 'İbo', Faik Bulut 'Kod Adı Hizbullah', 'Kim Bu Fethullah' kitapları
  • Parantez Yayınları: Pedro Almodavar 'Patty Diphusa Hikâyeleri', Feyhan Güven 'Bayır Gülü 3', Kutsi Fıkıllı 'Cinsellarus'
  • Peri Yayınları: Hayri Argav 'Batı'nın Yeni Doğu Seferi: NATO', Munzur Cem 'Dersim'de Alevilik' l Sorun Yayınları: Kemal Işık 'Ünlü Kürt Bilginleri ve Aydınlar' l TAYAD Yayınları: Ahmet Kulaksız 'Zehra ile Canan' l Tohum Yayınları: Ozan Veli 'Gaban', Burhan Karam 'Yolumuza Devam Ediyoruz' l Yediveren Yayınları: Nevin Berktaş 'Hücreler', Mehmet Köse 'Yeni Nesil Yeni Toplum'.


    İnsan onurunu zedeliyorlar
    ORHAN PAMUK/Yazar
    Bu kitapların yasaklanması çok kötü. Enis'inki tamamen bir sanat kitabı. Ötekiler edebiyat ve çizgi roman. Bu yasaklamaları çok çirkin, çok zararlı buluyorum. Bu kanunları hâlâ yürürlükte tutanlar, genel ahlakı koruduklarını düşünürlerken bütün milletin kafasında 'sanat hakkındaki kitapların toplanacağı gibi', artık dünyada ahlaksızca olan bir yargının yerleşmesine yol açıyorlar. Sanat tarihi ve sanat hakkında yazılmış ya da edebi bir kitabın toplanmasında da Türkiye değil ama dünya kamuoyu ahlakı açısından zararlı bir yan var. Kitap toplatmakta da insan ahlakını, onurunu zedeleyen bir yan var. Kitap toplatmak, bu işlerde saldırgan davranmak kültüre sinmiş vaziyette. Bu tür durumlarda tepki göstermeli, sesimizi duyurmalıyız.
    METİN CELAL/Türkiye Yayıncılar Birliği Genel Sekreteri
    Bu yasalar değişmediği sürece bu kitap toplatmaları da devam edecek, yazarlar da hapse atılmaya. Devletin bu uygulamalardan vazgeçmeye niyeti yok. Tipik örneği 312. maddeyle ilgili değişiklik önergesi. Değişiklik adı altında geriye gidiyoruz. Artık Türkiye'deki halkın ar ve hayâ duygularının nasıl incineceğini, insanların nasıl tahrik olacağının kararını savcılar veriyor. O savcılara göre Rönesans döneminden gelen tablolar halkın ar ve haya duygularını incitiyorsa, toplumsal açıdan tehlikeli bir durumdayız. O açıdan,
    Kültür Bakanlığı 'İktisat Koleksiyonu'nu alıp boşuna Modern Sanatlar Müzesi açmasın. O müze de kapatılabilir.
    DOĞAN HIZLAN/Hürriyet Gazetesi Yayın Danışmanı
    Bu tür yasaklamaların okur adına bir sansür olduğu kanısındayım. O zaman da bazı kurullar ve yargı, okurun hangi kitabı okuması, hangi kitabı okumaması gerektiğine karar veriyor ki, ben önce okur özgürlüğü açısından böyle bir davranışa karşıyım. Bir de 'Elma'nın, dünyada herkesin okuduğu ve yayınlanmış olan sanat tarihine ait
    resimler nedeniyle toplatılmış olması bana gülünç geliyor.