Yıldız Moran'ın 'zamanı' yok

Yıldız Moran'ın 'zamanı' yok
Yıldız Moran'ın 'zamanı' yok
Cumhuriyet fotoğraf tarihinin en ilgiye değer isimlerinden, Türkiye'nin akademik eğitim alan ilk kadın fotoğrafçısı Yıldız Moran retrospektifi Pera Müzesi'nde açıldı.
Haber: ERMAN ATA UNCU - erman.uncu@radikal.com.tr / Arşivi

Ne ‘Anadolu kadınları’ acıları ölümsüzleşsin diye fotoğrafa aktarılmış ne de yaşlı figürler, bildik birer romantizm aracı... En bildik İstanbul manzaraları bile fotoğraf kadrajının ötesinde bir kompozisyonun parçaları gibi. Pera Müzesi’nin Yıldız Moran retrospektifi ‘Zamansız Fotoğraflar’, fotoğrafçının külliyatını ilk kez bu kadar geniş kapsamlı bir sergiyle izleyicisine sunuyor. Moran’ın aile koleksiyonunda yer alan yaklaşık 8 bin negatiften seçilen fotoğraf hem fotoğrafın nelere kadir olduğunu gösteriyor hem de Türkiye fotoğraf tarihinin birçokları için gizli kalmış kahramanlarından biri olan sanatçıyı bilmeyenlerle tanıştırıyor.
Türkiye’nin akademik eğitim alan ilk kadın fotoğrafçısı olan Yıldız Moran, 12 yıllık aktif fotoğraf yaşamında alanında devrim yapan bir isim. Serginin basın toplantısında konuşan küratör Coşar Kulaksız, Moran’ın devrimciliğine örnek olarak kürsünün arkasındaki kayık fotoğrafının dikdörtgen formatına işaret ediyor. Moran’ın fotoğrafçılık yaptığı 50’lerde kare dışındaki formatların henüz piyasaya sürülmediğini ama fotoğrafçının daha o yıllarda bu alanda deneyler yaptığını söylüyor.
1932’de Genelkurmay İstihbarat Dairesi Başkanlığı görevinde bulunmuş Vahit Moran ve ‘tam bir Cumhuriyet kadını’ olan eşi Nemide Hanım’ın kızı olarak dünyaya gelen Yıldız Moran, Robert Kolej’in son sınıfındayken sanat tarihçisi dayısı Mazhar Şevket İpşiroğlu’nun önerisiyle 1951’de Londra’da fotoğraf okumaya gider. Fotoğrafı, teknik bilgilerin ötesinde bir sanat dalı olarak irdeleyen Moran Portekiz, İtalya ve İspanya’yı dolaşır, Londra’da açtığı ilk sergide tüm fotoğrafları satılır, ardından beş sergi daha açar. Ve Türkiye’ye döndüğünde de dayısıyla beraber Anadolu’yu dolaşır. Geçinmek için Beyoğlu’nda bir stüdyo açar, Adalet Cimcoz’un Maya Sanat Galerisi’nde fotoğraflarını sergiler, hem yurtdışında hem de yurtiçinde sergileri devam eder. Kartpostallarını bastırmak için matbaa ararken Özdemir Asaf’la tanışması Moran’ın hayatındaki dönüm noktalarından biri olur. Fotoğrafa tutkuyla bağlı Moran, şairle evlendikten sonra hayatında iki tutkuya yer veremeyeceği gerekçesiyle fotoğrafı bırakır.
Ne var ki Moran ve Asaf çiftinin oğullarından Gün Asaf, annesi için fotoğrafın fikir olarak hiç bitmediğini ama çocuklar olduktan sonra elinde 35 kilo teçhizatla Mardin’e gitmesinin imkansızlaştığını söylüyor. ‘Zamansız Fotoğraflar’ hem anı belgelemenin ötesinde fotoğrafın zamansızlığını araştıran bir sanatçının işlerini izleyiciyle buluşturuyor hem de 1995 yılında aramızdan ayrılan, zamanının en kendine has kadın kahramanlarından birini bir kez daha anmamıza vesile oluyor.
‘Zamansız Fotoğraflar’ 19 Ocak’a kadar Pera Müzesi’nde.