Cezaevlerine yeni denetim

Adalet Bakanlığı, hak ihlalleri iddialarıyla hep gündemde olan cezaevlerini sivil denetim amacıyla kurulan 'Cezaevi izleme kurulları'nın amaçlanan verimlilikte çalışamadığı, çoğu kez, üyelerinin çalıştığı kurumdan izin alamaması, raporlu olmaları gibi gerekçelerle toplanamadığını itiraf etti.

ANKARA - Adalet Bakanlığı, hak ihlalleri iddialarıyla hep gündemde olan cezaevlerini sivil denetim amacıyla kurulan 'Cezaevi izleme kurulları'nın amaçlanan verimlilikte çalışamadığı, çoğu kez, üyelerinin çalıştığı kurumdan izin alamaması, raporlu olmaları gibi gerekçelerle toplanamadığını itiraf etti.
Cezaevlerini izleme kurulları, Avrupa Birliği'ne (AB) uyum süreci de gözetilerek, 'cezaevlerini yönetim, işleyiş ve uygulamalarını yerinde görmek, incelemek, bilgi almak ve tespitlerini rapor haline getirerek yetkili ve ilgili mercilere sunmak' amacıyla 2001'de çıkarılan kanunla kurulmuştu.
Yasa, cezaevlerini izleme kurullarının yeterince sivil ve bağımsız olamayacağı, hatta bazı yerlerde adları işkenceye karışan emniyet müdürlerine de kurulda görev verilmesi vb. nedenlerle eleştirilmişti. Bugüne kadar cezaevi bulunan 130 adliye bünyesinde bu kurullar oluşturulmuş, seçilen 650 başkan ve üye de göreve başlamıştı.
Ancak Adalet Bakanlığı şimdi bu kurulların yapısını değiştirmek için tasarı hazırladı. Önceki gün TBMM Başkanlığı'na iletilen tasarının gerekçesinde, kurulların görevini tam yerine getiremediği kabul edilirken, nedenleri ve yeni önlemler şöyle sıralandı:

  • İzleme kurulu üyelerinin bir kısmının kamu görevlisi olması veya bu görevlerinden ayrılması, izinli veya raporlu olmaları halinde, kurulların faaliyetleri aksamakta ve görevlerinin yerine getirilmesi zorlaşmakta.
  • İzleme kurullarının halen başkanla birlikte beş olan üye sayısı artırılacak. Her izleme kuruluna, beş asıl üye dışında üç yedek üye atanacak. Üyeler yeniden seçilebilecek.
  • Raporların hazırlanma süresi üç aydan dört aya çıkarılıyor.
  • Tasarıda, 'raporların her zaman infaz hâkimliğinin görev alanına girmemesi sebebiyle gereksiz yazışmaların önlenmesi' gerekçesiyle artık sadece 'infaz hâkimliğinin görev alanına giren bir şikâyet konusu bulunduğu takdirde' raporların bu hâkimliklere gönderilme esası getiriliyor.
  • Kurulların, iki ayda bir toplanması gerekiyordu. 'Aksama oluyor' gerekçesiyle, bu süre üç aya çıkarılıyor. Artık toplantı yeter sayısı için salt çoğunluk aranacak, bu sağlanamazsa toplantıya yedek üyeler katılacak.
  • Adalet Bakanlığı, cezaevi güvenliğine ilişkin hususlar dışında her yıl bir önceki yıla ait izleme kurullarınca düzenlenen raporların sayısını, konularını ve yerine getirilen veya getirilmeyen öneri ve gerekçelerini bir raporla kamuoyuna açıklayabilecek.
    Adalet Bakanlığı'nın hazırladığı tasarı, bu raporların kamuoyuna açıklanmasını bir zorunluluk olarak düzenlemediği için, konu tamamen Adalet Bakanı'nın tercihine kalacak.
  • İzleme kurullarının hazırlayacağı raporun birer örneği gerekirse İnsan Hakları Komisyonu'na gönderilecek.