Devrim gibi yasa: Adli kolluk geliyor

Abdullah Gül açıkladı
Daha önce İçişleri ve Milli Savunma bakanlıklarının itirazları sonucu rafa kaldırılan Adli Kolluk Kanunu bu kez çıkıyor. Dışişleri Bakanı Abdullah Gül'ün 17 Aralık'a kadar çıkarılacağını açıkladığı yasa hak ihlallerini önlemede kilit önemde görülüyor.
Savcıdan başka amir yok
Yasaya göre adli kolluk Emniyet, jandarma ve sahil güvenlik personelinden oluşturulacak. Soruşturma yapmak, kanıtları toplamak ve suçluları yakalamak için kurulacak olan birim savcılara bağlı olarak çalışacak, başka hiçbir kurumdan talimat almayacak.
'Kollama' dönemi bitiyor
Başsavcılıklar görevleri sırasında suç işleyen adli kolluk personeli hakkında doğrudan soruşturma açabilecek. Personelin atama ve terfilerinde savcıların vereceği sicil geçerli olacak. Böylece suçlu polislerin
'teşkilat' içinden kollanması dönemi bitecek.
Haber: ADNAN KESKİN / Arşivi

ANKARA - Türkiye'nin polis devletinden hukuk devletine geçişinde en önemli düzenlemelerden biri olarak gösterilen 'Adli Kolluk' yine gündemde. Hükümetin 17 Aralık'taki AB zirvesine yetişeceğini açıkladığı Adli Kolluk Kanunu; işkence, kötü muamele, keyfi gözaltı, arama-yakalama gibi hak ihlallerini önlemede önemli görülüyor.
Suçları soruşturmak, suçluları yakalamak, kanıt toplamak ve adli makamlara teslim etmek gibi görevler için kurulacak 'Adli Kolluk', savcıların denetiminde çalışacak. Savcılar soruşturmanın her aşamasında polisin amiri olacak. Komutan ve emniyet amirlerinin sicilleri başsavcılarca tutulacak.
Başsavcı istediği adli kolluk görevlisi polis ve jandarmayı görevden aldırabilecek. Bu yöndeki düzenleme girişimleri bugüne kadar İçişleri ve Milli Savunma bakanlıkları engeline takılmış, Emniyet geniş yetkilerinin savcıların denetimine bırakılmasına karşı çıkmış, en son 3. Uyum Paketi'ne giren tasarılar raflara kaldırılmıştı.
Başbakan Yardımcısı Abdullah Gül, geçen hafta İçişleri ve Adalet bakanlarının da katıldığı Reform İzleme Grubu (RİG) toplantısı sonunda 17 Aralık'taki tarihi AB zirvesi öncesi çıkarılacak kanunlar arasında Adli Kolluk Kanunu'nun da yer aldığını açıklamıştı. Adli Kolluk Kanunu tasarısı taslağı yasalaşırsa şöyle işleyecek:
Adli polis, adli jandarma: Adli kolluk, Emniyet genel müdürlükleri ve amirliklerinde görevlendirilecek 'adli polis', Jandarma Genel Komutanlığı birimlerinde kurulacak 'adli jandarma' ve Sahil Güvenlik Komutanlığı bünyesinde kurulacak 'adli sahil güvenlik' personelinden oluşacak.
Adalet onay verecek: Adli kolluk, Adalet Bakanlığı'nın görüşü alınarak ağır ceza başsavcılıklarının bulunduğu yerlerde kurulacak ve Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı'nın kadrolarında, adli hizmetlerin yürütülmesi için ayrılan kısımlarında görev yapacak. Adli kolluğun görevlendirilmesi, Adalet Bakanlığı'nın görüşü alınarak İçişleri Bakanlığı'nca yapılacak.
Amir değil savcı gözetimi: Adli kolluk, bulunduğu yerinbaşsavcısının gözetim ve denetimide, onun yazılı ve sözlü emirlerini yerine getirmekle yükümlü olacak.
Doğrudan emirde istisnalar: Hazırlık soruşturmasını yapan savcılar da adli kolluğa emir verebilecek. CMUK 158. maddesiyle Askeri Mahkemeler Kanunu'nun 97/3 fıkrası hükümleri saklı tutulacak.
Adalet müfettişleri denetleyecek: Adalet Bakanlığı, adli kolluk personelinin görevini kanuna uygun yapıp yapmadığını denetlemeye yetkili olacak. Bu denetim Adalet müfettişlerince yapılacak.
Polise angarya bitecek: Adli kolluk, bulunduğu yerin başsavcısı onay vermedikçe diğer hizmetlerde çalıştırılamayacak.
Valiye kısıtlama: Vali ve kaymakamlar, tabii afet ve şiddet olaylarının yaygınlaşması gibi olağanüstü olaylara karşı, ancak ilgili başsavcıyı bilgilendirmek koşuluyla adli kolluktan yararlanacak.
Görevden başsavcı alacak: Başsavcının, adli kolluk görevinde yararlı olmadığını bildirdiği görevlilerin başka bir kısımda görevlendirilmesi zorunlu olacak.
Soruşturmadan kaçırma zor: Bugünkü sistemden farklı olarak, adli kolluk görevlilerinin, bu görevlerinden doğan veya görevleri sırasında işledikleri suçlardan dolayı haklarında başsavcılıkça doğrudan soruşturma yapılabilecek. Ancak, suç işleyen memurların kurumlarınca korunmasını sona erdirmesi beklenen bu uygulamanın bazı istisnaları da olacak.
Komutan-amir sicili başsavcıdan: İl ve ilçelerdeki adli kolluk birim sorumlusu müdür, amir ve komutanları için, başsavcı veya kıdemli savcı sicil düzenleyecek.
Kollama dönemine son: Görevini ihmal eden, kötüye kullanan, zanlılara keyfi veya fena muamelede bulunan, işkence yapan veya suçluları koruyan güvenlik görevlisi ve amirleri, teşkilat kollamasıyla terfi edemeyecek. Çünkü terfilerinde, başsavcıların sicil notları etkili olacak.
Ayrım nasıl olacak?
Tasarı yasalaşırsa polis, jandarma ve sahil güvenliğin adli soruşturmaları gerçekleştiren birimleri başsavcılıkların emrinde 'adli kolluk' olarak görev yapacak. Önleyici hizmetleri gerçekleştiren birimlerin idari yapısında değişiklik olmayacak. Örneğin Emniyet'te adli soruşturma dosyalarını hazırlayan 'Asayiş', 'Terörle Mücadele ve Harekât', 'Kaçakçılık' ve 'Organize Suçlarla Mücadele' şubeleri 'Adli Kolluk' olarak başsavcılıkların emrine girecek.
'İstihbarat', 'Trafik', 'Güvenlik', 'Çevik Kuvvet' ve 'Hassas Bölgeleri Koruma' gibi adli işlem yetkisi bulunmayan birimlerin idari yapısı korunacak.