İstanbullu seçmenin profili...(1)

Prof. Burhan Şenatalar, Prof. Hasan Kirmanoğlu ve Yrd. Doç. Cem Başlevent,
İstanbullu seçmenin profilini araştırdı: Gençler AKP'ye, orta yaş ise CHP'ye yöneliyor.

BAŞLARKEN
İstanbullu seçmenin yerel yönetim sorunlarına ve yerel yöneticilere bakışını ve 28 Mart seçimindeki davranışını irdelemek amacıyla uygulanan bu araştırma İstanbul Büyükşehir Belediyesi sınırları içinde yaşayan 18 yaş ve üzeri nüfusu esas almaktadır. 28 Şubat-13 Mart 2004 tarihleri arasında gerçekleştirilen alan çalışmasında 120 mahallede 1236 kişi ile görüşülmüştür. Araştırmada yerel yönetimlerle ilgili oldukça ayrıntılı sorular sorulmuştur. Örneğin görevdeki muhtarlar ve belediye başkanları ile adayların tanınma derecesi, adaylarda aranan özellikler gibi konular yanında ilçe ve büyükşehir belediye seçiminde oy verme tercihleri irdelenmiştir. Seçmen tercihi dışında İstanbul'un yerel yönetim sorunları, hükümetin belediyelere yönelik tutumu, belediyelerde rüşvet, yerel yönetim reformu gibi konularda da sorular yöneltilmiştir.
Araştırmanın odak noktası seçmen davranışını etkilediği düşünülen çeşitli etkenlerle parti tercihi arasındaki ilişkinin anlaşılmasıdır.
Demografik veriler yanında, son bir yılda yaşanan ve önümüzdeki bir yılda yaşanması beklenen ekonomik gelişmelerin algılanışı ve parti tercihini etkileyişi önde gelen bir konu durumundadır. Benzer biçimde seçmenlerin dini eğilimlerinin ve kendilerini sağ-sol yelpazesinde gördükleri yerin parti tercihini etkileyişi de önemli bir noktadır.



Gençler AKP'ye, orta yaş CHP'ye
Bu yazıda araştırmanın bulgularının sınırlı bir bölümü sunulmakta ve esas olarak İstanbul'da AKP ve CHP'ye oy veren seçmenlerin özellikleri karşılaştırılmaktadır. Alan çalışmasının yapıldığı günlerde seçim kampanyası henüz tam hızını almamıştı, dolayısıyla ankette (basına yansıyan tüm anketlerde olduğu gibi) muhalefet partilerinin tümünün oyu seçimde gerçekleşenin altında çıkmıştır. Bu nedenle tablolarda AKP ve CHP dışındaki partiler 'diğer partiler' başlığı altında toplanmıştır. Bu grupta ağırlık MHP, DYP ve GP'dedir. Aşağıda verilen tablolarda özellikle hangi değişkenlerin parti tercihini etkilediği ortaya konmaktadır.
Hükümet başarılı mı?
Tablo 1 'İşbaşındaki AKP hükümetinin bugüne kadarki icraat ve politikalarını ne derece başarılı buluyorsunuz?' sorusunun cevabından elde edilen sonuçları göstermektedir. Buna göre seçmenin üçte ikisi AKP hükümetini başarılı bulmaktadır. Bu grup içinde AKP'yi tercih edenler bariz bir şekilde yüksektir. Tablo 1'in açığa çıkardığı önemli bir sonuç, hükümeti başarılı bulmayan yüzde 15'lik oran içinde CHP'yi tercih eden seçmenlerin oranının yüzde 33 ile sınırlı olmasıdır. Diğer bir ifadeyle, CHP bugünkü hükümete alternatif oluşturmamaktadır. Çünkü, AKP iktidarını başarısız bulan seçmenin sadece üçte biri alternatif olarak Cumhuriyet Halk Partisi'ni görmektedir.
Ekonomik Değerlendirme ve Parti Tercihi
Seçmen davranışlarını belirleyen önemli bir etken, ekonomik durumun değerlendirilmesi ile ilgilidir.
Ekonomik durumun değerlendirilmesi, hem seçmenin ailesinin durumunun, hem de ülkenin ekonomik durumunun değerlendirilmesini kapsamaktadır. Değerlendirmenin içerdiği zaman dilimi geçtiğimiz bir yıl ile gelecek bir yıldır. Bu konudaki kurama göre, seçmenlerin son bir yılda ekonomik durumlarının iyileştiğini düşünmeleri ve bunda iktidardaki partinin rol oynadığını düşünmeleri iktidar partisine oy verme olasılığını artırmaktadır. Gelecek bir yıl ile ilgili benzer bir değerlendirme aynı etkiyi yaratmaktadır. Bu, sadece seçmenin ailesinin ekonomik durumuna ilişkin değerlendirme ile sınırlı olmayıp, ülkenin ekonomik durumu ile ilgili değerlendirme için de geçerlidir.
Tablo 2, 3, 4 ve 5 bu konu ile ilgili anket bulgularını vermektedir. Türkiye'nin ekonomik durumunun son 12 ay içinde iyileştiğini ve önümüzdeki 12 ay içinde iyileşeceğini düşünenler seçmenlerin yarısından fazlasını oluşturmaktadır. Diğer bir söyleyişle, seçmenler hem ülkenin son bir yıldaki ekonomik performansını olumlu olarak değerlendirmekte, hem de gelecek bir yıl içinde bu olumlu performansın devam edeceğini düşünmektedirler. Bu konuda iyimser olan seçmenler esas olarak AKP'li seçmenlerdir (yüzde 68). Buna karşılık, CHP'yi ya da diğer partileri tercih eden seçmenlerle kararsız/protestocular hem son bir yılın ekonomik performansını olumsuz olarak nitelemekte, hem de geleceğe dönük olumsuz bir beklenti içinde bulunmaktadırlar.
Seçmenin ailesinin ekonomik durumu açısından ise, son bir yılın ekonomik değerlendirilmesi konusunda, ülkenin durumu ile ilgili yapılan değerlendirmeye kıyasla belirgin bir farklılık olduğu gözlenmektedir. Buna göre, ailesinin ekonomik durumunun son 12 ayda iyileştiğini düşünen seçmenler toplam denek sayısının yarısından az olmasına karşın, ülkenin durumu ile ilgili geçmişe dönük değerlendirmede bu oran yüzde ellinin üzerindedir. Burada da, ekonomik durumlarının gelişimi konusunda daha olumlu bir değerlendirme yapan seçmenlerin AKP'ye yöneldikleri gözlenmektedir. Gelecek bir yıl içinde ailelerinin ekonomik durumunun gelişimi konusunda ise seçmenlerin yarısına yakını olumlu bir beklenti içindedir. Bu açıdan da, AKP'li seçmenler diğer seçmenlere kıyasla daha iyimser bir değerlendirmeye sahiptir. Özetle, seçmenin geçtiğimiz ve önümüzdeki bir yıla ilişkin ekonomik duruma ilişkin değerlendirmesi olumludur ve AKP seçmeni bu konuda başı çekmektedir. Daha az da olsa benzeri bir değerlendirme bireysel planda da geçerlidir ve AKP'yi tercih eden seçmenlerin önümüzdeki bir yıla ilişkin belirgin bir umut taşıdıkları gözlenmektedir.
Yaş, Cinsiyet, Eğitim ve Parti Tercihi
Seçmenlerin yaş, cinsiyet ve eğitime ilişkin özellikleri ile parti tercihleri arasındaki ilişkileri gösteren bulgular Tablo 6'da özetlenmektedir. Parti tercihi yaş grubuna göre değerlendirildiğinde, AKP'nin en yüksek orana 25-34 yaş grubunda ulaştığı görülmektedir (yüzde 61). CHP'nin en fazla tercih edildiği yaş grubu ise 55 yaş üstüdür. Ayrıca, kararsız/protestocuların en yoğun olduğu grup 35-44 yaş grubu ve diğer partileri tercih edenlerin ağırlıklı olarak dahil olduğu grup ise 18-24 yaş grubudur. Özetle, bu bulgulardan hareketle, AKP seçmeninin CHP seçmenine kıyasla belirgin olarak daha genç yaşlardaki seçmenlerden oluştuğunu söylemek mümkündür.
İstanbul'da yaşayan seçmenlerin cinsiyeti dikkate alındığında, AKP ve CHP'nin kadın ve erkek seçmenler tarafından az çok eşit oranlarda tercih edildiği anlaşılmaktadır. Buna karşılık, diğer partilerin daha çok erkek seçmenler, kararsız/protestocuların ise daha fazla kadın seçmenler olduğu dikkat çekicidir.
Tablo eğitim açısından değerlendirildiğinde, ortaya çıkan en çarpıcı ve o ölçüde düşündürücü bulgu, İstanbul seçmeninin yüzde 52'sinin eğitim düzeyinin ilkokul (ya da altı) olmasıdır. AKP'nin en popüler olduğu grup ilkokul mezunlarıdır (yüzde 60). Buna karşılık, CHP'yi tercih eden seçmenlerin en yoğun olarak bulundukları grup üniversite ve üstü ile lise mezunlarıdır. CHP seçmenlerinin eğitim profiline benzer bir profil diğer partileri tercih eden seçmenler için de geçerlidir. Buna göre, diğer partilerin seçmenlerinin eğitim düzeyinin ağırlıklı olarak orta ve yüksek öğrenim olduğu gözlenmektedir. Kararsız/protestocular ise farklı eğitim düzeylerine az çok eşit olarak dağılmışlardır. Bunların en düşük eğitimlileri ortaokul mezunlarıdır. Özetle, birinci parti konumundaki AKP'yi tercih etme ile eğitim düzeyi arasında ters yönlü bir ilişki varken, CHP'yi tercih etme açısından bu ilişki artan oranlıdır. Diğer bir ifadeyle, eğitim düzeyi arttıkça AKP'yi tercih etme olasılığı azalırken, CHP'yi tercih etme olasılığı artmaktadır.
Doğum Yeri, Bölgesi ve Parti Tercihi

Büyütmek için tıklayınız

Tablo 7 İstanbul il genelinde yaşayan seçmen nüfusun sadece dörtte birinin İstanbul doğumlu olduğunu göstermektedir. Tablonun açığa çıkardığı diğer ilginç bir bulgu da Karadeniz Bölgesi doğumluların İstanbul doğumlulardan daha fazla olmasıdır. AKP'yi tercih edenlerin doğum yeri ağırlıklı olarak Karadeniz Bölgesi'dir. Tablodan AKP'nin en az popülariteye
Akdeniz Bölgesi'nde doğanlar arasında sahip olduğu anlaşılmaktadır.
CHP'nin ise en çok Akdeniz Bölgesi'nde doğanlar arasında popüler olduğu, en az popülariteye ise Güneydoğu Anadolulular arasında sahip olduğu anlaşılmaktadır. Ayrıca, diğer partileri tercih eden seçmenlerin ağırlıklı olarak Ege Bölgesi kökenli ve İstanbul doğumlu oldukları gözlenmektedir. Tablodan kararsız/protestocu seçmenlerin ise Güneydoğu Anadolulu ve yurtdışı doğumlu seçmenler olduğu anlaşılmaktadır. Yurtdışı doğumlularda CHP'nin birinci parti olması dikkat çekicidir.
----------------------------------------------
YARIN: Gecekonduların ve lüks semtlerin parti tercihi