Polis durumdan vazife çıkardı!

Raporla aynı gün
Anadillerde yayına dair İlerleme Raporu'na da yansıyan uygulama sorunlarından biri Malatya'da yaşandı. Emniyet, raporun yayımlandığı gün, Kürtçe yayın nedeniyle yerel radyo ve televizyonlara bir yazı yolladı.
'Sadece izleyebilir'
Yazıda, polisin yetki alanında olmamasına rağmen 'Kürtçe yayınlara son verilmesi, yoksa gereğinin yapılacağı' ihtarı yer aldı. RTÜK Başkanı Fatih Karaca, "Emniyet bizim adımıza ancak izler, uyaramaz" dedi.
Protokol kapsamı
Karaca, şu bilgileri verdi: "Yaptığımız protokol gereği polis yayın kasetlerini bize ulaştırır. Uyarı görevleri yok." Emniyet Genel Müdürlüğü'nün açıklaması: "Uygulama merkezi değiliz, bu yönde genelgemiz yok."
Haber: ADNAN KESKİN / Arşivi
DİLEK GÜNGÖR / Arşivi

ANKARA - AB'nin İlerleme Raporu'nda Türkiye'nin ilerleme kaydetmesi istenen sorunlar arasında saydığı anadilde yayın konusunda tersi yapıldı. Malatye Emniyeti, bu konuda yaptırım yetkisi olmadığı halde, bazı yerel radyo ve televizyonları, Kürtçe ve diğer dillerde yaptıkları yayına son vermeleri için uyardı.
6 Ekim'de açıklanan AB İlerleme Raporu'nda, Türkiye'nin tam üyelik müzakerelerine başlayabilmesi için ön şart olan siyasi kriterleri yerine getirmekle birlikte birçok sorunun sürdüğü kaydedilmişti. Bunlar arasında anadilde yayına da yer verilmişti. Raporda, Türkçe dışındaki dillerde yayının sadece ulusal yayın kuruluşlarıyla sınırlı tutulması, yerel radyo-TV' lere bu hakkın kullandırılmasının yasa gereği sınırlanması, Diyarbakır'da bir TV'nin Kürtçe müzik çaldığı gerekçesiyle kapatılması eleştirilerek, bu alanda adım atılması gereğine işaret edilmişti.
Uyarı, raporla aynı gün
Malatya Emniyeti'nin, yerel yayın kuruluşlarına Türkçe dışında dil ve lehçelerde yayın yapmamaları konusunda raporun yayımlandığı gün uyarı yazısı gönderdiği ortaya çıktı. 6 Ekim'de Malatya Emniyeti Güvenlik Şube Müdürvekili Ramazan Karaoğlan imzasıyla gönderilen yazı şöyle:
"Bazı yayın kuruluşlarımızın günlük yaşamlarında geleneksel olarak kullandıkları ve farklı dil ve lehçelerde (Kürtçe vb) yayın yaptıkları, 24 saat esasına göre görev yapmakta olan Güvenlik Şube Müdürlüğümüz İzleme Birimi tarafından tespit edilmiştir. Kayıtlar arşivlerimizde mevcuttur.
Türk vatandaşlarının günlük yaşamlarında geleneksel olarak kullandıkları farklı dil ve lehçelerde yapılacak radyo ve TV yayını hakkındaki yönetmeliğin 5'inci maddesinde, 'Kamu ve özel radyo-TV kuruluşlarınca farklı dil ve lehçelerde bu yönetmelik hükümleri doğrultusunda RTÜK'ten izin alınmak suretiyle yayın yapılabilir' denilmektedir. Yani, farklı dil ve lehçede yayın yapma hakkı RTÜK'ten izin almak kaydıyla, ulusal radyo ve televizyonlara verilmiştir. Bu nedenle yayınlarınızda konuyla ilgili gerekli hassasiyeti göstermenizi, aksi takdirde hakkınızda yasal işlem yapılacağı hususunu bilginize rica ederim."
RTÜK: Yetkileri yok
Polisin yetkisi dışına çıkması tepki çekti. Nitekim, polisin böyle bir şeye yetkisi olmadığı, anadilde yayın konusunda izin, denetim ve ceza yetkisine sahip olan RTÜK tarafından açıklandı. RTÜK Başkanı Fatih Karaca, öncelikle Emniyet Genel Müdürlüğü ile RTÜK arasında bir protokol yapıldığını anımsatarak şu bilgiyi verdi: "RTÜK'ün bölge teşkilatı olmayan yerlerde protokol gereği Emniyet Genel Müdürlüğü'nün Güvenlik Şube Müdürlüğü'ne bağlı izleme birimleri bizim adımıza yerel TV yayınlarını izleyip, kasede alıyor. Bu kasetler bize geliyor. Protokole göre Emniyet'in izleme birimleri sadece kayıt yapar. Herhangi bir değerlendirme yapma veya uyarma yetkileri yok."
İnsan Hakları Derneği Genel Başkanı Hüsnü Öndül de, Malatya'daki müdahalenin yasal olmadığını söyledi. Öndül, "Tehdit edilen yerel kuruluşların Türkçe dışında düzenli yayınları yok. Sadece Kürtçe müzik parçalarına yer veriyorlar. Bunun nesi suç?" dedi.
Emniyet Genel Müdürlüğü yetkilileri, söz konusu uygulamanın merkezi bir işlem olmadığını, kendilerinin bu yönde herhangi bir genelgeleri olmadığını açıkladı.



Yerellerin işi çok zor
Demokratikleşme ve AB sürecinde öne çıkan Kürtçe ve diğer dillerde yayına sınırlı da olsa vize veren yönetmelik, tartışmaların ardından Ocak 2004'te yayımlandı. Yönetmelik, Türkçe dışındaki dil ve lehçelerde yayının, ulusal yayın organlarında yapılabileceğini düzenlerken, yerel radyo ve TV'lere bu hakkı vermedi.
Yerel kuruluşlara bu hakkın verilmesi daha sonra RTÜK'ün profil araştırması sonucu vereceği izne tabi hale getirildi. TRT, Kurmançi ve Zazaca lehçeleri başta olmak üzere Türkçe dışındaki dillerde yayına ise haziranda başlayabildi.
TRT yayınından sonra Diyarbakır'da yayın yapan Gün TV, Can TV ve ART TV ile Batman'da yayın yapan Çağrı TV, kendilerine de anadilde yayın izni verilmesi istemiyle RTÜK'e başvurdu. RTÜK'ten bu kuruluşlara geçen ay yanıt verildi.
Başvuruları işleme koyan RTÜK, yayın yapılmak istenen bölge-lerde profil araştırmasına başlandığını bildirdi. Ancak, yalnızca o bölge-lerde hangi dil ve lehçe-lerde yayın yapılacağı kararına esas olacak bu araştırma sonuçlandığında da yerel kuruluşlarda anadilde yayının başlayacağı kesin değil. Yerel kuruluşlar, Başbakanlık'tan 'Ulusal güvenlik belgesi' almaları durumunda bu yayınları yapabilecek.