Ana-oğul 60 yıl sonra kavuştu


 
ZEYNEP ŞANLIER


Kültür / 17/05/2006

Füreya Koral, Aliye Berger, Cevat Şakir Kabaağaç gibi sanatçıların mensubu olduğu Şakir Paşa Ailesi'nden çıkan iki kuvvetli palet, Fahrelnissa Zeid ile Nejad Devrim'in resimlerinin buluştuğu 'Fahrelnissa ile...

İSTANBUL - Füreya Koral, Aliye Berger, Cevat Şakir Kabaağaç gibi sanatçıların mensubu olduğu Şakir Paşa Ailesi'nden çıkan iki kuvvetli palet, Fahrelnissa Zeid ile Nejad Devrim'in resimlerinin buluştuğu 'Fahrelnissa ile Nejad: Gökkuşağında İki Kuşak' sergisi 'krallara layık' bir törenle bu akşam açılıyor. Açılışa 1930'larda Irak Kralı olan I. Faysal'ın kardeşi Prens Emir Zeid'le evlenen Fahrelnissa Zeid'in oğlu Ürdünlü Prens Raad ve Nejad Devrim'in kardeşi tiyatro sanatçısı Şirin Devrim de katılacak.
Eti'nin sponsorluğundaki sergi, modern Türk resminin iki önemli ismini bir araya getirmekle kalmıyor, anne-oğlun ilk kez birlikte sergilenmesine aracılık ediyor.
Modernleşmeye tanıklık
Açılış öncesi konuştuğumuz küratör Haldun Dostoğlu, bu serginin fikir olarak Aralık 2004'te 'ayaküstü' atıldığını, o sırada TMSF satışlarıyla İstanbul Modern koleksiyonuna alınan Fahrelnissa Zeid tablolarının bu serginin tohumları olduğunu anlattı. Daha önce 'Mavi Sergi', 'Günyüzü', 'Nejad Retrospektifi' gibi ses getiren sergilere imza atmış olan Dostoğlu'na göre bu sergi, Türk resminde yaşanan modernleşme sürecine tanıklık etmek için iyi bir fırsat.
Yaklaşık 160 resmin yer aldığı 'Fahrelnissa ile Nejad: Gökkuşağında İki Kuşak' sergisinde izleyiciler yapıtları kronolojik bir sıralama içerisinde görecekler. İstanbul Modern'in alt katının yeniden düzenlenmesiyle oluşturulan salonda her iki ressamın da eşit sayıda yapıtına yer veriliyor. Her iki ressamın yapıtları bir arada görülebilecek şekilde düzenlenen sergi, sanat yaşamları boyunca gösterdikleri değişimi, aralarındaki benzerlik ve farklılıkları görmek açısından da çok büyük önem taşıyor. 40 kadar koleksiyondan toplanan, Dostoğlu'nun deyişiyle 'imece' usulüyle hazırlanan sergide Amman'dan ve Musee d'Art Moderne de la ville de Paris'ten de eserler getirildi.
1901'de doğan Fahrelnissa Zeid ile onun 1923 doğumlu oğlu Nejad Devrim, 60 yıl sonra ilk kez bir aradalar. Haldun Dostoğlu'na göre, 'modernleşme maceramız sırasında uluslararası arenaya entegre olma çabaları' esas ilgi çekici olan. Sorular ise çok açık: 'Büyükada'da bir konakta doğup büyüyen bu iki ressam neden yurtdışına çıkma ihtiyacı duydu? Neden iç mekân resimleri ve peyzajlar yaparken birden soyut arayışlara yöneldiler? Neden Nejad, 1946 yılında İstanbul Limanı'ndan Marsilya'ya giden bir gemiye bindi? Oradan Paris'e gitti ve orada bir sergi açtı?' Dostoğlu, hazırlık sürecinde hep bu soruların yanıtlarını aradığını, fakat her adımda başka sorularla karşılaştığını ifade ediyor. Bu arada belirtelim, Nejad Devrim'in 1947'de Paris'te açtığı ilk sergide yer alan eserleri bu sergide bulunuyor.
Fahrelnissa'ya gelince... "Ben kendim de her resim yaptığımda bütün canlılarla, yani varoluşun sessiz çeşitliliğinin toplamı olan evrenle bir çeşit yek vücut olma haline girdiğimi fark ederim. O zaman kendim olmaktan çıkar, kaya ve lav püskürten bir volkan gibi, o resimleri püskürten benlikten arınmış bir yaratma sürecinin parçası olurum..." diyen Fahrelnissa Zeid, 1919'da Sanayi-i Nefise Mektebi'ne giden tek kız öğrenci. Dostoğlu'nun sözleriyle, "1919'da, işgal altındaki İstanbul'da, kara çarşafıyla her gün Büyükada'dan okula gelip giden bir kız. Resim yapma aşkına..."
Nejad Devrim, Zeid'in edebiyatçı İzzet Melih Devrim'den olan oğlu. İkisi de aynı yıllarda yurtdışına çıkıyor. Biri Paris'e, diğeri Londra'ya gidiyor. Bir ara yolları Paris'te kesişiyor, hatta Fahrelnissa'yı Paris entelijansiyasına tanıtan da oğlu Nejad. O sıralar soyut resim yapma konusunda kararsız olan Zeid'in sergide yer alan 'Soyuta Karşı Mücadele' adlı tablosu ressamın sanat yaşamındaki dönüm noktasına işaret etmesi bakımından çok önemli. "O resimden sonra artık soru işaretlerinden arınmış, kaleydeskop görüntülerini andıran resimler yapmaya başlıyor Zeid."
İkisinin de altın yılları 1950'lerin başından sonuna kadar gelen on yıllık bir süre. 'Gökkuşağı'nın renkleri' tuvallerinde yer buluyor. Sonra çevrelerinden uzaklaşıyorlar ve giderek ses kaybetmeye başlıyorlar.
Son sözümüz bu sergiyle ilgili, gezerken resimlerin tarihlerine dikkat ettiğinizde iki ressamın aralarındaki görünmez bağı anlamanın güç olmayacağı. Ayrıca Türk resminde soyuta dönüşün izlerini sürmenin keyfine ve ana-oğul arasındaki tarifsiz aşka tanıklık etme fırsatı da bulacağınız.
'Fahrelnissa ile Nejad', 27 Ağustos'a kadar İstanbul Modern'de. Tel: 0212 334 73 00
Eserler 40 ayrı koleksiyondan toplandı
Yarın ziyarete açılacak 'Fahrelnissa ile Nejad' sergisi, yaklaşık 40 koleksiyondan toplanan 160 esere ev sahipliği yapıyor. İstanbul Modern ile CNN Türk'ün ortak yapımı bir belgesel de sergi süresince izlenebilecek. Sergi kapsamında bir dizi söyleşi de düzenlenecek. Söyleşilerin ilki 18 Mayıs saat 18.30'da sanat tarihçi Lydia Harambourg'un katılımıyla gerçekleştirilecek. Harambourg, 1950'lerin coşkun Paris ortamında Nejad Devrim'in yerini anlatacak. Fahrelnissa Zeid'in kızı, Nejad Devrim'in kardeşi, tiyatro sanatçısı Şirin Devrim, Hacettepe Üniversitesi'nden Doç. Zeynep Yasa Yaman, Prof. Talat Sait Halman söyleşilere katılacak diğer isimler.
15 Haziran Perşembe ve 29 Haziran Perşembe günleri sergiyi küratör Haldun Dostoğlu'yla gezebilirsiniz.