Sansürsüz "Yolda"

Bob Dylan Yolda için yıllar sonra "Diğer herkesinki gibi benim hayatımı da değiştirdi" diyecekti. Tom Waits de Beat akımının etkilerini teslim ederek bir şarkısında Jack ile Neal'i Beat'in "baba figürleri" olarak taçlandıracaktı.

Bob Dylan Yolda için yıllar sonra "Diğer herkesinki gibi benim hayatımı da değiştirdi" diyecekti. Tom Waits de Beat akımının etkilerini teslim ederek bir şarkısında Jack ile Neal'i Beat'in "baba figürleri" olarak taçlandıracaktı. Eğer Yolda, temelleri atmasaydı Hunter S. Thompson'ın 70'lerdeki düzen karşıtı yol romanı Fear and Loathing in Las Vegas/Las Vegas'ta Korku ve Nefret'ten bahsetmek de imkansız olurdu. Tabii Easy Rider, Paris Texas ve Thelma ve Louise gibi filmlerden de...
Söylenene göre Kerouac Yolda'yı, 1951'de üç hafta aralıksız bir çalışmayla, amfetamin ve sert kahve takviyesiyle bitirmiş. Yolda'nın basılmak için beklediği altı yılda Amerikan kültürü hayli değişti. Elvis Presley, popüler müziğin rotasını dönüştürdü, James Dean ve Marlon Brando yeni yeni filizlenen bir ergen ikonu türü olarak ortaya çıktılar, ressam Jackson Pollock'ın eylem resimleri ve hareketli yaşamı, Beat'lerin özlemini çektiği şimdi odaklılığının öncülü oldu. William Burroughs daha sonra "Beat akımı tam zamanında geldi" diye yazmıştı, "dünya çapında milyonlarca insanın duymak istediği şeyleri dile getirdi: Yabancılaşma, huzursuzluk, tatminsizlik Jack Kerouac yolları gösterdiği sırada zaten mevcuttu".
Hırsı konusunda şüphe olmamasına rağmen Kerouac, Yolda sonrası gelen şöhrete, kötü üne ve tartışmalara son derece hazırlıksızdı. Kitapla ilgili olumsuz eleştirilerden ve birden bire televizyondaki sohbet programlarında ortaya çıkan Beat kuşağı parodilerinden dolayı kırılmıştı. O döneme ait röportajlarında açıkça huzursuz ve bazen de sarhoştur. Kerouac, 12 yıl sonra öldü. Fiziksel neden sirozdu. Ama onu tanıyanlardan birçoğu, yazarın ölümünde hayal kırıklığının da etkisi olabileceğini düşünüyor.
Jack Kerouac koleksiyonu
Eğer Kerouac, bugün yaşasaydı, mirasının nasıl yanlış yorumlandığını görüp daha da sarsılabilirdi. İki yıl önce Amerika'da Jack Kerouac kıyafetlerinden esinlenen bir koleksiyon satışa sunuldu. BBC, bu yılın sonlarına doğru Yolda'nın basımının 50. senesini kutlamak için Russell Brand'i (en son Brits ödül törenini sunan komedyen) ve yardımcısını bir yolculuğa çıkartacak.
Şükür ki yıldönümü, kitabın yayıncıları tarafından daha saygılı bir biçimde de kutlanıyor. Penguin yayınevi, 5 Eylül'de On the Road: Original Scroll/Yolda: Tam Metin'i, Jack Kerouac'in o üç meşhur çılgın haftada yazdığı sansürsüz metni yayınlayacak. Karakterler-Allen Ginsberg, Burroughs ve Cassady'ler- artık Kerouac'in şahane takma isimleriyle gizlenmiyor. 'Straight' ya da gey, yayıncının ısrarıyla çıkarılan birçok seks sahnesi, yeniden eklendi. Bugünün standartlarında çok hafif kalsalar da... 50 yıl sonra kitap, Francis Ford Coppola'nın oğlu Roman Coppola'nın senaryosunu yazdığı, Walter Salles'ın yönettiği bir Hollywood filmine dönüştürülüyor. Vakitsiz ölümünden yaklaşık 40 yıl sonra Kerouac, garip ve çoğunlukla çelişkili yollardan olsa da yaşamaya devam ediyor.
Ne var ki Amerika'daki birçok genç için Kerouac ismi bir şey ifade etmiyor. Yine de Yolda okunmaya devam ediyor. Ama bir zamanlar dönemin ruhunu yansıtan, savaş sonrası dönüştürücü bir hareketi tanımlayan kitap artık tarihi bir eser. Hatta bugünün ergenlerinin Yolda'yı her şeyin daha basit olduğu uzak bir geçmişe şöyle bir bakmak için okuduğunu söylemek mümkün.
20 yaşındaki yeğenime Yolda'yı okuyup okumadığını sorduğumda kafasını salladı ve "Bazı bölümlerini beğendim" dedi. "Ama biraz modası geçmiş gibiydi. Amerika'yı gezmenin, ot içmenin ya da başka şeylerin olay sayıldığı bir döneme ait. Bir bildiri".
Kitabı geç keşfeden Britanyalı yazar Hari Kunzru "Romanı okumadan önce de alternatif edebiyattaki ağırlığının farkındaydım. Ve hiçbir zaman tutkuyla bağlanmamama karşın, bu insanların benim jenerasyonumdan daha sınırlarda yaşadıkları konusunda bir şüpheye yer yok".
Sınırda yaşayanlar
Kerouac, New York'ta yaşadığı sırada çeşitli karakterlerle ve sonradan Beat kuşağını oluşturacak çaylak yazarlar, Ginsberg, Burroughs, terimi ortaya attığı düşünülen John Clellon Holmes ve en önemlisi Neal Cassady'yle tanıştı. Ginsberg ve Kerouac için, alkolik bir baba tarafından büyütülen, gençliğinde araba hırsızlığından dolayı birkaç kere ıslahhaneye giren Cassady gerçekti. Otantik deneyimin, ifadenin ve görüşün her şey demek olduğu dönemde otantik bir özgür ruhtu. Cassady, Kerouac'in 'Beat' ismini taktığı bilincin örneğiydi. Beat kelimesinin Kerouac için iki anlamı vardı: Düz Amerikan toplumunun kuralları ve sınırlamalarından sıkılmış, yorgun anlamıyla 'Beat' veya 'Beatific'te (mutluluk veren) kullanıldığı şekliyle mutlu, aşkın ve kutsal. Kerouac, 1969'da Florida'da öldüğünde hiç empati kurmadığı 60 kuşağının aşırılıklarından sorumlu tutulduğunu görecek kadar yaşamıştı. Yazarın yakın çevresinden sağ kalan tek kişi, (Yolda'nın esin kaynaklarından) Carolyn Cassady'ye göre "Onun hakkında yazıları kaleme alanlar, huzursuzlukla arayışın ve ağırbaşlılıkla sorumluluğunun birarada olduğu o dönemin bilincini hiç algılayamıyorlar. Kerouac'in istediği, sorumsuz özgürlük değil, sanatta ifadenin özgürlüğüydü".
Bu da kaçınılmaz soruyu akla getiriyor. Yolda zaman sınavını geçti mi? Büyük bir edebiyat eseri mi? Yazarın biyografisini kaleme alanlardan Ann Charter öyle düşünüyor. Yolda'yı "Amerikan rüyasının vaadiyle mücadele eden, kişisel özgürlük temalarını irdeleyen" bir roman olarak Huckleberry Finn ve The Great Gatsby/Muhteşem Gatsby ile karşılaştırıyor. Hari Kunzru ise tam tersini düşünüyor. "Aslında Yolda da Beat yazının büyük bir bölümü gibi karman çorman. Birkaç mükemmel tasvir dışında aşınmış. Artık farklı bir kitaba dönüştü. Yaşayan, nefes alan bir edebiyat eserindense tarihi bir parça".
Sean O'Hagan'ın The Observer Review'daki makalesinden derlendi.

EAU