18 maddede karıncaların gizemli dünyası

18 maddede karıncaların gizemli dünyası
18 maddede karıncaların gizemli dünyası
Dünyanın hemen her yerinde görülebilen bir canlı türü olan karıncalar, düşündüğümüzden çok daha gizemli yaratıklar. Öyle özelliklere sahipler ki sanki bu dünyadan değiller gibi. Sizler için derledik, 18 maddede karıncaların gizemli dünyası!
Haber: Oktay Volkan Alkaya - oktay.alkaya@radikal.com.tr / Arşivi

Alman milli futbol takımı kadar organize, Naim Süleymanoğlu kadar güçlü, 300 Spartalı gibi cesur ve Japon bilim insanları gibi çalışkanlar... Onlar karıncalar, gezegenimizdeki en yaygın canlı topluluklarından biri olarak her zaman her yerde hayatımızın içindeler. Kimi zaman mutfağımızda, kimi zaman bahçemizde, kimi zaman yolda... Gittiğimiz her yerde karşımızdalar. Peki bu küçük ama etkili canlılar hakkında ne biliyoruz? Ya da ne bildiğimizi zannediyoruz? İşte size karıncaların gizemli dünyasında kısa bir tur atma fırsatı...

1. Selam dünyalı ben karınca!



Karıncaların günümüzden yaklaşık 130 milyon yıl önce ilkel arılardan türedikleri zannedilmektedir. Bu varsayım kesin olmamakla birlikte, karıncaların Kretase dönemi olarak adlandırılan zaman diliminde dünyada dolaşmaya başladığı düşünülmektedir. Çiçekli bitkilerin tüm dünyaya yayılmaya başladığı çağları kapsayan bu dönemde birden ortaya çıkan Karıncalar, evrimin ters bir duruş sergilemeleriyle kafa karıştırırlar. Canlılar, kara yaşamından hava yaşamına doğru evrimleşirken karıncalar; aynı kara memelilerinden evrimleştiği düşünülen yunuslar ve balinalar gibi bir "ters evrim" canlısı olarak dikkat çeker. Bununla birlikte karınca kolonileri, üreme dönemlerinde kanatlı karıncalar da yetiştirebilirler! Günümüzde 14.000 civarında farklı karınca türü dünyada adeta bir imparatorluk kurmuş durumdadır.

2. Bir karıncanın anatomisi



Karıncalar; dirsekli antenleri, düğümü andıran belleri ve iri kafalarıyla ayırt edilirler. Yürüyüşleri sırasında altı bacakları, üçerli iki grup halinde adeta bir robot gibi hareket eder. Robot gibi dememizdeki ince espri, günümüzde bazı robotların hareket biçimlerinin karıncalardan modellenerek geliştirilmesiyle ilişkili... Bunun dışında karıncaların genel anatomileri dünyadaki diğer böcek familyalarıyla aynı özellikleri taşır. Karınca türlerinde farklılık yaratan özelliklerin başında görme yetenekleri gelir. Genel karınca türlerinin çoğu vasat bir görme yeteneğine sahiptir, hatta bazı türler tamamen kördür. Sadece Avustralya'da yaşayan Mrymecia karıncaları üstün görüş yeteneklerine sahiptir.

3. Karınca İmparatorluğu


Dünyada ilk kez ortaya çıktıklarında genel canlı nüfusunun ancak %1'ini teşkil ettiği düşünülen karıncalar, günümüzde yaşayan biyokütlenin % 20'sini teşkil etmektedirler. Bu da şu anlama gelir ki, dünyadaki her 5 canlıdan biri karıncadır! Dünya üzerinde en çok Afrika'da bulunan karıncalar işgalci bir yayılma politikası izlerler. Bu işgaller meşhur çekirge saldırıları gibi anlık yıkımlara sebep olmazlar. Karıncalar, bir alana yavaş yavaş yerleşir ve tamamen ele geçirirler. Şu an dünya üzerinde sadece Antartika'da ve bazı buzul bölgeler dışında tüm yaşam alanlarında en az bir tane karınca kolonisi bulunur. Bir tek karınca kolonisinde ise milyonlarca karınca barınır.

4. Karınca gücü


Bilindiği üzere, karıncalar kendi ağırlıklarının 10 katını kaldırabilecek kadar güçlü canlılardır. Fakat güçlü oldukları tek alan bu değildir. Kendi kütlelerinden çok daha yüksek oranlardaki cisimleri kırıp, kesip, parçalayabilirler. Bu açıdan karıncaların sahip oldukları boyut dünya ekolojisi için çok idealdir diyebiliriz. Çünkü eğer karıncalar ortalama bir kedi ya da köpek kadar büyük canlılar olsaydı muhtemelen dünyadaki bir çok türün ve hatta insanların sonunu getirirlerdi.

5. Koloni hayatı



Karıncalar insanlar gibi sosyal canlılardır. Koloniler kurar ve bu koloni içerisinde kendi yaşam biçimlerini oluştururlar. Kolonilerde karıncalar; işçi, asker ve üreme karıncası olarak sınıflara ayrılırlar. Kolonide bir tane kraliçe karınca olur ve bütün koloni yaşamı kraliçe karıncayı korumak üzerine kuruludur. Bunları biliyor olabilirsiniz. Peki ya karıncaların tarım yaptığını biliyor muydunuz? Karıncalar yuvalarının içinde belirli alanlar ayırır ve bu alanlarda mantar yetiştirirler. Dışarıdan besin bulunamadığında, yetiştirilen bu mantarlarla beslenen kolonide sırf bu iş için sadece yuva içinde çalışan işçi karıncalar vardır ki bu karıncalar çiftçi karınca olarak da adlandırılabilir.

6. Karınca çalışma modeli



Karıncaların bir çoğunun görme konusunda zayıf olduklarını söylemiştik. Peki yuvadan çıkan bir karınca yolunu nasıl bulur ve nasıl hareket eder? Bu noktada karıncalar kimyayı kullanırlar. Salgıladıkları kimyasal ve kokular vasıtasıyla öncü karıncalar arkalarından gelene bir nevi yol tarifi yaparlar. Kokuyu takip eden tüm karıncalar tek bir yol üzerinden ilerleyerek kesin bir şekilde hedeflerine şaşırmadan ulaşırlar. Bu sebeple yuvasından uzaklaşmış bir karınca sürüsünü tek bir düzlem üzerinde hareket ederken görürüz. Karıncaların tüm çalışma modelleri bu kimyasal düzen üzerine kurulur. Kimyasal kokular sayesinde, yol bulurlar, organize olurlar ve imkansız denilen ne varsa gerçekleştirebilirler. Tüm bu faaliyet tek bir karıncanın yol göstermesiyle başlayıp, adeta telepatik bir şekilde zincirleme bir etkiyle tüm koloniye yayılan proje sayesinde gerçekleşir. Karıncalar koloni halinde, düşünür, karar verir ve uygularlar.

7. Kimyanın olmadığı bir dünyada karıncalar



Eğer bir alana yayılmış karıncaların, kimyasal veri alışverişlerini kesecek en ufak bir müdahalede bulunursanız, karıncaları kör etmiş olursunuz. Karıncalar, kardeşlerinin bıraktığı kokulara erişemedikleri zaman bulundukları yere mahkum olurlar. Çünkü gidecek bir yol, takip edecek bir iz kalmamış olur. Böyle durumlarda karıncalar açlıktan ölebilir hatta intihar bile edebilir.

8. Uzun ince bir yolda, gidiyorlar gündüz gece


Karıncalar için zaman diye bir kavram yoktur. Gece, gündüz her an çalışabilirler. Görmek için gözlere de ihtiyaç duymadıkları için, kimyasal kokuları takip ederek zifiri karanlıkta bile rahatlıkla görevlerini yerine getirebilirler.

9. Teknolojiyle imtihan



Yapılan araştırmalar, karıncaların ilginç bir şekilde elektriğe ve elektrikli cihazlara ilgi duyduğunu gösterir. Bu aslında tamamen günümüzdeki elektrik teknolojisinde kullanılan maddelerin karıncaların dikkatini çekmesiyle alakalıdır. Dünya üzerinde elektrikle ilgili arızaların nerdeyse %30'una karıncalar sebep olmaktadır.

10. Varyemez amca karıncalar


Karıncalar hayvanlar aleminin en tutumlu hayvanlarıdır. Asla kaynakları çarçur etmezler, ihtiyaçlarından fazlasını kullanmazlar. Bunun yerine karıncalar yiyebileceklerinden fazlasını yuvalarına götürüp saklama eğiliminde canlılardır.

11. Öğütücülük



Karıncalar önlerine çıkan zengin besin kaynaklarını asla es geçmezler ve o besinden faydalanabilecekleri en ufak parçaya kadar tüketir ve yuvalarına taşırlar. Müsrif olmayan karıncalar bu özellikleriyle dünya üzerindeki atık ve ölü organizmaların tüketiminde de önemli rol oynarlar.

12. Ağaoğlu'ndan hallice inşaat anlayışı



Karıncalar bir kez bir alanda koloni kurmaya karar verdiklerinde toprak içerisinde öyle bir yaşam kompleksi kurarlar ki, tüm dünyanın bu yuvalarla çevrili olduğunu söylesek ortaya korkutucu bir tablo çıkar. Gifteki testte sıvı nitrojen kullanılarak bir karınca kolonisi katledilmiştir, bilim ve inceleme adına yapılan bu testi uygulamamanızı karıncaların yaşam haklarını göz önünde bulundurarak rica ediyoruz.

13. Süper Organizma!



Karıncaların en önemli özelliği, bütün koloni olarak bir araya gelip süper organizma adı verilen sistemi kurabilmeleridir. Bir koloni bir kez süper organizma haline gelirse, dışarıdan çok büyük bir güç uygulamadan sarsılamaz bir yapı oluşur. Süper organizmanın amacı öncelikle larvaları ve kraliçeyi korumaktır. Bir bütün haline gelmek ne ise onu yaşar karıncalar.

14. İmecenin gücü!



Süper organizma haline gelmiş bir koloniyi dağıtmak neredeyse imkansızdır. Yerçekimine karşı bile birlikte direnerek inanılmaz görüntüler ortaya çıkartabilir karıncalar.

15. Su baskınlarına karşı korunma sistemi



Karıncaların hayatları bir çok tehditle karşılaşır. Özellikle su karıncalar için çözülmesi zor bir problemdir. Bir karıncayı boğmak zordur. Çünkü karınca adeta bir dalgıç gibi kendisine nefes alabileceği bir hava kabarcığı oluşturur ve kafasını bu kabarcığın içinde belli bir süre muhafaza edebilir. Bu sayede kolay boğulmaz. Peki ya bütün bir koloni sular altında kalırsa? İşte o zaman süper oganizma devreye girer ve bir araya gelen karıncalar suyun üstünde adeta etten duvar örerler. Koloninin büyük bir kısmı, kraliçe ve larvaların barınabileceği bir adacık oluşturmak için kenetlenir. Bu adacık yeni bir kara parçası bulunana kadar bütün koloniyi suyun üstünde taşır!

16. Titanik değil, süper organizma!



Peki bu su üstünde yüzen adacığın başına bir şey gelirse? Orantısız bir güç uygulandığında bile karıncaların süper organizma olarak oluşturdukları bu adacık ayakta kalır. İlginç olan, dış duvarlardan içeriye asla su sızmaz ve tüm koloni birbirini hayatta tutmak için adeta direnir.

17. Düşmanlar


Karıncaların doğal düşmanlarının başında başka kolonideki karıncalar gelir. Koloniler arası savaşlar, karıncalarda bir töre gibidir. İnsanlar gibi, büyük savaş meydanlarında birbirilerine giren karınca kolonileri kimi zaman birbirilerinin alanlarını fethederler. Kimi karınca kolonileri sırf yağmalamak için çevre bölgelerdeki bütün kolonilere saldırırlar. Ancak karıncalar kendi iç hesaplaşmaları dışında bir çok doğal düşmanla da mücadele ederler. Sürüngenler, kuşlar ve karıncayiyen gibi memeliler karıncaları menüsünde sürekli bulunduran canlılar arasında yer alır.

18. Cesaret


Son olarak bir karıncaya kafa tutmaya gelmez. Çünkü karıncalarda "Atara atar, gidere gider" düsturu hakimdir. Asla geri vitesleri yoktur, kaybedecekleri kesin olan bir mücadeleye bile kolonileri adına büyük bir cesaretle atılırlar.