Amistad'ı anarken: Kahrolsun kölelik!

Amistad'ı anarken: Kahrolsun kölelik!
Amistad'ı anarken: Kahrolsun kölelik!
Reggae mısralarında Babil'i lanetleyen sözlerden tutun, günümüzde IŞİD'in işgal ettiği bölgelerde zincire vurup pazarlarda sattığı insanlara kadar kölelik hala dünya düzeninde, popüler kültürde yerini koruyan ve kanayan bir yara. 2 Temmuz 1839'da Küba açıklarında, bir köle gemisi olan Amistad'daki 53 köle ayaklandı. O gün bu gündür köleliğin adı Amistad'la anılır oldu...

RADİKAL - Amistad'da ne olmuştu? Kısa bir özet geçelim. 1839’da elli üç köle İspanyol yapımı gulet Amistad’la Afrika’dan Küba’ya kaçırılırken isyan başlattı. Long Island açıklarında bir Amerikan gemisi tarafından yolları kesildi ve gemide hapsedildiler. Zamanın Amerika Birleşik Devletleri başkanı Martin Van Buren’in de desteğini alan Afrikalı kölelerin Küba’ya iadesinden yana bir grubun çabaları sonucu federal bölge mahkemesi, kölelerin serbest bırakılmasına karar verdi. Amerika Birleşik Devletleri Yüce Mahkemesi’nin Afrikalı kölelerin özgürlüğünü tanıyan nihai kararından önce eski Başkan John Quincy Adams da kölelerin salıverilmesini savunmuştu.

1839’da Küba’dan yasa dışı yollarla kaçırılan 53 Afrikalı köle, yüzen hapishane Amistad’ın kontrolünü ele geçirmeyi başardı. İki gemiciyi öldürdüler ve Afrika’ya geri dönmeye karar verdiler. Ancak o gece yarısı yanlış rotaya seyrettiler ve kıtanın kuzeydoğu kıyılarında Amistad’ın yolu Amerikan ordusuna ait bir gemi tarafından kesildi. Afrikalı köleleri esir alan iki İspanyol, Amerikalılar tarafından geri gönderildi ve tüm köleleri yeniden hapsettiler. Amerikan Başkanı Martin Van Buren ve zamanın birçok gazetecisi Afrikalıların Küba’ya iadesini destekledi. Abolisyonistler açtıkları davayı kölelerin lehine kazandı. Hartford’daki mahkemede, federal bölge mahkemesi hâkimi yasadışı yollarla köleleştirilen Afrikalıların eylemlerinden sorumlu tutulamayacağını emretti. Yüce Mahkemeye sevk edilen davada eski Amerikan başkanı John Quincy Adams kölelerin özgürlük hakkının geri verilmesi gerektiğini savundu. Amerika Birleşik Devletleri Yüce Mahkemesi uluslararası köle ticaretinin yasadışı olduğunu ve kaçak kölelerin Amerikan yasalarına göre özgür olmaları gerektiğini bildirdi.

Maddelerle Amistad:

1.1837’den 1839’a kaç Afrikalı köle Afrika’dan Küba’ya kaçırıldı?

25.000. 1817’de Britanya ve İspanya arasında İspanya’nın tüm kolonilerinde köle satışını yasaklayan bir anlaşmayla yapıldı. İki yıllık bu dönem içinde 25.000 köle satılmak üzere Küba’ya kaçırıldı. Burada satılamayan köleler Amistad’a geri gönderildi.

2.Amistad’taki ayaklanmanın lideri kimdi?

Cinque. Cinque elli iki diğer köle ve dört çocukla birlikte Amistad’a hapsedilmişti. 1839’un Haziran ayında, hapsedilişinden bir ay sonra, geminin kaptanının ve aşçısının öldürüldüğü ayaklanmayı başlattı. İsyanda gemi mürettebatından iki kişi botla kaçtı. Jose Ruiz ve Pedro Montez adlarındaki Amistad’ın diğer iki mürettebat üyesi, geminin Afrika’ya geri dönebilmesini sağlamak amacıyla sağ bırakıldı.

3. Amistad’ın rotası Afrika’ya döndü.

Ayaklanmanın lideri Cinque ve diğer köleler geminin rotasını Afrika’ya çevirmeye karar verdiler, ancak o gece Ruiz ve Montes geminin rotasını New York’a çevirdi. Amistad, New York’a varana kadar dört hafta okyanusta zikzaklar çizdi.

4. Amistad’ın yolunu hangi silahlı kuvvet kesti?

Amerika Birleşik Devleti Deniz Kuvvetleri. Deniz Kuvvetleri gemisi USS Washington, Amistad’ı New York limanında yakaladı. Dönemin Amerikan başkanı Van Buren tarafından bölge mahkemesine atanmış Andrew T. Judson, USS Washington’da gemi mürettabından iki kişinin ölümünden sorumlu kölelere açılan davanın hâkimiydi. Hâkim Judson köleleri New Haven Connecticut’a gönderdi ve lider Cinque yeni bir ayaklanma korkusuyla diğer kölelerden ayrı tutuldu.

5.Amistad’ın aşçısının ve kaptanının ölümünden sorumlu kölelerin davası düştü.

Amistad davası, adli dava hâkimi Judge Thompson tarafından 1839’da düşürüldü. Kölelerin birer mal gibi alınıp satılmasının yasa dışı olduğu kararlaştırılana kadar dava ertelendi.

6. Afrikalı kölelerin yaşadıklarını nasıl anlattı?

Dil profesörü ve papaz Josiah Gibbs ve çevirmen James Covey, Sierra Leone dili Mende’yi konuşan kölelerle konuşmaya Amistad’a gitti.  Köleler gemiye kapatılmadan önce de bir fabrikada hapsedildiklerinin hikâyesini anlattı.

7. Amerika Birleşik Devletleri’nin hangi eski başkanı Amistad davasının sonucunu etkiledi?

John Q Adams. 74 yaşındaki eski ABD başkanı Adams, Kongre üyesiyken Afrikalı kölelerin özgürlüğü için mücadele eden Roger Baldwin’i desteklemişti. Yıllar süren hukuki savaşın ardından kölelerin Amerika’da özgür olarak yaşayabilmeleri ve Afrika’ya özgürce dönebilmelerine hükmedildi.

8. Amistad’tan kurtulanlar davadan sonra misyonerle birlikte Afrika’ya gönderildi.

Özgürlükleri geri verilen otuz beş kadın, erkek ve çocuk Afrikalı ve ayaklanmamın lideri Cinque, Amerika’da karşılaştıkları problemler yüzünden Amerikan misyonerlerle birlikte Sierra Leone’ye geri döndü. Daha sonra bunlardan çoğu Amerikalı misyonerlerden ayrıldı. Bir kadın köle Amerika’ya geri döndü.

9.Hangi Amerikan başkanı seçildikten sonra İspanya, Amistad davası için tazminat ödemeyi bıraktı?

Başkan Lincoln. Lincoln’e kadar Amistad davalarından sonra göreve seçilen tüm ABD başkanları İspanya’yı tazminat ödemeye zorlamıştı, Lincoln bu devrin sonu olarak görülür.

10. “La Amistad” ne anlama geiliyor?

Arkadaşlık. Nesillerden beri Amistad olayı Birleşik Devletler ve İspanya arasındaki anlaşmazlık sebebi oldu. Aynı zamanda Amistad, Amerkalı misyonerlere Afrika yolunu açmıştır. 1997 yılında Steven Spielberg Amistad olayını işlediği bir film çekti.

 

Bu akşam oturun bir Amistad'ın hikayesini anlatan 1997 yapımı Steven Spielberg filmini izleyin. Köleliği bugün anın, köleliğe karşı ayaklanmayı anın. Çünkü üstünde durmadan dile getirdiğimiz "Kapitalizmin kölesi olmuşuz" sözü bir kabulleniş haline geldi. Pek çok sektörde kötü şartlarda zorla çalıştırılan, evet dayatılan yaşam koşullarıyla resmen zorla çalıştırılma noktasına getirilen insanların trajedilerini yaşamaya devam ediyoruz. Amistad bir zamanlar bir gemiydi. Bugün ise gezegenin neredeyse bütünü oldu. Kölelik bitti mi? Kendi hayatınızı bir gözden geçirin...