Yemeklerin mütevazi kahramanı soslar hayatımıza nasıl girdi?

Yemeklerin mütevazi kahramanı soslar hayatımıza nasıl girdi?
Yemeklerin mütevazi kahramanı soslar hayatımıza nasıl girdi?
Uzmanların uyarmaya doyamadığı bizim ise yemeye doyamadığımız fast foodların perdesini söyle bir indirsek, karşımıza asıl kurtarıcılar soslar olarak çıkacaktır. Bu lezzetli tadların ortaya çıkış hikayeleri ise oldukça ilginç. Kimi bir çiftlikte ortaya çıkmış kimi de ideolojik nedenlerle bir süre belirli bölgelerde kullanılmamış.İşte hayatımızın mini minnacık anlarında damağımıza şölen yaşatan sosların tarihi...  
Haber: Naz Melis Zengin / Arşivi

Herhangi bir fast food zincirine gidip kendimizi şımartmadığımız gün yok neredeyse. Kalbe zararlı gelse de ömrü azaltsa da pantolonların düğmesini kapatmamızı engellese de hazır yiyecek grubunun krallığını elinde bulunduran fast food’lar her zaman vazgeçilmezimiz. Hem zaman kazandırdığı için hem de lezzetli bulduğumuz için sık sık tercih ettiğimiz bu gıdaları asıl önemli yapan şey ise sosları. Evet, sizin “ketçap- mayonez olsun mu?” denildiğinde bir “olsuuuun” ile savurduğunuz soslar... Tarihten günümüze bu gıdaların bu kadar ilerlemesini ne kadar anlamadıysak, fast foodları lezzetlendiren bu tadları icat edenleri de hiç anlayamayacağız.

İsterseniz şimdi siz de bir bakın: 

1) Hardal

Bağımlılarına toplumda sıkça rastladığımız hardalın kökenleri Roma tarihine kadar dayanıyor ancak günümüzdeki hardalı yemeklerinde kullanmaya başlayan ilk millet Fransızlar olmuş. Fransızların 17 ve 18. yüzyıllar arasında keşfetti bu sosu İngilizler  acı olduğu için idareli kullanmayı tercih etti. Oldukça lezzetli ancak acı ve yeni bir tad olan hardal daha sonrasında bal ile kullanılmaya başlandı.İngilizlerde hardalın bal ile kullanıldığını görünce kendi bulmuşçasına sevinen Japonlar da hardalı bal ile kullanmaya başladı ve ballı hardal bu şekilde tüm dünyaya yayılmış oldu. 

2) Mayonez

Kalorisi fazla diye arkadaş grubu içinde kullanılmayan ancak evde makarnanın içine bile dahil edilen mayonezin kökenleri de Fransızlara dayanıyor. Fransızlar salyangoz yemeklerinde bir eksiklik olduğunu fark edip mayonezi üretmiş(Öncesinde salyangoz yemeklerinin nasıl lezzetsiz olduğunu siz düşünün artık). 19. Yüzyıla kadar neredeyse mayonez hakkında hiçbir bilgiye ulaşılamamış. Hardal ile benzer bir kökenden gelen mayonez Amerika’da ideolojik de bir anlam kazanmış. Texas’ta ikamet eden aşırı sağ görüşlü Amerikan Güneylileri mayonezi kullananlar için “komünist” demeyi uygun görmüş ve belli bir dönem Amerikan Güneylileri(Redneckler) tarafından mayonez kullanılmamış. 

3) Ketçap

Ketçap ise 17. Yüzyılda Çinliler tarafından kullanılmaya başlanmış bir sos. İlk olarak yine bir balığı, somonu lezzetlendirmek için kullanılan ketçap daha sonra yayılarak günümüzdeki adını almış. Mantar ve çeşitli baharatlarla hazırlanan bir sos olan ketçap, domates sosu ile 19. yüzyılda Amerika’da yapılmaya başlanmış. Sosun ilk adı ise “catchup”imiş. Sonraları “catsup” ve “ketchup” gibi iki farklı isimle birden kullanılmış. Ketçabın bu kadar çok isim kazanmasına neden olan asıl şey ise sos yönteminin dometes ile tanışması. Bugünlerde hala ketçapın ismi konusunda birtakım tartışmalar devam etmekte.  

4) Ranch Sos

Ana malzemeleri ekşi krema, mayonez ve taze soğan olan bir salata sosu olan Rach sos 1950’lerin sonunda üretilmiş. Amerika’da bulunan Santa Barbara’da Hidden Valley çiftliği’nin sahibi Steve Henson’un ilk kez ürettiği bu sos, daha sonra çiftlikle aynı isme sahip olan bir marka ile satışa çıkmış.

5) Barbekü Sos

Annelerinizin sipariş verirken, "Bunu niye istedin şimdi?" şeklinde tuhaf bakışlar attığı barbekü sos, 17. yüzyılda Amerika’ya ilk gelen kolonilerde kullanılmaya başlamış. Amerika’da bulunan her koloninin ayrı ayrı çeşnilerle hazırladığı barbekü sos, bölgelerine göre özel isimler almış. Hatta sosun acılığına göre adamlık seviyesi ölçüldüğü Amerikan şehir efsaneleri arasında yer alıyormuş. Başta et ürünlerinde sıkça kullanılan Barbekü sos günümüzde patates, mısır, bürüksel lahanası gibi birçok sebze ile kullanılmakta.

6) Buffalo Sos 

Sos aleminin yeni üyelerinden biri olan buffalo sos  esasında New York eyaletinin Buffalo yöresinden çıkma. Tipik bir Amerikan yemeği olan "Buffalo Wings" ile birlikte sunulan bir kovboy sosu olan buffalo sos acısıyla sizlere ateş edebilir.
7) Acı Sos
İlk randevunuzda sipariş ettiğiniz takdirde size rodeo havası katacak olan acı sos ise17. Yüzyılda kendini sofralarda ve tarihte göstermeye başlamış bir sos. Çıkış yeri Hindistan olan bu sos, asıl ününü yine Amerika’da yakalamış. İngiliz kolonilerince keşfedilip, yeniden yorumlanan acı sos ertesinde Amerika ve Avustralya’da bugünkü halini alacak kıvama gelmiş.
8) Teriyaki Sos
Soya sosu ile yapılan bir sos olan teriyaki sos, adından da anlaşılacağı üzere Japonya çıkışlı bir sos. Ancak Japonların teriyaki sosu bizim Antep baklavasını sahiplendiğimiz gibi sapihlendiğini düşünmüyoruz. Japonlar, susam yağı ve soya sosunu karıştırabilen her insanın teriyakiye kolaylıkla ulaşabileceğine inanıyor. Böyle mütevazi davranmalarına sebep olan asıl şey ise teriyakinin asıl Kuzey Amerika'da gelişip yayılmaya başlaması aslında. Öncesinde somon balığı ve ördek pişirildiğinde sıkça kullanılan bu sos artık tavuk ve diğer et ürünlerinin çoğunda kullanılabiliyor.