@omererbil

ABD'den tersine eser göçü

Türkiye, kaçırılan eserlerinin iadesi için baskıyı arttırdı. ABD'deki ünlü müzelerden 67 eserin daha iadesi için çalışmalar 'gizlilikle' sürdürülüyor.
Haber: ÖMER ERBİL - omer.erbil@radikal.com.tr / Arşivi

Kültür ve Turizm Bakanlığı Avrupa ve ABD ’den pek çok eserin geri getirilmesi için girişimlerini sürdürüyor. Amerikan gazetesi LA Times, Türkiye ’nin Amerikan müzelerinden geri istediği eserlerin listesini geçtiğimiz aylarda yazdı. Habere göre bakanlık, J. Paul Getty Müzesi, New York’taki Metropolitan Sanat Müzesi (Met), Cleveland Sanat Müzesi ve Harvard Üniversitesi’nin Dumbarton Oaks Araştırma Kütüphanesi ve Koleksiyonu’nda bulunan toplam 67 eserin iadesini istedi.
Kültür ve Turizm Bakanlığı 1 yıldan fazla bir süredir Avrupa ve Amerika müzelerindeki eserlerin iadesi için titiz diplomatik bir süreç yürütüyor. Müzesinde Anadolu kökenli eserler bulunduran kurumlarla sergi dahil pek çok konuda işbirliğine gitmiyor. “Önce eserleri iade edin, sonra masaya oturup konuşalım’ tavrını sürdüren bakalık diğer yandan da bilimsel olarak ispat ettiği eserler için diplomatik yollardan iade girişimlerinde bulunuyor. Bu nedenle Batılı müzelerde yoğun bir telaş var. Ancak Kültür Bakanlığı bu panik havasından çok hoşnut değil. Olumlu esen rüzgârın tersine dönmesinden de çekinen bakanlık, batılı müzeler ile yaptığı görüşmeleri ve yazışmaları kamuoyu ile paylaşmıyor. Yıl başında tüm müze müdürlüklerine gönderilen yazıda kaçırılan eserler konusunda, basına bilgi verilmemesi, bu konuda sadece bakanlığın yetkili olduğu vurgulandı.
Türkiye’nin Getty Müzesi’nden istediği 10 eserin değeri 1 milyon doların üstünde. Basilica Galerisi’nde sergilenen dört mermer mitolojik peri heykeli ile bronz heykellerin müze kayıtlarına göre büyük çoğunluğu, kaçakçılıkla ilgileri olduğu bilinen tarihi eser tüccarları Elie Borowski ve Nicolas Koutoulakis’ten alınmış.
Metropolitan Sanat Müzesi’nden istenen 18 eserin tamamı 1990’da ölen koleksiyoner Norbert Schimel’e ait. Müze Schimel’in koleksiyonunu 1989’da almış ve eserlerin çoğunluğu şimdi müzenin Antik Yakın Doğu Galerisi’nde sergileniyor. Dumbarton Oaks’da Sion Hazinesi olarak bilinen 18 parça antik gümüş tabak ve diğer dekoratif eserler de Türkiye’nin geri almaya çalıştığı eserler arasında.
Cleveland Müzesi’nden 21 tarihi eser istendi. British Museum, Victoria Albert, Louvre Müzesi, Kopenhag David’s Samling Koleksiyonu, Berlin Pergamon Müzesi ile de eser iadesi konusunda bakanlığın görüşmeleri sürüyor.
Getty eserleri geri ver!
Aktüel Arkeoloji dergisi Getty Müzesi’ndeki eserlerin iadesi için kampanya başlattı. Suna-İnan Kıraç Akdeniz Medeniyetleri Araştırma Merkezi’nden Dr. Tarkan Kahya imzasıyla yayımlanan yazıda Getty Müzesi’ndeki bazı eserlerin Kremna ve Bubon antik kentlerinden götürülüş öykülerine yer verildi. Yazıda ‘‘Kremna’dan kaçırılan en az 40 mermer heykel vardı. 4 tanesinin yaklaşık 1800 yıllık ilham perisi heykelleri olduğunu ve Getty Müzesi’nce satın alındığını biliyoruz. Getty, heykellerden ilk ikisini 1968’de Sotheby’s Londra’dan satın almıştı. İlkine 13 bin 122 dolar, diğerine 9 bin 185 dolar ödedi. Üçüncü heykel koleksiyonuna 1971’de katıldı. Son heykel 1994 yılında 550 bin dolara satın alındı” deniliyor.