ABD'nin 2003 insan hakları raporu

ABD Dışişleri Bakanlığı'nın raporunda, Türkiye'nin insan hakları alanında reform yapmasına rağmen, uygulamadaki eksikliklere dikkat çekildi.

ABD'nin 2003 yılı insan hakları raporunda, Türkiye'nin insan hakları alanında reform yapmasına rağmen, uygulamada eksiklik olduğu vurgulandı. İnsan hakları ihlallerinin sürdüğü belirtilen raporda, ifade ve örgütlenme özgürlüğünün kısıtlandığı, suç işleyen güvenlik güçlerinin korunduğu kaydedildi.
ABD Dışişleri Bakanlığı'nın, 2003 Yılı İnsan Hakları Raporu yayımlandı. Bakanlığın 'Ülke Raporu'nun Türkiye bölümünde, AKP'nin özgür ve adil seçimlerde mecliste çoğunluğu elde ettiği ve tek parti hükümeti kurduğu belirtildi. TBMM'nin, ocak ve temmuzda, insan haklarıyla ilgili birçok reformu kabul ettiği belirtilen raporda, bu reformların, hükümetin demokratikleşme hedefi ve AB üyeliği kriterleri çerçevesinde yapıldığı kaydedildi. Bu reformlar, işkence, dini özgürlükler, ifade özgürlüğü, hükümette ordunun rolü, örgüt kurma özgürlüğü, işkence davalarında hapis cezalarının ertelenmesinin önlenmesi, bütün tutuklulara avukat sağlanması, medyada Kürtçe ve diğer Türkçe olmayan dillerde yayın imkanına izin verilmesi ve Milli Güvenlik Kurulu'nun başında bir sivilin bulunması olarak özetlendi.

"REFORMLAR UYGULAMAYA GEÇİRİLMEDİ"

Ancak raporda, bu reformların, 2003 sonu itibariyle yerine getirilmemiş olduğu ve 2002'de kabul edilen bazı reformların halen uygulamaya geçirilmediği de anlatıldı. Raporda, anayasanın bağımsız bir yargı öngördüğü ve mahkemelerin bağımsız hareket ettiği, ancak yargının bazen dış etkilere maruz kaldığı öne sürüldü. Raporda ordunun, devletin anayasal koruyucusu olduğu inancıyla hükümetin politika ve eylemleri üzerinde dolaylı etkisi bulunduğu da belirtildi.
Türkiye'nin yaklaşık 67.8 milyon nüfuslu bir ülke olarak piyasa ekonomisine sahip olduğu, sanayi ve hizmet sektörlerinin ekonomiyi yürüttüğü, ancak tarımın da önemini sürdürdüğü belirtilen raporda, 2003'te ekonominin yüzde 5 büyüdüğü ve enflasyonun yüzde 20 civarına düştüğü kaydedilirken, işsizlik oranının yüzde 10'un üzerinde yer aldığı, özellikle kamu sektöründe maaşların enflasyona yetişemediği öne sürüldü.

"JANDARMA SUÇLU KORUCULARI KORUYOR"

Raporda, hükümetin, Kasım 2002'de olağanüstü hal uygulamasını kaldırmasına karşılık, güneydoğu bölgesinde yoğun bir güvenlik gücü bulundurduğu, bazı güvenlik gücü yetkililerinin ciddi insan hakları ihlallerinde bulunduğu iddia edildi.
Güneydoğu'da, PKK/KADEK/KHK örgütünü karşı 60 bin korucunun halen tutulduğu belirtilen raporda, bu kişiler arasında, uyuşturucu kaçakçılığı, tecavüz, yolsuzluk, hırsızlık ve insan hakları ihlallerinin çok olduğu ve jandarmanın korucuları yargıdan koruduğu öne sürüldü. Raporda, "Hükümet genel olarak vatandaşlarının insan haklarına saygı gösterdi, bir dizi alanda iyileşme olmasına karşın, ciddi problemler devam etti" denildi.

"İŞKENCE, DAYAK DEVAM EDİYOR"

Türkiye'de 2003'de İçişleri Bakanlığı'na göre, gözaltında üç kişinin öldüğü, bunlardan ikisinin kalp krizi geçirdiği, birinin de intihar ettiği belirtildi. Raporda, 'solcular ve Kürt hakları eylemcilerinin', işkence gördüğü de ileri sürüldü. İnsan Hakları Vakfı'nın değerlendirmesine göre, Türkiye'de 920 kişinin işkence gördüğü için başvuruda bulunduğu belirtilen raporda, işkence görenlerin büyük kısmının, korktuğu için bunu rapor etmekten kaçındığı da vurgulandı.

HADEP/DEHAP

Raporda bunun dışında Halkın Demokrasi Partisi HADEP'in kapatılğı, Demokratik Halk Partisi DEHAP'ın ise kapatılmaya çalışıldığı anlatıldı.

KÜRTÇE YAYIN VE DİL KURSU

Hükümetin, Kürtçe dilinin kullanımına karşı toleransını artırdığı, ancak 2003 sonu itibariyle Kürtçe yayınların başlamadığı, dil kursu açılması izni verilmediği öne sürüldü. Nevruz kutlamaları sırasında geçmiş yıllara göre 2003'te daha az olay yaşandığı, ancak bazı yerlerde polisin, kutlamalara katılanları tutukladığı ve Nevruz'un Kürtçe yazılışının yasaklandığı belirtildi.

DİNİ İFADE ÖZGÜRLÜĞÜ

Raporda hükümetin, Müslümanlar ve diğer dini gruplara devlet kurumları ve üniversitelerde dini ifade özgürlüğünü kısıtlayıcı uygulamalarda bulunduğu, 'İslamcı fundamentalist' olarak tanımlanan bazı kişilerin, ordudan atıldığı belirtildi.

RESEPSİYON KRİZİ RAPORDA

Ankara'da bir hakimin, başörtülü olduğu gerekçesiyle bir kadını mahkeme salonundan çıkardığı, başörtülü öğrencilerin sınıflara girmesine izin verilmediği belirtilirken, Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer'in, başörtülü bakan eşlerini, Cumhuriyet Bayramı resepsiyonuna davet etmediği anlatıldı.

FETHULLAH GÜLEN

ABD raporunda, Fethullah Gülen'in, Cumhuriyet'in karakteristiklerini değiştirme çabası suçlamasıyla yargılandığı ve cezasının 5 yıl süreyle ertelendiğine de yer verildi.

RUHBAN OKULU

Raporda, İstanbul'daki Rum Ortodoks Patrikliği'nin çabalarına rağmen, Heybeliada ruhban okulunun açılmadığı belirtildi. Raporda, birçok İslamcı gazetenin, antisemitik yayınlar yaptığına da dikkat çekildi.

KADINLARA YÖNELİK ŞİDDET

Parlamentoda kadın milletvekili sayısının 24 olduğu, sadece bir
kadın bakan bulunduğu ve valilik görevini yürüten hiçbir kadın olmadığı raporda belirtildi. Kadınlara yönelik şiddete raporda geniş yer ayrılırken, Bilgi Üniversitesi'nin yapmış olduğu, dayak yiyen kadınlara ilişkin araştırmadan bahsedildi. Raporda, üniversite araştırmasına göre kadınların yüzde 31.5'inin kocaları tarafından dövüldüğü, yüzde 21.5'inin evlenmeden önce babaları tarafından dövüldüğü ve yüzde 41'inin görücü usulüyle evlendiğine yer verildi.
Raporda, namus cinayetlerinin özellikle kırsal alanlarda yaygın olduğu ve bu tür suçlara yüksek cezalar verilmediği belirtildi. Raporda, kadınlara karşı şiddetin ciddi bir problem olmayı sürdürdüğü, kadınlara yönelik ayrımcılığın devam ettiği, çocuk işçi çalıştırmanın yaygın olduğu, insan ve özellikle kadın kaçakçılığının problem olarak kaldığı belirtildi.

DÜNYADA DURUM

ABD Dışişleri Bakanlığı'nın 2003 yılı insan hakları raporunda, geçen yıl birçok ülkede insan hakları ihlallerinin arttığı ifade edildi.

IRAK: Raporda, Irak'ta Saddam Hüseyin yönetiminin devrilmesinin ardından, bu rejim döneminde işlenen suçların 'hayal edilemeyecek kadar çok olduğunun ortaya çıktığı' belirtildi.

ÇİN/KUZEY KORE: Raporun Çin ile ilgili bölümünde, bu ülkede insan haklarıyla ilgili temel konularda gerileme olduğu belirtildi. Kuzey Kore yönetimi için 'Dünyadaki en insanlık dışı rejimlerden biri' ifadesi kullanılan raporda, Myanmar'da da 2003'te insan hakları ihlallerinin arttığı kaydedildi.

ORTADOĞU: Raporun Ortadoğu ile ilgili bölümünde, 'temel hakların ihlalinin sürdüğü İran'daki durumun kötüye gittiği' öne sürüldü. İran'da özellikle reformcular, siyasetçiler ve basın mensuplarının haklarının ihlal edildiği ifade edildi.
Raporda, ABD Dışişleri Bakanlığı'nın elinde Suudi Arabistan'da mahkumlara kötü muamelede bulunulduğuna, işkence yapıldığına dair 'güvenilir bilgi' bulunduğu belirtildi. Suudi Arabistan'da genel olarak, siyasi ve dini özgürlük bulunmadığı ifade edildi.

FİLİSTİN/İSRAİL: İsrail'in işgal altındaki topraklarda aşırı güç kullanması ve Filistinlilerin evlerinin yıkılması eleştirilen raporda, Filistin Yönetimi'nin güvenlik servisi mensuplarının, aşırılık yanlılarıyla birlikte hareket ederek İsrail karşıtı saldırılara karıştığı belirtildi.

ÇEÇENYA: Rusya'nın Çeçenya'daki seçimlere müdahalesinin eleştirildiği raporda, bölgede şiddet olaylarının sürdüğü vurgulandı.

AFRİKA: Raporda, Afrika ülkelerinden en çok eleştirilen Zimbabwe oldu.
Zimbabwe Devlet Başkanı Robert Mugabe, ülkeyi şiddet, baskı ve tehditle yönetmekle suçlandı.

KÜBA: ABD Dışişleri Bakanlığı'nın raporunda, rejim muhaliflerinin tutuklandığı ve mahkum edildiği Küba'da da insan hakları ihlallerinin arttığı belirtildi.

AFGANİSTAN: Taliban rejiminin 2001'de yıkılmasından beri insan haklarında ilerlemeler görüldüğü, ancak özellikle Kabil dışında halen 'ciddi' sorunlar bulunduğu vurgulandı.