AİHM: Din dersi zorunlu olamaz

'Devlet inançlara saygı göstermeli'
AİHM, Alevi baba Hasan Zengin'in kızı Eylem Zengin'in zorunlu din dersi almasına karşı çıkarak açtığı davayla ilgili kararını verdi. Türkiye'deki din kültürü ve ahlak bilgisi derslerinin tarafsız olmadığına dikkat çeken AİHM, "Devlet, ebeveynlerin dini inançlarına saygı göstermelidir" diyerek, din dersinin zorunlu olamayacağına hükmetti.
Karar emsal olacak
AİHM kararında ders programlarında önceliğin diğer felsefe ve dinlere oranla İslam'a verildiği belirtildi. Zengin'in avukatı Kazım Genç, AİHM'nin zorunlu din dersini eğitim özgürlüğünün ihlali olarak gördüğünü söyledi: Genç, "Bu karar emsaldir ve hükümetin uyması gereken bir karardır" dedi.
Aleviler sevinçli
Alevi örgütlerinin temsilcileri memnun. Turgut Öker: Din dersini Anayasa'ya koyamazlar. Turan Eser: AKP İslamizasyona son vermeli. Kendi oğlu için açtığı davayı kazanan Ali Kenanoğlu: Zorunlu din dersi kabul edilemez.
Haber: BEHZAT MİSER / Arşivi

ANKARA - Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), kızı Eylem Zengin'nin okulda zorunlu din dersi almasına karşı çıkan Alevi baba Hasan Zengin'in açtığı davayı karara bağladı. Mahkeme "Eğitim sırasında devletin,
ebeveynlerin dini inançlarına saygı göstermesi gerekir" diyerek, din dersinin zorunlu olamayacağına hükmetti.
Karar, Türkiye aleyhine açılmış benzer davalarda da emsal teşkil edecek.
Davacı Hasan Zengin'in avukatı Kazım Genç, "Bu karar emsal niteliğinde bir karar olarak, ülkemizin her yerde uygulanması gereken ve hükümetin uyması gereken bir karardır. Son dönemdedeki anayasa tartışmalarına ışık tutacak bir karar olarak tarihe geçecektir" dedi.
Kararının kendilerine henüz ulaşmadığını belirten Milli Eğitim Bakanlığı yetkilileriyse "Muhtemelen Mahkeme, daha önceki yıllarda okutulan din dersi kitaplarını inceledi. Çünkü biz yakın tarihte müfredatımızı yeniledik.
AİHM'in aldığı ferdi bir karar, AB'nin de din dersiyle ilgili böyle bir standart düzenlemesi de yok" demekle yetindi.
'Ders tarafsız değil'
AİHM, dün Zengin davasını görüştü. Zorunlu din dersinin eğitim özgürlüğüne ters olduğunu belirten AİHM'nin gerekçeli kararında şu ifadeler dikkat çekti: "Türkiye'deki din kültürü ve ahlak bilgisi dersleri tarafsız değildir ve mahkememiz, hükmünü vermeden önce, Milli Eğitim Bakanlığı'nın din kültürü ve ahlak bilgisi ders kitaplarının, tarafsız, eleştirel ve çoğulcu anlamda konulara bakıp bakmadığı incelenmiştir."
Gerekçeli kararda, ders programlarında en büyük önceliğin, diğer felsefe ve dinlere oranla İslam'a verildiği belirtildi. Talebelerin Kuran-ı Kerim'den surelere çalışmaları ve ezberlemelerinin istendiği, günlük ibadetin resimli bir biçimde okutulduğu ve bunlardan öğrencilerin yazılı testlerden geçirildiği vurgulandı.
AİHM kararında "Din öğretim programları, ebeveynin inançlarına saygı göstermemesi, insan hakları ihlali oluşturur" denildi ve Türkiye'deki din dersinde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 1. ek protokolün 2. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varıldı. AİHM, Zengin'e Türkiye'nin mahkeme masrafı olarak 3 bin 726 avro ödemesini kararlaştırdı.
Dava nasıl başladı?
İzmir'de oturan Hasan Zengin, kızı Eylem'in din dersi almasına karşı çıkarak 2001 yılında mahkemeye dava açmıştı. Türkiye'deki mahkemeler, 'zorunlu din eğitimi Anayasa'nın gereği' sonucuna varınca Zengin, 2004'te davayı AİHM'ye taşımıştı. Başvurusunda 'Türkiye'nin, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin din ve vicdan özgürlüğüyle ilgili 9. maddesini ve eğitim hakkıyla ilgili 1. protokolün 2. maddesini ihlal ettiğini' savunmuştu.
'Aileler eğitimi çökertemez'
Türkiye'yi temsil eden avukat Münci Özmen, AİHM içtihadına göre eğitimi düzenlemenin devletin yetki ve sorumluluğu altında olduğunu ifade etmiş, 'yasaların ailelere, kurumsal eğitimi çökertme hakkı tanımadığını' savunmuştu. Zengin'in avukatı Genç'se "Türkiye'deki eğitimin laikliğe tamamen aykırı. Laiklik ilkesi gereği devlet din dersi veremez, sadece din derslerini denetler" demişti.



Şimdi gözler AKP'nin tavrında
ANKARA - AİHM'nin zorunlu din eğitimiyle ilgili kararı, yeni 'sivil' anayasa taslağındaki din dersi tartışmalarının hemen arkasından geldi. Din dersinin nasıl olacağı yeni anayasa hazırlığında da ateşli tartışmalara yol açmıştı.
Prof. Ergun Özbudun başkanlığındaki bilim kurulu, taslakta din dersinin seçmeli olması yönünde bir öneride bulundu, ama bu öneri AKP'de taraftar bulmadı. Bazı AKP'liler ve Diyanet İşleri Başkanı Ali Bardakoğlu'ysa okullarda din kültürü ve ahlak bilgisi dersinin zorunlu olması, ancak bu derste 'Müslümanlaştırma' müfredatı yerine din felsefesi, kültürü, dinler tarihi gibi kavramların öğretilmesini istedi. AKP'li vekiller ve Bardakoğlu, İslam dininin öğretileceği 'din eğitimi'ninse seçmeli olarak verilmesini önerdi.
AKP de tartışmaları göz önünde bulundurarak Devlet Bakanı Sait Yazıcıoğlu başkanlığında, Milli Eğitim Bakanı Hüseyin Çelik ile Devlet Bakanı Mehmet Aydın'ın da bulunduğu bir komisyon oluşturdu. Komisyon, yeni anayasada din eğitimi ve öğretimi ile ilgili düzenlemelerin nasıl yeralacağına karar vermek üzere toplantılar yaptı. Toplantılarda Sait Yazıcıoğlu'nun Alevilerin AİHM'de açtığı davalara dikkat çektiği basına yansımıştı.


'Alevileri Hans anladı, Osman anlamadı'
AİHM'nin kararı emsal karar, yıllardır mahkeme yollarını aşındıran Alevi birlikleri sevinçli

AİHM'nin verdiği karar, zorunlu din dersi ile ilgili açılmış diğer davalara da emsal teşkil edecek. Anayasa'ya eklenen bir maddeyle uluslararası mahkemelerin aldığı kararlar, içtihat sayılacak ve uygulanacak.
Alevi dernek vakıfları davada alınan sonuçtan memnun.
'1 milyon imza topladık'
Avrupa Alevi Birlikleri Federasyonu Başkanı Turgut Öker: Zorunlu din derslerinin kalkması, 20 yıldır örgütlenen Alevilerin gündemlerinin en
önemli maddesiydi. Avrupa ve Türkiye Alevi örgütleri olarak bu doğrultuda çalışmalarınımız oldu ve geçen yıl 1 milyon imzalı dilekçeyi TBMM'ye verdik. Davada bilirkişi olarak yer aldık ve bu şekilde sonuçlanmasını bekliyorduk. Yeni anayasa hazırlayıcıları, zorunlu din dersinin tekrar anayasa içine koyamacaklardır.
Sosyal demokrata selam!
Alevi Bektaşi Birlikleri Federasyonu Genel Sekreteri Turan Eser: Hukukun evrensel ilkelerini referans alan AİHM'nin bugünkü kararı bizleri sevindirmiştir. Alevi Bektaşi Federasyonu ve Alevi Bektaşi Birlikleri Federasyonu yıllardır zorunlu din dersi uygulamalarının, din, vicdan ve inanç özgürlüğünü güvence altına alan Anayasa'nın 24. maddesine, evrensel hukuk değerlerine, çocuk haklarına ve laiklik anlayışına aykırı olduğunu anlatmaya çalıştı.
Alevilerin laiklik ekseninde verdiği mücadelenin haklılığını Hans anladı ama Osman halen anlamadı. Bu karar, 'Cumhuriyet'in kazanımlarını' zorunlu din dersi ve Diyanet'in varlığı ile savunan 'sosyal demokratlar'a da da bir mesaj göndermiş olmalıdır. AKP, eğitimde İslamizasyona son vermelidir.
Hubyar Sultan Derneği Başkanı Ali Kenanoğlu: İlkokul 4. sınıftan başlayarak lise 4. sınıfa kadar okullarda Anayasal zorunluluk olarak okutulan din kültürü ve ahlak bilgisi dersi veya gerçek ismiyle, yani uygulama şekliyle, zorunlu din eğitimi dersi, demokrasi ve laiklik açısından kabul edilemez bir derstir. AİHM'nin aldığı bu kararla, din eğitimi zorunlu olmaktan çıkmıştır. Türkçe, matematik, fizik, kimya gibi dersler nasıl Anayasa da konu edilmiyor ise din dersleri de Anayasa'da konu edilmekten çıkarılmalıdır.
'Zorunlu din eğitiminin anayasada yeri olamaz'
Davacı Hasan Zengin'in avukatı Kazım Genç, AİHM'nin kararla 'din kültürü ve ahlak bilgisi' derslerinin eğitim özgürlüğünün ihlali olarak gördüğünü söyleyerek, "Bu karar emsal niteliğinde bir karar olarak, ülkemizin her yerde uygulanması gereken ve hükümetin uyması gereken bir karardır" dedi. Genç, "Karar son dönemdedeki anayasa tartışmalarına ışık tutacak bir karar olarak tarihe geçecektir. Son dönemde yaşanan anayasa tartışmalarında, 1982 Anayasası'nın 24. maddesinin kalması veya zorunlu din derslerinin yine anayasa güvencesiyle okutulması tartışmaları vardı. Bu tartışmalar, AİHM'nin verdiği karar ile çözülmüştür. Parlamento, zorunlu din eğitimini Anayasa'nın kararı dışına çıkarmalıdır."