Allianoi'de umut kazısı

Tanrı Apollon, oğlu Ask- lepios'u yarı at, yarı insan Khiron'a emanet eder. Khiron, Asklepios'a okumayı, yazmayı, bilgeliği ve en önemlisi de değişik hastalıkları tedavi eden ilaçların fomüllerini öğretir.
Haber: İBRAHİM GÜNEL / Arşivi

BERGAMA - Tanrı Apollon, oğlu Ask- lepios'u yarı at, yarı insan Khiron'a emanet eder. Khiron, Asklepios'a okumayı, yazmayı, bilgeliği ve en önemlisi de değişik hastalıkları tedavi eden ilaçların fomüllerini öğretir.
Engin tıp bilgisini Khiron'dan alan Asklepios'un ünü, kısa sürede tüm Yunanistan'a yayılır ve binlerce insan onun elinden şifa bulmaya gelir. Ancak Asklepios'un hüneri yalnızca hastaları tedavi etmekle kalmaz, ölüleri de diriltmeye başlar. Bu duruma sinirlenen yeraltı tanrısı Hades, çok geçmeden Asklepios'u baştanrı Zeus'a şikâyet eder. Asklepios'un bu hareketini 'küstahlık' olarak değerlendiren Zeus da, onu öldürür.
Ölümünden sonra Asklepios'a tanrı gibi tapan Yunanlılar, adını yaşatmak için, içinde tapınaklar ve sunaklar bulunan, her ihtiyacın karşılandığı sağlık merkezleri kurar. Bu merkezlere de 'Asklepion' adını verirler.
Asklepios kültü, MÖ 6'ncı yüzyılda baş-lar ve geç antik çağa kadar sürer. Roma mitolojisinde 'Esculapis' olarak karşımıza çıkan kültün en eski izlerine Peloponnesos'ta rastlanır. Kökeninin Messenia ve Argolis'te olduğu varsayılan kültün, Yunanistan'dan çıkıp Anadolu'ya, oradan da Helenistik dönemin Mısır'ına kadar yayıldığı görülür.
Dünyanın en önemli Asklepionları ise, Kıta Yunanistan'da Epidaurus ve Korint, Kos (Istanköy) ve Anadolu'da Bergama'da ortaya çıkarıldı. Beşincisi de, antik Pergamon kentini İvrindi'ye bağlayan karayolunun 23 kilometre kuzeydoğusunda bulunan Allianoi kenti ile gün ışığına çıkarıldı.
Yüzyıllardır bilinmiyordu
Bergama Müze Müdürlüğü'nce yürütülen kazılar, yüzyıllardır yeri bile saptanmamış bir antik yerleşmeyi ortaya çıkardı. Elde edilen bulgular ışığında, bu yerleşmenin MS 2'nci yüzyılda yaşamış olan Hadrianotherai' lı (Balıkesir) P. Aelius Aristides'in Hieroi Logoi (Kutsal Söz) adlı yapıtında sözünü ettiği, ancak günümüze kadar bilinmeyen Alilanoi kenti olduğu anlaşıldı. Zaten, Balıkesir'den yola çıkan Aristides yolda hastalanmış ve burada tedavi olarak şifa bulmuştur.
En parlak dönem
Helenistik çağda kurulan ve en parlak dönemini MS 2'nci yüzyılda Roma İmparatoru Hadrianus'la yaşayan kentin, Asklepionlardan biri olduğu anlaşıldı. Kent Hadrianus döneminde büyük bir bayındırlık hareketi yaşadı. Kazılar ayrıca, Allianoi'un MS 11'inci yüzyılın sonuna kadar Bakırçay havzasında önemli bir sağlık yurdu olduğunu ve burada hydroterapi (suyla tedavi) uygulandığı görüşlerini güçlendirdi.
Geç antik çağda yaşanan göçlerin de etkisiyle zamanla ekonomik açıdan zayıflayan Allianoi, Bizans döneminde önemini yitirdi. Ancak Batı Anadolu'nun en önemli termal kaynaklarından biri olduğu için, günümüze kadar havuzları ılıca olarak kullanıldı.
DSİ tarafından sulama amaçlı kurulacak Yortanlı Barajı'nın gölet alanında kalan bu antik kentte 1998 yılından bu yana Trakya Üniversitesi öğretim üyelerinden Dr. Ahmet Yaraş başkanlığında kurtarma kazıları sürdürülüyor. İki yıldır da, Philip Morris-Sabancı şirketinin sponsorluğunda sürdürülen kazılarda, bu yıl kentin sınırlarını saptamaya yönelik çalışmalar yürütülüyor.
Kurtarmak olası
Allianoi kazılarında bugüne kadar son derece gösterişli ve anıtsal mimari yapılar ortaya çıkardıklarını anlatan Yaraş, zamana karşı yarıştıklarını söyledi. İzmir'in Bergama ilçesi Paşa Ilıcası mevkiinde bulunan antik kenti kurtarmanın mümkün olduğunu belirten Yaraş, "Geçen yıl Harita Mühendisleri Odası bir proje hazırlayarak DSİ'ye başvurdu. Buna göre eski Roma köprüsü ve ilerideki yeni köprüye iki sedde yapılırsa, antik kent sular altında kalmaktan kurtarılacak. Göletin içerisinde bir ada gibi kalması olası ama, bugüne kadar DSİ'den hiçbir yanıt gelmedi. Sular altında kalırsa, zamanla taşınan topraklarla iyice tarihe gömülecek" dedi.
Kentin kurtarılması durumunda turizme hizmet edeceğine de, dikkat çeken Yaraş, "Zaten Paşa Ilıcaları hâlâ aktif olarak çalışıyor. Ilıcaların arkasındaki tepeye tesisler inşa edilerek, yeniden sağlık turizmine açabilirsiniz. Kazılarla çıkarılan antik kalıntılarla birlikte tarih ve kültür turizmine de hizmet etmiş olursunuz" diye konuştu.
Yaraş, kurtarma kazılarında 9 bin 700 metrekarelik termal yapı, köprü, caddeler, konut ve hastane yapılarından oluşan 30 bin metrekarelik alana yayılmış antik kent saptandığını anlattı. 2001 yılı kurtarma kazılarına 15 Haziran'da başladıklarını anlatan Yaraş, "Bu yılki kazı çalışmalarında,
bu yapının tümünü ortaya çıkarmaya çalışacağız. Bu yıl ayrıca, kült merkezinin çevre bağlantıları ve Bergama'ya su getiren hat ile Pergamon' un ilk yerleşim bölgeleri araştırılacak" dedi.
***
Gün ışığına çıkarılan tarihi yapıtlar
Allianoi'da bugüne kadar çıkarılan son derece gösterişli ve anıtsal mimari yapıların yanında eşsiz tarihi yapıtlar da bulundu. Gün ışığına çıkarılan tarihi yapıtlar şöyle:

  • 180 metre ve 35 metre uzunluğunda ana arter caddeler
  • Halen kullanılan Roma köprüsü
  • Yaklaşık 9 bin 700 metrekarelik kullanım alanıyla Anadolu'da şimdiye kadar görülen en büyük, en iyi korunmuş termal yapı.
  • 8.5 metreye 10.5 metre ölçümlerinde Nym- pheum yapısı (yarım daire planında çeşme)
  • Anıtsal geçiş yapısı
  • Peristilli büyük bir konut ve dükkânların arasında diğer evler
  • Ara sokaklarla dikdörtgen İnsula
  • Farklı amaçlara hizmet etmiş işlikler
  • Geç antik çağa ait seramik fırınları
  • Şarap imalathanesi
  • Latrin (tuvalet)
  • Güney ve batı nekropolleri (mezarlık)
  • Allianoi'e kimliğini veren iki Asklepios başı
  • Tüm bir Afrodit heykeli, iki kadın başı, torsolar, çeşitli heykellere ait parçalar