Anadolu'yu kaçırdılar

Anadolu'nun 'kaçırılan' tarihi eserleri Almanya, Rusya, ABD, İtalya, Avusturya, İsviçre, Danimarka, İngiltere ve Fransa'da bulunuyor.

GAZİANTEP - Anadolu'nun 'kaçırılan' tarihi eserleri Almanya, Rusya, ABD, İtalya, Avusturya, İsviçre, Danimarka, İngiltere ve Fransa'da bulunuyor. Özellikle Osmanlı'nın son dönemlerinde başlayan ve günümüzde de süren tarih talanında kaçırılan eserlerin iadesi için Türkiye yıllardır uğraş veriyor.
Türkiye'den tarihi eser kaçırılan ülkeler arasında Almanya ilk sırada yer alıyor. Temizlenip onarıldıktan sonra 1917 yılında iade edilmek koşulu ile Berlin'e gönderilen eserlerden, 2 bin 943 tablet ve bir sfenks, 1924-1942 yıllarında iade edildi. 1987 yılında ise kalan yaklaşık 7 bin 400 tabletin
iadesi sağlandı. Halen Berlin Devlet Müzelerinde bulunan diğer Boğazköy Sfenksi'nin iadesi amacıyla girişimler sürüyor.
Bergama-Zeus Sunağı
İzmir'in Bergama ilçesindeki Pergamon ören yerinde Alman mühendis Carl Humann tarafından 1868-1878 yıllarındaki kazılarda bulunan mimari öğeler, Berlin'e götürüldü. Kaçırılan bu parçalar ile sunak, Berlin'de adını verdiği Pergamon Museum'da
orijinaline uygun olarak inşa edilerek ziyarete açıldı.
Aphrodisias
Aydın'ın Karacasu ilçesi Geyre Köyü yakınlarındaki antik Aphrodisias kentinde Prof. Dr. Kenan Erim başkanlığında sürdürülen
kazılar sırasında, 1989'da Tiberius Portikosu'ndaki havuzda mermer bir baş bulundu. Mermer başın, 1904 yılında Fransız arkeolog Paul Gaudin tarafından bulunarak yurtdışına kaçırılan ve daha sonra Berlin Pergamon Museum'a satılan gövdeye ait olduğu belirlendi. Konya Beyhekim Camii'nin çini mozaikli mihrabı 1907'de yurtdışına kaçırıldı. Halen Berlin'deki Pargamon Museum'da sergileniyorlar. Konya'nın Alanyurt Köyü Mülhak Hacı İbrahim Veli Türbesi'ne ait sandukalardan biri, Berlin Doğu Asya ve İslam Sanatları Müzesi'nde bulunuyor.
Çanakkale'deki antik Troya kentinden 1871-1890 yıllarındaki kazılarda çıkarılan 17 grup eser yurtdışına kaçırıldı. 1945 yılına kadar Berlin'de sergilenen eserler hakkında II. Dünya Savaşı'ndan sonra bilgi alınamadı. Dışişleri Bakanlığı'nca 480 dolayında eserin Almanya'da olduğu belirlendi. Troya eserlerinin büyük bölümü, Moskova Puşkin ve St. Petersburg Hermintage müzelerinde.
Avusturya'daki eserler
Avusturya'nın Dorotheum kentinde 1997 yılında müzayedede satışa sunulan Üçlü Hekate heykelinin, Adana Sirkelihöyükten çalındığı ihbarı üzerine, heykelin satışı durduruldu. Eserlerin çoğunluğunun Anadolu kökenli olduğu anlaşıldı. İadeleri isteniyor.
1980 yılında Perge ören yerinden çıkarılan ve Antalya Müzesi'nde sergilenmekte olan Herakles heykelinin üst tarafının ABD Boston Museum of Fine Arts ve Shelloy White-Leon Levy adlı koleksiyonerlerde olduğu öğrenildi.
Danimarka'da yok yok
Diyarbakır Müzesi'nden 1979 yılında çalınan bronz bir sfenks figürü, Konya'nın Akşehir ilçesindeki Seydi Mahmut Hayrani Türbesi'nden
1994'te çalınan Seydi Ali'ye ait sanduka, 1969'da Şırnak'ın Cizre ilçesi Ulu Camii kapısından çalınan tokmak ve İstanbul Nuruosmaniye Yazma Eserler Kütüphanesi'ndeki Kuran'ın çalınan 62 sayfasından ikisinin, Danimarka David's Samling Müzesi'nde olduğu öğrenildi.
Türkiye'den İsviçre'ye 1999 yılında 'pamuklu tişört' adı altında sokulmak istenilen bir grup kültür varlığının Anadolu kökenli olduğu saptandı. İngiltere'de ele geçirilen bronz Dionysos heykelinin de, Antalya Elmalı'dan çıkarıldığı anlaşıldı. İtalya Interpolü'nce 1997 yılında ele geçirilen bir Lidya yazıtının Anadolu kökenli olduğu belirlendi ve iadesi amacıyla dava açıldı.
Kurtarabildiklerimiz
1980-2000 yılları arasında, dava ve ikili görüşmeler yoluyla getirilen eserler şunlar: Aphrodisias eserleri, tunç vazo, Herakles lahti, Osmanlı tombak, Boğazköy tabletleri, Elmalı sikkeleri, Lidya eserleri, Girlandlı lahit, Marsyas heykeli, Aphrodisias friz bloku, mermer kadın başı, Divriği Ulu Camii'nin ahşap panosu, Manş Denizi batığındaki eserler, Eşrefoğlu Camii ana giriş kapısı süsleme panoları, Heathrow Havaalanı'nda ele geçirilen eserler, Zeugma'dan çıkarılan iki mozaik, Nuruosmaniye Kütüphanesi'nden çalınan Kuran ve Oklahoma Gümrüğü'nde ele geçirilen eserler. Interpol'de yayımlattırılarak bulunan ve Türkiye'ye iadesi sağlanan eserler ise, Aphrodisias ören yerinden çalınan yüksek kabartma baş, İzmir Müzesi
bahçesinden çalınan kadın heykeli, İzmir Birgi Aydınoğliu Mehmet Bey Camii' nden çalınan minber kapısı ve Erdek Açık Hava Müzesi'nden çalınan torso.