Anlaşmadan sıcak takip çıkınca Irak'la imzalar soğuk atıldı

Kuzey Irak'taki PKK varlığına karşı düzenlenecek olası askeri operasyonlara yasal zemin yaratmak için merkezi Irak yönetimi ile imzalanmak istenen anlaşmanın metni...
Haber: HİLAL KÖYLÜ / Arşivi

ANKARA - Kuzey Irak'taki PKK varlığına karşı düzenlenecek olası askeri operasyonlara yasal zemin yaratmak için merkezi Irak yönetimi ile imzalanmak istenen anlaşmanın metni, Kürdistan Bölgesel Yönetimi lideri Mesud Barzani'nin uzaktan müdahalesi nedeniyle kuşa çevrildi. Türkiye'nin çok istediği 'sıcak takip' maddesi (4. madde), Barzani'nin katı muhalefeti nedeniyle anlaşma metninde yer almazken, tarafların 'sınır güvenliği'yle ilgili tutumları İçişleri Bakanı Beşir Atalay ile üç gündür pazarlıklara katılan Irak İçişleri Bakanı Cevad Bolani'nin imzaladığı anlaşmaya 'ek' olarak iliştirildi. Bolani, onay için Barzani yönetimi ile de mutabakat aramak zorunda olduklarını söylerken, Türk tarafına "Sıcak takibi askıya aldığımız anlaşmayı Kürt yönetiminin onaylamasını umut etmek durumundayız" mesajı verdi.
'4. madde krizi'
Irak Başbakanı Nuri El-Maliki'nin 7 Ağustos'ta Başbakan Tayyip Erdoğan'la imzaladığı 'mutabakat muhtırası' gereğince Ankara'ya gelen Irak İçişleri Bakanı Bolani ve beraberindeki heyetin üç gün süren temasları 'zorlu pazarlıklar'a sahne oldu. Anlaşmada kriz yaratan ve 'sıcak takip' maddesi olarak adlandırılan 4. maddesindeki pazarlıklardan sonuç alınamadı.
Bir başka bahara ertelenen sıcak takip konusunun akıbetini, ekimde yapılacak uluslararası toplantılarda komşu ülkeler kadar Amerika'nın da nasıl mesajlar vereceği belirleyecek. Irak'a komşu ülkelerin içişleri bakanları 21-23 Ekim tarihlerinde Kuveyt'te, genişletilmiş Irak toplantısı da ABD Dışişleri Bakanı Condoleezza Rice'ın da katılımıyla 31 Ekim-1 Kasım tarihleri arasında İstanbul'da yapılacak.
Taraflar, anlaşma metnine Başbakanlık'ta imza attı. Anlaşmayı Türkiye adına imzalayan İçişleri Bakanı Beşir Atalay, 'sınır güvenliği' konusunda uzlaşmaya varamadıklarını açıklayarak, bu konuda önümüzdeki dönemde uzlaşmak için Irak'tan 'ciddi beklenti' içinde olduklarını söyledi. İçişleri Bakanı Bolani de, "Her iki ülke de onaydan geçirilmesi için anlaşmayı ilgili birimlere sunacaktır. Tarafımız, anlaşma maddelerinin uygulanmasına gerekli özeni gösterecektir" diye konuştu.
Anlaşmada neler var?

  • Anlaşmanın giriş kısmında taraflar terörün bölgesel barışa karşı en ciddi tehditlerden biri olduğunu, hiçbir terör eyleminin haklı gösterilemeyeceğine olan ortak görüşlerini vurguladı.
  • Anlaşmada, PKK/Kongra-Gel'in bir terör örgütü olduğu kayda geçirildi.
  • Türkiye ile Irak arasında imzalanmış bulunan 5 Haziran 1926 tarihli Ankara Anlaşması, 29 Mart 1946 tarihli Dostluk ve İşbirliği Anlaşması ve 1989 tarihli Adli Yardımlaşma Anlaşması'nın geçerli olduğu teyit edildi. Ankara anlaşması, 'bir ya da birkaç silahlı kişinin eşkıyalık veya yağma hazırlığında olması halinde Türkiye'nin Irak'ta 75 km. derinliğinde bir güvenlik kuşağı oluşturabileceğini' hükme bağlıyordu. Ama hüküm 10 yılla sınırlı tutulduğundan, taraflar 1946 dostluk anlaşmasına bir protokol ekleyerek süre sınırını kaldırdı. 1989 Anlaşması da, PKK'lıların iadesini kolaylaştırıyordu. Tarafların, bu anlaşmaların geçerliğini yeniden teyit etmeleri, anlaşmaların 'tartışmaksızın' uygulanmasını garanti altına aldığı anlamına gelmiyor. Bu teyit sadece, Türkiye ile Irak arasında ileride uygulanacak anlaşmalar için uluslararası hukuka uyarlanmış bir sistem üzerinde çalışılması demek.
  • Anlaşmayla taraflar birbirlerinin güvenliğini, toprak bütünlüklerini, sınırlarının dokunulmazlığını, vatandaşlarının güvenliğini hedef alan terör eylemlerini engelleme sözü veriyor. Bunun için taraflar, kendi topraklarını terör örgütlerinin diğer tarafa karşı barınma, gönüllü bulma, eğitim, planlama ve propaganda amacıyla üs olarak veya terör saldırıları yapmak üzere kullanmalarına son verecek.
  • Terör örgütlerine yapılan her türlü finansal destek ile doğrudan veya dolaylı lojistik destek durdurulacak ve yasaklanacak. Radyo ve televizyon yayınları dahil terör örgütlerinin her türlü basın-yayın ve teröre özendirici propaganda faaliyetlerine izin verilmeyecek.
  • Terör örgütlerinin üyelerinin taraf ülkelerde herhagi bir siyasi örgüt veya faaliyetle bulunmalarına, devlet kuruluşları veya resmi bir teşekkülle bağlantı kurmalarına izin verilmeyecek.
    PKK'lıların iadesi
  • Taraflar anlaşmada, terör örgütlerinin eylemlerinin finansmanına, planlanmasına, hazırlanmasına veya gerçekleştirilmesine destek verenleri yargı önüne çıkarmakla yükümlü olduklarını teyit ettiler. Ancak bu teyit, Türkiye'nin Irak'a sunduğu 150 kişilik PKK'lı listesinin hemen uygulanması anlamına gelmiyor. Irak'nın bu iadeyi gerçekleştirmesi için uluslararası hukukun da devreye sokulması gerekiyor.