Başkanların gizli şirketleri

Sayıştay Belediye Grup Şefliği'nin geçen yıl, BİT'lerle ilgili araştırmasına göre Türkiye'de 716 BİT bulunuyor.

ANKARA - Sayıştay Belediye Grup Şefliği'nin geçen yıl, BİT'lerle ilgili araştırmasına göre Türkiye'de 716 BİT bulunuyor. BİT'lerin 104'ü 15 büyükşehir belediyesinde faaliyet gösteriyor. Bunların 18'ini İstanbul, 16'sını Ankara, 15'ini İzmir, 9'unu da Kayseri Büyükşehir Belediyesi'nin ortak olduğu şirketler oluşturuyor.
104 BİT'in toplam sermayesi 162 trilyon lirayı aşarken, bu sermayenin yüzde 91'i belediyelere ait bulunuyor.
BİT'ler de KİT'ler gibi bilançolarındaki zararlarla belediyeler, dolayısıyla devlet
için birer kara delik teşkil ediyor. Araştırma, Ankara'da kurulan Belko'nun 1998'i 5 trilyon 450 milyar lira, İzmir'deki Enternasyonal Otelcilik A.Ş'nin 4.6 trilyon lira, İzmir Ulaşım Hizmetleri ve Makina San. A.Ş'nin 802 milyar, İstanbul Kültür ve Sanat Ürünleri Tic. A.Ş'nin 297 milyar, İstanbul Belediyeler Bakım San. ve Tic. A.Ş'nin 237 milyar, İçel Tarsus İmar Ticaret Ltd. Şirketi'nin de 228 milyar lira zararla kapattığını gözler önüne seriyor.
Şirketlerle ilgili değerlendirme, kârlı şirketlerin bilanço kârları düşüldükten sonra bile 9 trilyon 600 milyar 684 milyon lira zarar ettiğini ortaya koyuyor.
Şirketlerin borç batağı
BİT'lerdeki zararlar öz kaynakları da hızla tüketiyor. Araştırma, öz kaynakların toplam aktife oranının 1998'de yüzde 29, toplam yabancı kaynağa (borca) oranının yüzde 46, borçların maddi öz varlığa oranının da yüzde 220.38 olduğu sonucunu veriyor. Yeni BİT'ler öz varlıklarının iki katı tutarında borçlanmış durumda.
Araştırmaya göre, borçlanma yeterliliği olmayan BİT'ler için belediye kaynakları bankalara mevduat olarak yatırılarak kredi alınabiliyor. Böylece karşılıklı bir çıkar ilişkisi kurulurken, devlet zarara uğratılıyor.
Sayıştay yetkilileri, BİT'lerin başlangıçta belediye hizmetlerinin hızlı ve etkin karşılanması amacıyla kurulmuş olabileceğini,
ancak çığrından çıktığı ve bu şirketlerin kamu denetiminin dışında kaldığını vurgulayarak şöyle dedi:
Yöneticilere ek maaş imkânı
"Anonim ve limited şirket şeklinde kurulan BİT'lerin yönetim ve denetim kurulları, belediye üst görevlilerinden oluşmakta ve tamamen başkanın güdümünde bulunmaktadır. Kadro ve ücret sınırlamasına tabi olmamaları sonucunda başkanlar ve çevreleri bu kuruluşlara istedikleri kadar, istediği ücrette eleman alabilmektedir. Belediyelerin Personel rejimi 657 kapsamında bulunurken, bu konudaki kısıtlamalar BİT'ler aracılığıyla
tamamen delinmektedir. BİT'ler Devlet İhale, Genel Muhasebe ve Sayıştay Kanunu dışında kalarak, düzenleyici, denetleyici ve sınırlayıcı hükümlerden kurtulmaktadır. Bu yolla İçişleri Bakanlığı'nın vesayet denetiminin de dışına çıkılmaktadır.
BİT'ler, belediyelerin kendi işleri için kamu maliyesinin kural ve sınırları dışına çıkmasına da olanak tanımaktadır. Sonuçta, hesapsız, kitapsız, denetimsiz, keyfiyete dayalı iş gören, yöneticilere 5-6 şirkette ek maaş alma imkânı getiren birer işletmeye dönüşmüşlerdir."