Bitmeden yıkılıyorlar

17 Ağustos'un yıldönümünde depremzedeler hükümete tepkiliydi. Tepkilerin bir nedeni de, zamanında teslim edilemeyen, üstelik sıvaları, boyaları dökülmüş, duvarı çatlamış kalıcı konutlardı.
Haber: Timur SOYKAN / Arşivi

Kalıcı konutlar, depremzedelerde hayal kırıklığı yarattı. Bayındırlık Bakanlığı
yetkililerinin, 'Hepsi birer villa' diyerek takdim ettiği konutlara giren depremzedeler, özensiz inşaat nedeniyle boya, badana ve sıvaları dökülmüş ve bazı malzemesi takılmamış konutlar ile karşılaştı.
Depremzedeler zeminleri çimento parçaları ile kaplı buldukları evlerinde kapı, cam, su akıtma borusu gibi eksikler ile karşılaştıklarını söyledi. Parası olan depremzedeler, usta tutarak evlerinin eksiklerini gidermeye çalışıyor. Deprem konutlarında depremzedeler tarafından tutulmuş yüzlerce usta çalışıyor. Parası olmayanlar ise kendi çabaları ile konutlarına 'çekidüzen verme' çabasında.
Müteahhit firmaların, pek çok alanda çevre düzenlemelerini yapmadıkları da dikkat çekiyor.
Çatlak kalıcı konut
Depreme karşı son derece güvenli yapıldığı söylenen kalıcı konutların bazılarında çatlakların olması ise endişe yaratıyor. Bahçeçik'teki konutlardan haksahibi olan Nedim Çiftçi, "Depremde evimizi kaybettiğimiz
için bu konutları yaptılar. Bu konutta da kocaman çatlak var. Ben gördüğümde inanamadım. Depremden burada da kurtulamayacak mıyız?" diye konuştu. Konutunda pek çok eksiğin olduğunu belirten Çiftçi şöyle konuştu:
"Evin badana, sıva ve boyaları dökülmüş. Kapı kollarını, yağmur suyunun akmasını sağlayan borularını takmadan bırakmışlar. Binanın zemininden çıkan demirler bile kesilmemiş. Evin içindeki boyaları tamamıyla yenilemek zorunda kaldım".
Su sorunu
Çadırkent ve prefabrik konut alanlarındaki
'su taşıyan depremzede' görüntüleri, kalıcı konut alanlarında da son bulmadı. Şebekenin tamamlanmaması nedeniyle konutlarına taşınanlar, kilometrelerce uzaktan su taşımak ya da belediyenin su dağıtım
araçlarını beklemek zorunda. Ayrıca pek çok konuta da henüz elektrik ulaştırılamadı. Altyapı ihalelerini alan firma yetkilileri, konut alanlarında altyapı ve üstyapı çalışmalarının birlikte yürütülmesi nedeniyle gecikmeler olduğunu ifade ediyor. Ayrıca doğalgazın kalıcı konut alanlarına getirilmesi konusunda hiçbir gelişme olmaması depremzedeleri endişelendiriyor. Binlerce kalıcı konutun yapıldığı Gölcük'te doğalgaz altyapısı bulunmuyor.
Depremzedelerin kalıcı konut bedellerini nasıl ve kaç taksit ile ödeyeceği konusundaki belirsizlik sürüyor. Depremzedeler, konut bedellerinin bir an önce açıklanmasını istiyor. Kalıcı konutuna yerleşen Yaşar Öztuh, "Devlet bir an önce konutların bedelini açıklamalı. Biz ne ödeyeceğimizi bilmeden konutlara yerleştik. Konut ücretlerini ödemeye gücümüz yetecek mi bilmiyoruz" dedi.
'Ödeme planı yapılsın'
Kocaeli-Gölcük Koruma Geliştirme ve Mağdurlarla Dayanışma Derneği (Mağ-Der) Başkanı İnci Bayındır, konutların
ödeme planının ve miktarının bir an önce belirlenmesi gerektiğini belirterek,
"Konutlar birbirinden farklı. Küçük olan, bodrum olan konutlar var. Bütün hepsinin ücreti aynı mı olacak. Konut fiyatları belirlenmeden becayişler yapılıyor. Hiç bir gelir kaynağı olmayan depremzedeler, taksitleri nasıl ödeyecek. Ödemelerin aylık 40-70 milyon lira olması bekleniyor. 102 milyon lira asgari ücret ile çalışan bir kişi bu taksitleri nasıl ödeyecek" dedi.
Davalar açılıyor
Bayındırlık ve İskân Bakanlığı yetkilileri ise kamulaştırma yapılan alanların sahipleri tarafından mahkemelere bedel artırım davaları açıldığını belirterek, "Henüz bu davalar sonuçlanmadı. Konutların tamamı da bitmedi. Bundan dolayı konutların maliyeti tam olarak belli değil. Şimdilik bir rakam telaffuz etmek yanlış olur" diye konuştu.
Müsteşar Akyol: Krize rağmen başarılıyız
Bayındırlık ve İskân Bakanlığı Müsteşar Yardımcısı Raci Akyol, kalıcı konutların kısa zamanda bitirildiğini ve bunun büyük bir başarı olduğunu söyledi. Akyol konuyla ilgili yaptığı açıklamada şunları söyledi: Bize sorulması gereken iki ekonomik krize rağmen bu kadar kısa zamanda 25 bin konutu inşa etmeyi nasıl başardığımızdır. Bu büyük bir başarıdır. Ancak bu kadar çok konutun bir anda inşa edilmesi nedeniyle bazı sorunlar yaşanıyor. Ancak biz bu sorunları gidereceğiz. Eksiklerin ve hataların olduğu konutları inceleyen bir ekibimiz var. Sorunlar giderilecektir. Bitmeyen, müteahhitlerin yarım bıraktığı konutlar ise yeniden ihaleler açılarak tamamlanacak. Ancak bu konutların çoğunluğu belirli kuruluşların hibe olarak yaptırdıklarıdır. Ayrıca konut sayısının yetersiz olması nedeniyle sonradan planlanan ve yapımına başlanan konutlar var. Asıl sıkıntımız, konut alanlarındaki sosyal yaşam alanlarının inşa edilmemesi. Örneğin Milli Eğitim Bakanlığı okulların ihalelerini yaptı. Ancak kriz sonrasında çalışmalar durdu. Şimdi fiyat artırım beyannamesi bekleniyor. Sosyal yaşam alanları inşa edilmediği için depremzedeler evlerine yerleşmiyor. Doğalgazın ise bu kış yetişmesi mümkün değil. Ancak konutların doğalgaz tesisatları tamamıyla hazır.
TMMOB'nin raporu
Türk Mühendis Mimarlar Odası Birliği (TMMOB)'- nin, Düzce'de inşa edilen kalıcı konutları inceleyerek hazırladığı rapor da kalıcı konutlardaki ha-ta ve eksikliklere dikkat çekti. Raporda, "Beton-
arme betonların bazı bölümlerinde işçilik hatalarının sebep olduğu ayrışma boşluklar gözlen-miştir" denildi. Konutlara destek olan kolonların dökülüş şeklinde hataların depremde oluşacak yatay yükler altında risk oluşturulacağı belirtilen raporda, "Teknik gözlemlerde işçilik hataları tespit edilmiştir. Bu hatalar yapım sürecinde gerekli mühendislik ve mimarlık hizmetlerinin yeterince verilmediğini ortaya koymaktadır" denildi.
***
Herkesin sorunu farklı
Kalıcı konutların yapımını dört gözle bekleyen depremzedeler artık çektikleri çilelerin bitmesini istiyorlar.
Fatma Kurtuluş (Adapazarı/Ev hanımı): 14 aydır, iki çocuk ile birlikte 30 metrekare prefabrik konutlarda yaşıyoruz. Çark Caddesi üzerinde bulunan evmiz depremde yıkıldı. Prefabrik konutlarda kışın soğuktan yazın aşırı sıcaktan hasta oluyoruz. Bir an önce bu çilenin sona ermesini istiyoruz. Ancak bizim konutlarımıza yeni başlandı. Bize Mart 2002'de konutlarımızı teslim edeceklerini söylediler. Ama inanmak zor.
Hasan Şen (Kocaeli/İşçi): Ne elektrik ne su var. Bize konutlarımıza Kasım 2000'de yerleşeceğimizi söyleyenler, Ağustos 2001'de alt yapısı olmayan, yarım evler verdiler. Evim en küçük yağmurda su alıyor. Boyalar badanalar dökülüyordu, 2 milyar lira masraf ettim. Konut alanlarında çevre düzenlemesi bile yok. Doğalgazın ne zaman geleceği de bilinmiyor. Ayrıca ne okul ne de bir sağlık ocağı var.
Nuray Kılıç (Gölcük/Öğrenci): Denizevler Sitesi'ndeki evimize önce orta hasarlı raporu verdiler. Ancak evimizin temeli suyla kaplıydı. Dava açtık, evin hasar raporu ağır hasarlıya çevrildi. Ancak kalıcıları az yaptıkları için bizim sorumuzun şimdi ne olacağı belli değil. Bu mahkemelerin sonuçları düşünülerek daha fazla konut yapılması gerekiyordu.
***
Müteahhitler kaçtı kent zorda
Ekonomik krizin ardından kalıcı konutları inşa eden inşaat firmalarından bazıları, çalışmaları yarım bırakarak kaçtı. Kalıcı konutları bitirerek deprem bölgesini terk eden bazı inşaat firmaları ise arkasında depremzede esnaf yıkan borçlar bıraktı.
Adapazarı Karaman Köyü mevkii'nde Türkiye Odalar Birliği'nin hibe olarak yaptırdığı kalıcı konutları inşaa eden Özar İnşaat AŞ. ve Sarılar İnşaat AŞ. çalışmaları yarıda bırakarak şantiyeyi terk etti. Karaman'da konut inşa eden bir inşaat firmasının yetkilileri, firmaların ekonomik krizden sonra büyük zararlar ettiğini söyledi. Ayrıca kalıcı konutları tamamlayan bazı firmalarda, alışveriş yaptıkları esnafa borçlarını ödemeden kaçtı. Müteahhit firmalar, Gölcük'te depremzede esnafa 1.5 trilyon lira borcunu ödemedi. Bakkalından, kerestecisine, kadar 1000 esnaf iflasın eşiğine geldi.
Gölcük Esnaf ve Sanatkârlar Odası Başkanı Necmi Kocaman, kalıcı konutların yapımı aşamasında ticaretin canlanacağını düşünerek müteahhitlere iyi niyetle mal verdiklerini söyledi. Kocaman, "Esnafımız iflas etmemek
için mücadele ediyor" dedi.
Düzce'de de durum farklı değil. Düzce Depremzedeler Derneği Başkanı Ayşegül Şenol, "Müteahhitlerin esnafa ve işçilere paralarını vermemeleri Düzce'ye ciddi zarar verdi." dedi. Esnaf Çetin Tonuç, "Depremden sıfır olarak çıktık. Şimdi de müteahhit firmaların vurgununa uğradık. Müteahhit firmadan 11 milyar lira alacağım var. Borçlarımı ödeyebilmek için evimi sattım. Firmadan paramı alabilmek için yasal yollara başvurdum" dedi. Kerestecilik yapan Hüseyin Akın ise 13 milyar 500 milyon lira alacağının olduğunu vurgulayarak, "Devletin güvendiği müteahhitlere bizler de güvenip malzeme verdik. Şimdi mağdur olduk" diye konuştu. Ekonomik kriz nedeniyle zarar ettiklerini söyleyen müteahhit firmaların ise , yüzde 30 fiyat artırımı istedikleri öğrenildi.
***
Temeli atılmış öylece kalmış!
İnşa çalışmalarına bir yıl önce başlanan ve 3 ay içinde teslim edileceği vaat edilen kalıcı konutların törenler ile açılışları yapılıyor. Ancak perdenin arkasında henüz yapımına başlanmayan ya da temel aşamasında olan yaklaşık 8 bin konut var. Üstelik sosyal yaşam alanlarının ve çevre düzenlemelerinin yapılmaması, ulaşım sisteminin oluşturulmaması nedeniyle depremzedeler biten konutlara da yerleşemiyor. Kalıcı konutların teslimi için verilen ilk süre 30 Kasım 2000'- di. Konutların tes lim tarihlerinin 3- kez ertelenmesinin ardından Bayındırlık ve İskân Bakanlığı yetkilileri, depremzedelerin konutlarına en geç Haziran 2001'de yerleşmiş olacağını ifade etti. Ancak Ağustos 2001'de kalıcı konutlardan hak sahibi olan yaklaşık 42 bin aileden sadece yüzde 25'i yeni evlerine yerleşti.
Çoğu temel seviyesinde
Deprem bölgesindeki konutların 25 bin 354 tanesi Bayındırlık ve İskân Bakanlığı, 14 bin 294'ü Dünya Bankası, 2 bin 502 tanesi ise hibeci kuruluşlar tarafından inşa ediliyor. Ancak bu konutlardan 2 bin 196 tanesinin henüz temeli bile atılmadı. Büyük çoğunluğu temel aşamasında 4 bin 958 konutun çalışmaları sürüyor. Depremzedeler deprem bölgesindeki 26 kalıcı konut alanında bitirilen konutlarına yerleşmeye başlarken Gölcük, Yalova, Körfez, Adapazarı ve Derince'de binlerce hak sahibi, prefabriklerde bir kış daha geçirmeye hazırlanıyor.
2002'de teslim edilecek
Bayındırlık ve İskân Bakanlığı'nın aylar önce bitirileceği sözü verdiği konutlardan Derince ve Körfez'dekiler henüz temel aşa masında. Derince'de 300, Körfez'de 500 kalıcınınOcak 2002'de hak sahiplerine teslim edileceği açıklandı. Adapazarı'nda 1250 konutun inşa çalışmaları da temel aşamasında. Hak sahiplerine konutlarının Mart 2002'de teslim edileceği sözü verildi.
Ayrıca müteahhitlerin yarım bırakarak kaçtığı 100 konut için tekrar ihale açılacak. Dünya Bankası'nın yaptırması gereken Hisareyn'deki 1250 ve Karamürsel'deki
506 konutun yapımına ise henüz başlanmadı. Yalova'da 2 bin 458 konutun yüzde 70'i tamamlanabil-di. Bolu'da da 276 kalıcı konutun inşa çalışmaları sürüyor. 12 Kasım depreminde büyük hasar gören Düzce Kaynaşlı'da inşa edilecek 440 kalıcı konutun temeli bile atılmadı.
Kalıcı konutların dağılımı

Planlanan
konut
Biten
konut
Teslim
edilen
Yerleşilme
yüzdesi
Bolu1.7341.4581.45070
Düzce8.0046.0003050
Sakarya8.2646.8063.14920
Kocaeli17.86015.3046.22310
Yalova5.4784.6162.40420
Toplam42.15034.18413.53125