Bu gidişle Akdeniz ölecek!

Kapladığı alanla, okyanuslardan sonra dünyanın en büyük denizlerinden biri olan Akdeniz'de hayat, yakın gelecekte yok olma tehlikesiyle karşı karşıya.
Çevresinde 21 devlet bulunan Akdeniz, önlem alınmazsa, deniz canlıları açısından yaşanmaz hale gelecek.
Haber: İBRAHİM GÜNEL / Arşivi

LEFKOŞA - Kapladığı alanla, okyanuslardan sonra dünyanın en büyük denizlerinden biri olan Akdeniz'de hayat, yakın gelecekte yok olma tehlikesiyle karşı karşıya. Çevresinde 21 devlet bulunan Akdeniz, önlem alınmazsa, deniz canlıları açısından yaşanmaz hale gelecek.
Akdeniz'i kirleten ülkelerin başında ise Türkiye geliyor. Akdeniz'i kirleten etmenlerin çoğu kara kaynaklı. Yani, hızlı nüfus ve turizm artışıyla birlikte oluşan evsel atıklar arıtılmadan denize veriliyor. Ayrıca Akdeniz kıyılarında bulunan sanayi kuruluşlarından birçoğu atıklarını arıtmadan denize boşaltıyor.


Büyütmek için tıklayınız

Türkiye'nin Akdeniz'e olan kıyısı oldukça uzun. Akdeniz kıyılarındaki yerleşim yerleri, büyük kentler ve küçük köyler olmak üzere çeşitlilik gösteriyor.
Arıtılmadan denize
Türkiye'nin turizm potansiyeli en yüksek bölgesi de Akdeniz kıyıları. Bir de hızla artan sanayileşme eklenince, bu faaliyetler sonucu oluşan çeşitli kirlilikler Akdeniz ekosistemi açısından olumsuz baskı oluşturuyor. Ayrıca tarım faaliyetleri sonucu ortaya çıkan kimyasallarla, bölgedeki yerleşimlerin kanalizasyonları da Akdeniz'e atılıyor.
Türkiye çok suçlu
BM Çevre Programı/Akdeniz Eylem Planı Birimi (UNEP/ MAP) verilerine göre diğer ülkeler gibi Türkiye'nin de Akdeniz'i kirleten noktaları belirlenmiş durumda. Bunlar Mersin, Erdemli, Silifke, Tarsus, Antalya, Alanya, Side, Adana, Ceyhan, İskenderun, Dörtyol, Kırıkhan, Bodrum, Marmaris, Datça,
İzmir, Foça, Çeşme, Alaçatı.
Adana, Mersin, Erdemli ve İskenderun dışındakilerin çoğu evsel atık, yine Antalya, Mersin, Adana, Tarsus, Silifke'den tarımsal kaynaklı kirlilikler Akdeniz'e karışıyor. Ülkemizin Akdeniz'i kirleten nehirleri ise Seyhan, Göksu, Ceyhan, Manavgat, Büyük Menderes ve Gediz.
Çare aranıyor
Dünyanın yüzde 75'i sularla kaplı. Bu suların yüzde 97.5'i de tuzlu, yani denizlerden oluşuyor. Yüzeyi dünya denizlerinin ancak yüzde 0.7'si olan Akdeniz'e kıyısı olan 21 devlet var.
Kapladığı alan 2 milyon 512 bin kilometrekare. 46 bin 270 kilometrelik kıyılarıyla 3 bin 700 kilometreküp hacme sahip bu denizi bekleyen tehlikeler neler? Birçok uluslararası anlaşmayla korumaya alınan Akdeniz, yeterince korunuyor mu?
İşte bunun gibi pekçok soru, UNEP/MAP'ın 11-13 Mart'ta Lefkoşa'da Akdeniz bölgesi gazetecileri için düzenlediği 'Biyoçeşitlilik' başlıklı çalışmada ele alındı. Toplantıdaki ortak sonuç şuydu: Yeterli önlem alınmazsa ve her ülke eylem planını hızlı bir şekilde uygulamaya koymazsa, yakın gelecekte Akdeniz, 'ölü deniz' haline dönüşecek.
Gemiler ve turizm
Akdeniz'i kirleten veya ekosistemi için tehdit oluşturan etmenlerin başında ise petrol ile gemi trafiği geliyor. Bu gemilerin bıraktığı balast suları ve kazalar sonucunda, deniz ekosistemleri olumsuz etkileniyor.
Çevresinde 424 milyon insanın yaşadığı Akdeniz'i her yıl 170 milyon turist ziyaret ediyor. Havza bazında yalnızca 4 bin kilometrekarelik alanda turistik faaliyetler yürütülmesine karşın 40 milyon yatak bulunuyor.
Bu, Akdeniz'i dünya ölçeğinde en popüler turistik bölge olmasını sağlıyor. Tabii turistik faaliyetler genelde kıyılarda yoğunlaştığı için, atıkların kontrolsüzce denizlere boşaltılması sorununu beraberinde getiriyor.
Oksijen azalıyor
Üçüncü tehdit de kıyılarının yüzde 48'i kentleşmiş durumda ve atık suların yüzde 85'i arıtılmadan Akdeniz'e veriliyor. Bir de tarımda aşırı kullanılan
azot ve fosfat, yağışlarla Akdeniz'e akıyor. Bunlar da Akdeniz'deki yosunlaşmayı artırarak, oksijeni azaltıyor. Bu durum bitki ve hayvan varlığı açısından dünyanın en zengin denizlerinden biri olan Akdeniz'de canlıların yaşam alanını hızla daraltıyor.


Yaşamı yok eden etmenler
  • Çevresindeki 60 petrol rafinerisinden yılda 20 bin ton petrol, irili ufaklı kazalar ya da dikkatsizlik sonucu Akdeniz'e dökülüyor.
  • Dünya petrol taşımacılığının yüzde 28'i Akdeniz üzerinden gerçekleştiriliyor.
  • Uluslararası deniz ticaretinin yüzde 30'u Akdeniz ve bölgedeki diğer limanlardan yapılıyor.
  • Yine Akdeniz'deki deniz taşımacılığının yüzde 50'si tehlikeli yüklerden oluşuyor.
  • Akdeniz her yıl buharlaşmayla 3 bin 500 kilometreküp su kaybediyor. Öte yandan, 1000 kilometreküp yağışlarla, 500 kilometreküp nehirlerle ve 2 bin 100 kilometreküp su da çevresindeki denizlerden Akdeniz'e akıyor. Bu durum, kirliliğin ve bazı tehlikeli canlı türlerinin deniz ekosistemine taşınmasına neden oluyor.
  • Yılda 1800 kilometreküp Cebelitarık Boğazı ve 300 kilometreküp Boğazlar'dan su alan Akdeniz'in kendi kendini yenileme süreci ise 80-150 yıl.
  • Boğazlar yoluyla Akdeniz'e akan 300 kilometreküp suyun çoğu da Karadeniz'in kirliliğini taşıyor.
  • Nehirler ve tarım uyglamaları sonucu denize taşınan fosfat ve azot bileşikleri, deniz canlılarının besinlerinin yoksullaşmasına yol açıyor.
  • Her yıl Akdeniz çevresindeki toprakların yüzde 31'i, yani hektar başına 15 ton denize erozyon nedeniyle karışıyor. Örneğin her yıl Fas, İtalya ve Suriye'den 250 ton toprak denize taşınıyor.
  • Asıl önemli nokta da, ağır sanayi ve tarım faaliyetleri nedeniyle oluşan oldukça büyük miktardaki kirletici kimyasallar nehirlerle Akdeniz'e akıyor. Akdeniz'i kirleten nehirlerin başında da, İspanya'daki Eber, Fransa'daki Rhone, İtalya'daki Po, Mısır'daki Nil nehirleri geliyor.
  • 900 balık türüyle dünyanın en zengin denizlerinden olan Akdeniz'de her yıl 1.5 milyon ton balık tutuluyor. Aşırı oranda avlanma yakın gelecekte Akdeniz'in balık stoklarını tehdit ediyor.
  • Süveyş Kanalı aracılığıyla Kızıldeniz'den gelen yabancı türler deniz çayırlarını yok ediyor. Nitekim Süveyş Kanalı yoluyla Doğu Akdeniz'e ulaşan terörist yosun Türkiye, İsrail, Suriye, Lübnan ve Kıbrıs sahillerinde görünmeye başladı. Monako akvaryumundan temizlik sırasında Akdenize karışan katil yosun da hızla yayılarak Bodrum sahillerine ulaşmıştı.