Bu koşullarda bilim nasıl gelişsin!

Türkiye'de bilimin gelişmesi önündeki engeller araştırıldı. Sorunlar: Araştırmaya zaman yok, akademik personelin geliri yetersiz, finans eksikliği var, insan kaynağı, kadro yeterli değil, fiziksel altyapı zayıf, araştırma kültürü yok
Haber: BETÜL KOTAN / Arşivi

ANKARA - Almanya’da 10 bin çalışan başına düşen Ar-Ge personeli sayısı 125, Britanya’da 107 ve Finlandiya’da 226 iken Türkiye’de bu rakam sadece 30. Bu sayıyı artırmak için Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu tarafından ‘Bilim ve Teknoloji İnsan Kaynağı Stratejisi ve Eylem Planı’ hazırlandı.
Eylem Planı çerçevesinde hazırlanan Mayıs 2009 tarihli Gelişme Raporu’nda, bu sorunun çözümü için 2007-2009 yılları arasında 12 çalıştay gerçekleştirildiği ve bu çalıştaylarda, araştırma yapmanın önündeki engellerin yedi başlık altında toplandığı belirtildi. Rapora göre Türkiye’de araştırma yapmanın önündeki engeller ve bazı çözüm önerileri şöyle:

Araştırmaya zaman yok
ENGELLER:
* Üniversitelerdeki yönetişim sorunları
* Araştırmaya zaman ayıramama

ÇÖZÜMLER:
* Üniversitelerde bilimsel çalışmaların sınıflandırılıp ödüllendirildiği bir sistem kurulmalı
* Akademik yükseltmelerde yayınların yanı sıra proje yürütücüsü veya araştırmacı olarak görev alma da değerlendirmeye alınmalı
* Üniversiteler ulusal stratejiler doğrultusunda kendi araştırma stratejilerini belirlemeli
* Üniversite yöneticilik kriterleri evrensel düzeyde belirlenmeli ve seçimler buna göre yapılmalı
* Akademik performans göstergeleri oluşturulmalı 
* Üniversitelerde eğitim ve araştırma kadroları ayrılmalı, araştırmacı öğretim üyesi statüsü oluşmalı

Araştırmacının geliri düşük
ENGELLER:
* Akademik personelin gelirinin yetersiz oluşu
* Döner sermayeden kaynaklanan sorunlar

ÇÖZÜMLER:
* Üniversitelerde mali ve idari özerklik sağlanmalı, bütün bütçe torba haline getirilmeli
* Özlük haklarında gelişme sağlanmalı
* Akademik personele performansa dayalı ek ödemeler yapılabilmesi için bütçe tahsis edilmeli
* Araştırmacıların döner sermayeden alacakları gelirlerinden gelir vergisi muafiyeti sağlanmalı
* Üniversitelere cari bütçeden yüzde 1 pay ayrılarak araştırmacılara destek sağlanmalı
* TÜBİTAK projelerince desteklenen araştırmacı sayıları artırılmalı, proje teşvik ikramiyesi enflasyon oranında artırılmalı ve vergi oranları azaltılmalı, proje bursiyerlerine ayrılan bütçe artırılmalı
* Ödül teşvik sistemi kurularak ücretler artırılmalı

Finans yetersiz
ENGELLER:
* Araştırmaya yönelik finans eksikliği
* Destek veren kurumlara ilişkin problemler

ÖNERİLER:
* Kamunun yanı sıra özel sektör de araştırma projelerine yeterli kaynak aktarmalı
* Kamu destekleri ve teknoparklardaki teşvikler uluslararası düzeyde çekici hale getirilmeli
* Ar-Ge faaliyetleri Başbakanlık Tasarruf Tedbirleri dışında tutulmalı
* Üniversitelerin bütçelerine, toplam bütçenin yüzde 1’i oranında projeler için ödenek konulmalı
* Devletin Ar-Ge’ye ayırdığı bütçe artırılmalı
* Bilimsel projelerin bütçesi artırılması ve döner sermaye gelirlerinin en az yüzde 70’inin araştırma fonuna aktarılması gibi düzenlemelerle araştırmacılara üniversitelerden maddi destek verilmeli
* Üniversitelerce bilimsel projelere ayrılan miktar bir havuzda toplanmalı

Yeterli bilim adamı yok
ENGELLER:
* Bilim ve teknoloji insan kaynağı yetersizliği
* Dolaşım programlarının eksikliği
* Üniversite, kamu kuruluşlarında kadro azlığı
* Kalifiye teknik ve idari personel eksikliği

ÖNERİLER:
* Ulusal Ar-Ge öncelikleri belirlenmeli ve Ar-Ge insan gücü yetiştirme politikaları oluşturulmalı
* Yabancı araştırmacıları çekebilmek için Fen bilimleri ve sosyal bilimler alanlarında uluslararası bir araştırma merkezi kurulmalı
* Özel sektör firmalarının şirket bünyesinde akademi kurmaları teşvik edilmeli

Yetersiz fiziki altyapı
ENGELLER:
* Fiziksel altyapının yetersizliği
* Yurtdışından malzeme veya cihaz alımında yaşanan sorunlar
* Araştırma kaynaklarına, sonuçlarına ve araştırmacılara erişim güçlüğü

ÖNERİLER:
* Üniversitelerde yerel özellikleri de dikkate alan Ar-Ge merkezleri kurulmalı
* Üniversitelerde laboratuarlara teknik hizmet verecek atölyeler olmalı ve laboratuarlar genç, dinamik akademisyenler tarafından yönetilmeli
* Üniversitelerin altyapı bütçesi artırılmalı

Sistem araştırmayı desteklemiyor
ENGELLER:
* Eğitim sisteminin araştırma kültürünü destekleyecek nitelikte olmaması
* Ekip çalışması ve disiplinlerarası araştırma kültürünün gelişmemiş olması
* Paylaşımcı kültür eksikliği

ÖNERİLER:
* Milli eğitim stratejisi, ilköğretimden başlayarak her aşamada bireyi araştırmaya yönlendirecek ve bireylerin araştırmacı niteliğini güçlendirecek şekilde yeniden düzenlenmeli

Üniversite-sanayi işbirliği eksik
ENGELLER:
* Sanayi ve üniversite işbirliğine yönelik mekanizmaların eksikliği

ÖNERİLER:
* Üniversite sanayi ortak projelerinde çalışacak araştırmacılar, gelir yönünden desteklenmeli
* Bölgesel öncelikli konular desteklenmeli ve bu konuda laboratuarlar kurulmalı
* Teknopark, KOSGEB, meslek odaları aracılığıyla üniversiteler ve KOBİ’ler bir araya getirilmeli.