Cezalar keseye göre

TBMM'de eylülde yasalaşacak TCK tasarısı, adalete 'Öde kurtul' ve 'keseye göre ceza' sistemi getiriyor. Yargıç, kişinin 'ekonomik ve diğer şahsi halleri'ni gözeterek para cezasını takdir edecek. Para cezaları, hapis cezalarına alternatif olarak uygulanacak.
Ekonomik suçlarda ise hem para ve hem de hapis cezaları birlikte verilebilecek. Tasarı, Ocak 2005'ten itibaren altı sıfır atılacak parayla da uyumlu hale getirildi. Buna göre bir günlük hapis cezasının karşılığı, 20 ile 100 Yeni Türk Lirası arasında olacak.
Haber: YURDAGÜL ŞİMŞEK / Arşivi

ANKARA - Eylülde Meclis Genel Kurulu'nda görüşülecek olan yeni Türk Ceza Kanunu (TCK) tasarısıyla 'hapis ve para' cezaları yeniden düzenleniyor. Tasarı aynen yasalaşırsa, 'öde-kurtul' ve 'keseye göre ceza' sistemi gelecek.
TCK tasarısı, Adalet Komisyonu'ndaki görüşmeler sırasında, Ocak 2005 tarihinde yürürlüğe girecek olan paradan altı sıfır atılmasına ilişkin yasaya da uyumlu hale getirildi. Hükümet tasarısında 20 ile 100 milyon lira arasında belirlenen bir günlük hapis cezasının karşılığı, 20 ile 100 Yeni Türk Lirası olarak değiştirildi.
Gerekçe: Eşitsizlik
Tasarıyla bazen 'komik düzeyde düşük' bazen de 'ödenmesi olanaksız miktarda' belirlendiği için eleştirilen ağır para cezaları, 'Suç işleyen kişinin ekonomik durumu dikkate alınmadığı için zenginle fakir arasında eşitsizlik yaratıyor' gerekçesiyle 'Adli para cezası' başlığı altında yeniden düzenlendi.
Böylece 'gün para cezası' olarak adlandırılan ve Almanya, Avusturya Polonya, İsveç, Finlandiya, Danimarka ve Fransa gibi birçok ülkede uygulanan sisteme geçildi. Yeni sisteme göre, adli para cezası ilke olarak hapis cezasıyla birlikte değil hapis cezasına alternatif olarak uygulanacak. Buna karşılık ekonomik kazanç elde etme amacının güdüldüğü belli suçlarda, kanunda ayrıca gösterilmesi koşuluyla hapis ve adli para cezasına birlikte hükmedilebilecek.
Beş günden az ve kanunda aksine hüküm bulunmayan hallerde ise 730 günden (iki yıl) fazla olmamak üzere, hapis cezalarında uygulanacak olan adli para cezasının belirlenmesinde bir gün hapis karşılığı olarak takdir edilen miktarlar da yeniden belirlendi. Buna göre, artık bir günlük hapsin karşılığı para cezası en az 20 en fazla da 100 Yeni Türk Lirası olacak.
Hâkimler, para cezalarını kişinin 'ekonomik ve diğer şahsi hallerini' göz önünde bulundurarak takdir edecek. Zengin olana daha çok, fakir olana daha az para cezası verilebilecek. Hâkimler, kişiye adli para cezasını ödemesi için hükmün kesinleşme tarihinden itibaren bir yıldan fazla olmamak üzere süre verebileceği gibi, cezanın belirli taksitler halinde ödenmesine da karar verebilecek. Ancak taksit süresi iki yılı, taksit miktarı da dördü geçemeyecek.
Hapse alternatif
Tasarıyla bir yıl ve altındaki hapis cezaları 'kısa süreli hapis cezası' olarak tanımlandı. Ayrıca mahkemelere bu miktardaki hapis cezaları yerine 'seçenekli yaptırımlar' uygulayabilme yetkisi tanındı.
Buna göre, bir yılın altında ceza alanlar hapse gönderilmeyip, bunun yerine 'mağdurun veya kamunun uğradığı zararı aynen iade etme, suçtan önceki hale getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderme' veya rızası alınmak koşuluyla 'bir yılı geçmemek üzere kamuya yararlı bir işte çalışma' cezasına tabi tutulabilecek.
Mahkemeler, kısa süreli hapis cezası yerine ayrıca 'bir yıl süreyle meslek ve sanattan men' yaptırımı uygulayabilecek veya suçluya 'iki yılı geçmemek koşuluyla bir eğitim ve ıslah kurumuna devam etme mecburiyeti de getirebilecek. Bu yaptırımlar da suçlunun kişiliğine, sosyal ve ekonomik durumu, duyduğu pişmanlığa ve suçun işlenmesindeki özelliklere göre değiştirilebilecek.
Hâkimlerin hapis yerine adli para cezası verebileceği ya da 'seçenekli yaptırımlar' uygulayabileceği suçlardan bazıları şöyle:

  • Yardım veya bildirim yükümlülüğünü yerine getirmeme.
  • Yasal kürtaj süresine uymama.
  • Birini cinsel amaçlı taciz etme.
  • Bir başkasına, malvarlığına zarar vereceği tehdidinde bulunma.
  • Kişiler arasında dil, din, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım yaparak; taşınır veya taşınmaz malın satışını engelleme, besin maddeleri vermeme, işe almama, işten atma.
  • Kişilerin haberleşmesini hukuka aykırı engelleme, haberleşmenin gizliliğini ihlal etme, katıldığı bir söyleyişi, diğer konuşanların rızası olmadan kaydetme.
  • Birine, onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat etme, yakıştırmada bulunup sövme.
  • Kişilerin özel hayatının gizliliğini ihlal etme.
  • Başkasının taşınır veya taşınmaz malına zarar verme.
  • Haklı bir neden olmaksızın, sahipli hayvanı öldürme, değerinin azalmasına neden olma.
  • Kaybolmuş veya hatayla ele geçmiş eşyada tasarrufta bulunma.
  • Telefon hatlarıyla frekanslarından veya elektromanyetik dalgalarla yapılan şifreli veya şifresiz yayınlardan sahibinin veya zilyedinin rızası olmadan yararlanma.
  • Yangın, bina çökmesi, toprak kayması, çığ düşmesi, sel veya taşkın tehlikesine neden olma.
  • Hayvanını tehlike yaratabilecek şekilde serbest bırakma.