'Çiçero' Türkiye için çalışıyormuş

MİT, 75. yıldönümünde 'resmi tarihi'ni bir kitapta topladı. Kitapta, 2. Dünya Savaşı yıllarındaki faaliyetleri nedeniyle
'yüzyılın ajanı' şöhretini kazanan Çiçero'nun, (İlyas Bazna) Türk istihbaratına da bilgi verdiği ifade ediliyor.

ANKARA - 6-7 Ocak'ta kuruluşunun 75. yıldönümünü kutlayacak olan Milli İstihbarat Teşkilatı (MİT) 'resmi tarihi'ni ilk kez kendisi kaleme aldı ve bir kitapta topladı. Dr. İlter Erdal tarafından yazılan 'MİT Tarihçesi' başlıklı kitap dün basın kuruluşlarına dağıtıldı.
Kitap, istihbarat ve espiyonaj (ajanlık) çalışmalarının tarihçesini, MİT'in çekirdeğini oluşturan 'Milli Emniyet Hizmeti Riyaseti (MEH/MAH)' örgütünün kuruluşunu, geçirdiği aşamaları anlatıyor, gerçekleştirilen operasyonlardan örnekler veriyor, MİT arşivinde yer alan kimi belgeleri içeriyor.
'Milli Emniyet' doğuyor
Kitapta, 'Milli Emniyet'in doğuşu şöyle anlatılıyor: "Atatürk'ün direktifiyle Fevzi Çakmak tarafından 6 Ocak 1926'da 'Milli Emniyet Hizmeti Riyaseti' kuruldu.
İstihbaratçılar Almanya'da eğitildi. MEH, 19 Aralık 1926'da gizli bir kararnameyle resmiyet kazandı ve Başbakanlığa bağlandı.
MEH'in adı sonra Arapça yazımından dolayı MAH oldu. 6 Temmuz 1965'te Milli İstihbarat
Teşkilatı kuruldu, MAH bu kuruluşa bağlandı.
MEH/MAH neler yaptı?
MİT'in tarihini anlatan kitapta, bazı operasyonlar şöyle anlatıldı:

  • MEH/MAH kurulduktan sonra kendini iki ay içinde çeşitli mücadelelerin ortasında buldu. Şeyh Sait İsyanı bastırıldı. Ermeniler ve Kürtçülerin 1927'de birlikte kurdukları Hoybun Cemiyeti ve gizli Komünist Partisi'nin faaliyetleri devam ediyor, çeşitli ülkelerin gizli servisleri komünist ve faşist propagandası yapıyordu.
    Karadeniz Bölgesi'nde ise kızıl Lazistan kurma hevesi sürerken, Akdeniz'de Mussolini
    İtalyası'nın emelleri sezilmekte, Rum Patrikhanesi'nin davranışları da devamlı huzursuzluk kaynağı olmaktaydı. MEH rejimi korumak için bunlara karşı başarılı hizmetler vermiştir.
  • Yabancıların elinde ticari ve ekonomik imtiyazlar vardı. Fakat devlete pahalıya satıyorlardı. MEH yabancı kuruluşların yazışmalarının içeriğinden hükümeti haberdar etti, ucuza satın alınması sağlandı. Daha sonra bunlar yabancılardan alınarak millileştirildi.
  • Hatay meselesinde karşı tarafın niyetleri öğrenilerek Atatürk'e ulaştırıldı, Hatay'ın anavatana katılması sağlandı.
  • MAH, 2'nci Dünya Savaşı yılları ve sonrasında yabancı servislerle mücadelesinde başarılı oldu. Yabancı servis operasyonlarına dahil hedeflerden bir çoğuna suçüstü yapıldı. Dost devletlere istihbarat yardımı yapıldı, Balkanlar ve Akdeniz'de savaşı etkileyecek kararlar aldırıldı.
    Entelijansa tipik örnek
    İkinci Dünya Savaşı yıllarında, yüzyılın ajanı olarak nitelendirilen Çiçero'nun (İlyas Bazna) faaliyetleri de entelijans konusunda tipik örnektir. Almanya'nın Türkiye' deki Büyükelçisi Franz von Papen tarafından Çiçero adı takılan Elyasa/İlyas Bazna, 1904'de Priştine'de doğmuştur. 1918'de Sırpların Priştine'yi işgali üzerine İstanbul'a göç eden Bazna, askerliğinin bir kısmını Çankaya Köşkü' nde Atatürk'ün yanında yapmış, terhis olduktan sonra atıldığı ticarette başarılı olamamıştır. 1930-1944 arasında Yugoslavya, ABD, Alman ve İngiliz büyükelçiliklerinde şoför, kavas ve özel hizmetli olarak çalışmıştır.
    Almanlara da çalıştı
    Savaş yıllarının sonunda Çiçero' nun İngiliz Büyükelçiliği'nde özel hizmetli olduğu sırada, Türkiye' nin müttefiki İngiltere aleyhine Alman Gizli Servisi hesabına ajanlık yaptığı, savaş sırlarını aktardığı, karşılığında büyük bir kısmı sahte olmak üzere önemli miktarda İngiliz Sterlini ücret aldığı savaş sonrası anlaşılmıştır. Çiçero 1960'lı yıllarda yerleştiği Almanya'da hükümetten emekli maaşı almış ve 1970'de ölmüştür.
    MAH'ın kontrespiyonaj unsurları bu dönemde, çok önemli bilgi, belge ve manevra olanaklarını siyasi iktidara sunarak Türkiye'nin savaşa sokulmamasında etkin rol oynamıştır. Kontrespiyonaj unsurlarının operasyonel zekâ ve yönlendirmelerinin dönemin siyasi konjonktür ve MAH'ın yapısal tablosuna göre çok önde olduğu görülmektedir.
    Bu çalışmalara örnek olarak, Çiçero'nun (İlyas Bazna) çok taraflı ve maksatlı arayışlarının, bu operasyonel zekâ ile ortaya çıkarılması ve entelijans konusunda önemli sonuçların alınması gösterilebilir.