Danışman cenneti

İşi olmayan valiler
Milletvekillerinin 443, Meclis Başkanlığı'nın
30 danışmanı bulunuyor. Başbakanlık ve bakanlar 672 danışmanla çalışıyor. Hiçbir görev verilmeyen 117 merkez valisi ile bu rakam 1262'yi buluyor. Müşavir ve araştırma uzmanı adı altında çalışanların sayısının birkaç bin kişiyi bulduğu tahmin ediliyor.
Maaşlar yüksek
Milletvekillerinin birer danışman tutma hakkı var. Bu kişilere ortalama 470 milyon lira ödeniyor. Bakanlıklarda müsteşar ya da araştırma planlama koordinasyon (APK) uzmanı olarak çalışanlar ise ortalama 1-1.5 milyar lira alıyorlar. APK uzmanları genelde kızağa alınmış bürokratlardan oluşuyor.
Sorunun kaynağındaki yasa
Bu durumun en önemli nedeni 657 sayılı Devlet Memurları Yasası. Hükümete her yeni atanan bakan kendi kadrosuyla çalışmak istiyor. Ancak yasa gereği önceki danışmanların işine son veremiyor. Bu yüzden 'bankamatik memur' sayısı sürekli artıyor.

ANKARA - Devlette küçülme tartışılırken, yıllardır sorun oluşturan 'danışmanlar ordusu'na bir türlü el atılamıyor. Sadece Meclis, Başbakanlık ve bakanlıklardaki kayıtlı danışman sayısı 1262. Bunların 672'si Başbakanlık ve bakanlıklar bünyesinde.
Meclis Başkanlığı'nın 30, milletvekillerinin de 443 danışmanı var. Her gelen iktidarın değiştirdiği kızak görevdeki 'Araştırma Koordinasyon Planlama uzmanları' ve 117 merkez valisinin de eklenmesiyle devletteki danışman ordusu katlanarak büyüyor.
Her vekile bir tane
TBMM'de milletvekillerinin en az iki yıllık yüksekokul mezunu bir danışman istihdam etme hakları bulunuyor. Danışmanların, milletvekillerinin birinci dereceden akrabaları olmamaları da ön koşul. Bu danışmanlar, yaklaşık 470 milyon lira maaş alıyor. Başka kurumlardan TBMM'de görevlendirilen danışmanlara eğer o kurumlarda aldığı maaş 470 milyon liradan düşük ise fark ödeniyor.
Danışmanlar doğrudan milletvekillerine bağlı çalıştıkları için her gün mesaiye gelme zorunlulukları yok. Bazı danışmanlar, milletvekillerinin seçim bölgeleri ve özel bürolarında çalışıyor. Bürokrasi literatürüne
'bankamatik memurları' kavramını kazandıran kadroların büyük çoğunluğu danışmanlardan oluşuyor. Yaptığı hiçbir somut iş olmadığı halde her ay başında, yalnızca maaşını almak için işyerine giden, hatta işyerine gitmeden banka şubesinden maaşını çeken personele takılan isim 'bankamatik'.
Kızağın adı APK
APK (Araştırma - planlama - koordinasyon) uzmanı adı altında bakanlıklarda görev yapan çok sayıda memur bu rakamın dışında. Bakanlıklarda, icra konusuyla ilgili araştırmalar yapan uzmanlar çalıştırmak amacıyla kurulan APK daireleri, kızağa çekilen üst düzey bürokratların yeri haline geldi. Hükümette iş başına geldikten sonra kendine yakın kişilerle çalışmak isteyen siyasilerin yaptıkları ilk iş, üst düzey bürokratları görevden almak oluyor.
Yargı kararıyla görevlerine iade edilen bu bürokratlara yasa gereği aynı dereceden maaş verilmek zorunluluğu olduğu için başka bir göreve atanamıyorlar. Batı ülkelerinde sözleşmeli çalıştırılan ve seçilmişle birlikte gelip onunla giden 'uzman' nitelikli personelden oluşan APK' larda geçmiş dönemlerin bürokratları istihdam ediliyor.
Ve müşavirler
Müşavir kadrolarının önemli bir bölümü Başbakanlık'ta. 'Başbakan müşaviri' ve 'Başbakanlık müşaviri' olarak ikiye ayrılan bu kadrolar, birinci dereceden en az 1 milyar lira maaş alıyor. Başbakanlık ve TOKİ, MTA, Çay-Kur, Gümrükler, Denizcilik Müsteşarlığı, Vakıflar Genel Müdürlüğü, Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü gibi bağlı kuruluşlardaki müşavirlerin de eklenmesiyle Başbakanlık müşaviri sayısı bini aşıyor.
Adalet Bakanlığı'nda biri boş 15 müşavir, 13'ü boş 15 'yüksek müşavir' kadrosu var. Bakanlık müşavirleri arasında 29 adetle Dışişleri Bakanlığı ilk sırada yer alırken, ikinci sırada 28 müşavir ile Milli Eğitim Bakanlığı geliyor.
Tarım Bakanlığı'nda 27, tüm bakanlıklarda 269'u dolu, 80'i boş 349 müşavir kadrosu var. Başbakanlık'ta bir, Basın-Yayın ve Enformasyon Genel Müdürlüğü'nde 16 'Basın ve halkla ilişkiler müşaviri' görev yapıyor. Başbakanlık'ta bu unvanı taşıyan 150'si dolu, 25'i boş 175 kadro bulunuyor. Bakanlıklardaki 'Basın ve halkla ilişkiler müşaviri' sayısı ise 200. Bu kadroların da 170'i dolu.
Her tarafta varlar
Başbakanlık'ta ayrıca 15 Başbakan başmüşaviri, 21 Başbakan müşaviri, 85 Başbakanlık müşaviri bulunuyor. Başbakanlığa bağlı kuruluşlar arasında Özelleştirme
İdaresi'nde 10, Meteoroloji, Sosyal Hizmetler ve Aile Araştırma Kurumu'nda 20 kadro var. DPT, Hazine, Dış Ticaret, Gümrük ve Denizcilik müsteşarlıklarında ise 18'i boş toplam 80 'müsteşarlık müşaviri' bulunuyor.
***
Bakanlıkların müşavir kadroları da dolu

  • Adalet Bakanlığı: Biri boş 14'ü dolu toplam 15 müşavir.
  • İçişleri Bakanlığı: Üçü dolu yedisi boş toplam 10 müşavir.
  • Dışişleri Bakanlığı: 29'u dolu biri boş toplam 30 müşavir.
  • Maliye Bakanlığı: 14'ü dolu 16'sı boş toplam 30 müşavir.
  • Milli Eğitim: 28'i dolu, ikisi boş toplam 30 müşavir.
  • Bayındırlık Bakanlığı: Toplam 20 müşavir.
  • Sağlık Bakanlığı: Sekizi dolu, ikisi boş, toplam 10 müşavir.
  • Ulaştırma Bakanlığı: Dokuzu dolu, biri boş, toplam 10 müşavir.
  • Tarım Bakanlığı: 27'si dolu, üçü boş, toplam 30 müşavir.
  • Orman Bakanlığı: 24'ü dolu, altısı boş, toplam 30 müşavir.
  • Çalışma Bakanlığı: 21'i dolu dokuzu boş, toplam 30 müşavir.
  • Sanayi Bakanlığı: 12'si dolu, sekizi boş toplam 20 müşavir.
  • Enerji Bakanlığı: 15'i dolu, beşi boş toplam 20 müşavir.
  • Kültür Bakanlığı: 19'u dolu, 11'i boş toplam 30 müşavir.
  • Turizm Bakanlığı: 17'si dolu üçü boş toplam 20 müşavir.
  • Çevre Bakanlığı: 17'si dolu üçü boş toplam 20 müşavir.
    Sorunun kaynağı 657 sayılı yasa
    Bu durumun en büyük nedeni, 657 sayılı Devlet Memurları Yasası. Her gelen bakan müsteşarını, müsteşar yardımcılarını ve danışmanlarını birlikte getiriyor. Ancak devlet memurlarının işine son verilemediği için eskileri danışman, ya da uzman olarak maaş almaya devam ediyor. Bunların çoğunun eline geçen para birinci derece devlet memuru maaşı olarak 1-1.5 milyar TL civarında. Ayrıca her türlü sosyal hakları da korunuyor.
    Yeni kadroları göreve getiren bakan ya da milletvekili, görevini bırakınca kendisiyle gelen personel devlet memuru olarak kalıyor ve devlet böylece ne yapacağını bilmediği yeni danışmanlar kazanıyor. Personelde gereksiz yere durmadan şişiriliyor.
    Özal değiştiremedi
    9. Cumhurbaşkanı Turgut Özal döneminde, her iktidar değişikliğinde bakanlık ve bağlı kuruluşların üst düzey bürokratlarının da bakanla birlikte değişmesi ve eskilerin görevine son verilmesine ilişkin bir yasal düzenleme üzerinde çalışılmış, ancak bu düzenleme 'memur güvencesi ortadan kalkar' gerekçesiyle vazgeçilmişti.
    Merkez valileri
    Kendilerine bir görev veril-mediği için aydan aya sadece maaş alan 117 merkez valisi bulunuyor. Merkez valileri genellikle 65 yaşına kadar 'maaş alma görevini' sürdürüyor, İçişleri Bakanlığı'nın hizmet olanaklarından yararlanıyor. Merkez valileri, İçişleri Bakanlığı'nın Tunus Caddesi'ndeki binasını lokal olarak kullanıyor.