Darwin bu hassas ortamda 'provokatif' bulunmuş

Darwin bu hassas ortamda 'provokatif' bulunmuş
Darwin bu hassas ortamda 'provokatif' bulunmuş

Dr. Çiğdem Atakuman: Esas Ömer Cebeci yetkisini aştı. Prof. Cebeci?nin dergiye ilk müdahaleyi Darwin için yaptığı öne sürüldü.

*Darwin skandalını, TÜBİTAK'tan sonra, Bilim ve Teknik Dergisi Genel Yayın Yönetmeni Çiğdem Atakuman anlattı. Atakuman'ın iddiaları bilim adına vahim: Kapak, baştan beri Darwin'di, Başkan Yardımcısı Cebeci zorla değiştirtti
*TÜBİTAK'ın açıklamasını 'cümle cümle yalanlayan' Atakuman şöyle dedi: 'Cebeci bana Darwin konusunun, Türkiye'nin bu hassas ortamında provokatif bir konu olduğunu söyledi. TÜBİTAK?sansürü asılsız gerekçelerle inkâr etti'

ANKARA - Evrim teorisinin babası Charles Darwin’in, TÜBİTAK’a ait Bilim ve Teknik Dergisi’nin kapağından indirilmesiyle başlayan skandal, dün vahim boyutlara ulaştı.
TÜBİTAK’ın önceki gün açıklama yaparak “Sorun tamamen kendisinin yetkisini aşmasından kaynaklandı” dediği Genel Yayın Yönetmeni Dr. Çiğdem Atakuman, dün suçlamalara yanıt verdi. Atakuman, kapak konusunun baştan beri Darwin olduğunu ve 2 Mart’ta TÜBİTAK?Başkan Yardımcısı ve Yayın Kurulu üyesi Prof. Ömer Cebeci’nin müdahalesiyle değiştirildiğini açıkladı. TÜBİTAK’ın olaya ilişkin açıklamaları ve “TÜBİTAK tarafından sansür olayını açıklamak için yapılan kamuoyu duyurusundaki asılsız gerekçeler ve 12 Mart akşamı bir televizyon kanalında Prof. Ömer Cebeci tarafından ‘iş kazası’ şeklinde yorumlanarak Dr. Çiğdem Atakuman’ı suçlayan beyanlar karşısında gerçekleri sunmak amacıyla bu açıklamaya gerek duyulmuştur” diyen Dr. Çiğdem Atakuman’ın yanıtları şöyle:

1- YAYIN YÖNETMENİ ATAKUMAN YETKİSİNİ Mİ AŞTI?
TÜBİTAK: Derginin mart sayısının hazırlık ve basım aşamasında, tamamen kurum içi süreçlerdeki aksaklıklar ve Sorumlu Yazıişleri Müdürü ve Yayın Yönetmeni’nin yetki aşımından kaynaklanan sorunların ‘Darwin Sansürü’ olarak algılanması, üzücü olmuştur.
ÇİĞDEM ATAKUMAN: Basında ‘Darwin sansürü’ diye anılan olay tümüyle bir gerçektir. Prof. Ömer Cebeci’nin bu skandala yol açan bilim dışı, kişisel tavrıdır. Mart 2009 sayısının hazırlanmasında  bir aksaklık veya Sorumlu Yazıişleri Müdürü ve Yayın Yönetmeni Dr. Çiğdem Atakuman’ın bu süreçlerde yetki aşımı söz konusu değildir. Çiğdem Atakuman, asaleten yürüttüğü Popüler Bilim Yayınları Müdürlüğü görevinin yanı sıra, Bilim ve Teknik Dergisi adına Basın Savcılığı’nda kayıtlı Sorumlu Yazı İşleri Müdürlüğü, Genel Yayın Yönetmenliği ve tüm bu fonksiyonların bağlı olduğu Bilim ve Toplum Daire Başkanvekilliği görevini yürütmektedir. Bu organizasyon yapısında dergi yayın kurulunun, derginin içeriği ve kapağıyla ilgili karar alma yetkisi yoktur.
Kaldı ki Prof. Ömer Cebeci yayın kurulu gö-revine atandığı zamandan bu yana yayın kurulu toplanamamıştır. Yayın kurulunun görevi her yılın son ayında tamamlanır ve yeni isimlerden oluşan bir kadro gelecek yılın ocak ayından itibaren göreve atanır. Yönetmeliğe göre yayın kurulunun üçü kurum içinden beşi de kurum dışından olmak üzere sekiz kişiden oluşması gerekir. Dr. Çiğdem Atakuman, Prof. Ömer Cebeci’ye (Bilim Toplum Daire Başkanlığı’nın bağlı olduğu başkan yardımcılığına getirildiği tarihten itibaren) yayın kurulunun yönetmeliğe uygun olarak oluşturulabilmesi için sürekli olarak girişimde bulunmuş ve birçok isim önermişken Prof. Ömer Cebeci bu isimleri uygun görmemiş, iki kişinin haricinde kimsenin kurula atanmasına onay vermemiştir. Ömer Cebeci, Bilim ve Toplum Daire Başkanlığı’nın bağlı olduğu Başkan Yardımcılığı görevine getirildiği Aralık 2008 tarihinden itibaren, aynı dairenin başkan Vekili Dr. Çiğdem Atakuman defalarca kendisiyle  organizasyon yapısını görüşmek için talepte bulunmasına rağmen, “ben seni çağırmadan gelme” ifadesiyle geri çevrilmiştir. Bunun üzerine Çiğdem Atakuman karar bekleyen konuları yazılı, sözlü ve e -mail aracılığıyla kendisine ileterek çağırmasını beklemiştir. Olağan süreçlerde meydana gelen aksamalar, Prof. Ömer Cebeci’nin ilgili Başkan Yardımcılığı ve Yayın Kurulu üyeliği görevine Aralık 2008’de atandığı andan itibaren başlamıştır. 

2- KAPAK KONUSU İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ Mİ OLACAKTI?
TÜBİTAK: Derginin Mart 2009 sayısında ‘Küresel iklim değişikliği’ ana temasının işlenmesi kararlaştırılmıştır. Bu tema doğrultusunda editoryal çalışmaların tamamlandığı ve görsel çalışmalara devam edildiği bilgisi, 27 Şubat’ta Dr. Çiğdem Atakuman tarafından, Prof. Dr. Ömer Cebeci’ye bildirilmiştir.
ÇİĞDEM ATAKUMAN: Küresel İklim Değişikliği ana temasının Mart 2009 sayısında iki ana temadan biri olarak yer alacağı doğrudur ancak kapak konusu olarak kararlaştırılmamıştır. İddia edildiği gibi 27 Şubat 2009 tarihinde Çiğdem Atakuman tarafından  Ömer Cebeci’ye hiçbir surette bu konunun kapak olacağı bildirilmemiştir.  

3- ‘SON ANDA’ EKLENEN 16 SAYFA VE DARWİN’İN KİTAPLARI
TÜBİTAK:  Mart sayısı Darwin Yılı veya Kuramı’na hasredilmemiş, ancak Darwin ve Evrim Kuramı ile ilgili TÜBİTAK yayınları, derginin ‘Yayın Dünyası’ sayfalarında yer almıştır. Ancak, rutin yayın süreçlerinin dışında, basım aşamasından hemen önce, Dr. Atakuman tarafından, dergiye 16 sayfa ilave edilmiş ve bu doğrultuda, hafta sonu kapak da değiştirilmiştir.
ÇİĞDEM ATAKUMAN: TÜBİTAK’ın basın açıklamasında konu edilen ‘Yayın Dünyası’ sayfalarının dergide yer alması, Darwin sansürünün ardından Dr. Çiğdem Atakuman’ın ısrarıyla gerçekleşebilmiştir. Dergiye 16 sayfanın eklenmesi, ileri sürüldüğü gibi rutin yayın süreçlerinin dışında değil, tümüyle matbaa ile yapılan teknik şartnameye uygun olarak ve inisiyatif dahilinde teknik yönetmenin önerisiyle kararlaştırılmıştır. Okurlardan gelen sayfa sayısının azlığı ve diğer tepkiler üzerine önce şubat sayısında tasarıma ilişkin yenilikler yapılmış, mart sayısında da gelen yazıların fazlalığı nedeniyle derginin 112 sayfa olarak yayımlanmasına karar verilmiştir. Bu yenilikler şubat sayısında Dr. Atakuman tarafından iki sayfalık bir yazıyla okurlarla paylaşılmıştır. 

4- DARWİN KAPAĞI HAFTA SONU OPERASYONU MU?
TÜBİTAK: Olağan süreç ve işlemlerin dışına çıkılarak, hafta sonu aceleyle değiştirilerek hazırlatılan dergi, 2 Mart Pazartesi sabahı Prof. Cebeci’nin görüşüne sunulmuştur. 
ÇİĞDEM ATAKUMAN:  Konuyla ilgili çalışmalar, söylendiği gibi bir ‘hafta sonu operasyonu’ sonucu değidir. Yazı çalışmaları, derginin şubat sayısı basıma verildiği andan itibaren başlatılmıştır. Bilim ve Teknik Dergisi çalışanları yıllardır dergiyi yayına hazırlamak amacıyla ve büyük bir özveriyle ‘hafta sonu çalışmaları’ yapmaktadır. Dolayısıyla, hafta sonu çalışmaları, özellikle Mart 2009 sayısı için gizli bir operasyon olarak planlanmamıştır. 

5- UZMAN YARDIMCISI YAZMIŞTI, O YÜZDEN ÇIKARILDI
TÜBİTAK: Darwin Yılı temasının, bir uzman yardımcısınca kaleme alınmış ve bilimsel değerlendirmesi yapılmamış ilave sayfalarla yayımlanmasının uygunluğu sorgulanmıştır.
ÇİĞDEM ATAKUMAN: Darwin Yılı teması bir uzman yardımcısı tarafından kaleme alınmıştır. Ancak bu uzman yardımcısı, biyoloji alanında lisans ve yüksek lisans derecelerine sahip başarılı bir biyologdur. Bu yetkinliğiyle, aynı kişinin daha önceki sayılarda yayımlanan yazıları geri çevrilmemiş olmasına karşın, Darwin yazısının ‘uzman yardımcısı’ sıfatıyla geri çevrilmesi anlaşılabilecek bir durum değildir. Üstelik daha önce yayımlanan yazılar, kesinlikle daha alt düzeyde uzmanlık gerektiren yazılar değildir. 

6- YAPTIĞI YANLIŞLIĞIN FARKINA VARDI İDDİASI
TÜBİTAK: Dr. Atakuman, yaptığı yanlışlığın farkına vararak kendi inisiyatifiyle dergi içe-riğini ve kapağını tekrar 27 Şubat tarihi itibarıyla hazırlanmış olan ‘Küresel iklim değişikliği’ne dönüştürme talimatını vermiştir.
ÇİĞDEM ATAKUMAN: İddia edildiği gibi, Dr. Çiğdem Atakuman ‘yaptığı yanlışın farkına varmamış’, tersine bunun bir yanlışlık olmadığını ileri sürmüştür. Derginin yeniden hazırlanması tümüyle Prof. Ömer Cebeci tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu talimat Prof. Ömer Cebeci’nin baskısıyla verilmiştir.

7- TÜBİTAK?EVRİME NASIL BAKIYOR?
TÜBİTAK: Bu süreçte, ne TÜBİTAK yönetiminden, ne de TÜBİTAK Başkan Yardımcısı Prof. Dr. Ömer Cebeci’den, genelde veya özelde Darwin için bir baskı veya sansür yoktur. TÜBİTAK’ın evrim teorisine bakışı, diğer kuramlara bakışından farksızdır.
ÇİĞDEM ATAKUMAN: 4 Mart günü, havaalanından doğrudan görevinin başına dönen Dr.Çiğdem Atakuman Ömer Cebeci ile görüşmek üzere defalarca girişimde bulunmuş ancak 6 Mart akşam üstü Prof. Ömer Cebeci’nin makamına çağrılmıştır. Kendisine, Darwin konusunun ‘Türkiye’nin içinde bulunduğu hassas ortamda provokatif bir konu’ olduğu söylenmiştir.

8- ATAKUMAN GÖREVDEN ALINDI MI?
TÜBİTAK:  Dr. Atakuman’ın daha önceki dönemlerde de sergilediği, yetki aşımı ile ilgili olaylar da göz önüne alınarak, kendisine Kurum içinde birim değişikliği önerilmiştir.
ÇİĞDEM ATAKUMAN: Yukarıda anılan, ‘Darwin konusunun Türkiye için provokatif bir konu olduğu’ nedeniyle yalnızca popüler bilim yayınlarıyla ilgili görevlerinden değil, 15 aydır sürdürdüğü TÜBİTAK Bilim ve Toplum Daire Başkanı Vekilliği dahil tüm görevlerinden alındığı ve başka bir birimde ‘uzman’ kadrosuyla görevlendirileceği sözlü olarak bildirilmiştir. Buna gerekçe olarak da yetki aşımı konusu hiç gündeme getirilmemiş, onun yerine ‘böylesine hassas bir konuda yanlış sezgilerle hareket etmesinden dolayı güven ilişkisinin zedelenmesi’ öne sürülmüştür. 

9- TÜRKİYE’Yİ SARSAN SKANDALA NASIL GELİNDİ?
TÜBİTAK: Konu tamamen Çiğdem Atakuman’ın yetki aşımından kaynaklanmıştır.
ÇİĞDEM ATAKUMAN: Tüm süreç detaylı olarak aşağıda belirtildiği şekilde gelişmiştir: Derginin her sayısının yayına hazırlanma sürecinde olduğu gibi mart sayısının içeriği, şubat sayısı çıktıktan sonra, yayın yönetmeninin yazarlarla birlikte yapmış olduğu toplantıda belirlenmiştir. Darwin yazıları  bir ay öncesinden hazırlanmaya başlanmıştır. Dergi kapağı 28 Şubat Cumartesi günü baskıya hazırlanmıştır. Dr. Çiğdem Atakuman, aynı gün dergiyi teknik yönetmene teslim etmiş ve 1 Mart Pazar günü görevli olarak Antalya’da düzenlenen üniversitelere yönelik mali bilgilendirme toplantısına gitmiştir. Daha önce derginin işleyiş süreçlerine müdahil olmayan Prof. Ömer Cebeci 2 Mart Pazartesi günü bu sayıyı özellikle görmek istemiştir. Görünce de, derginin basım sürecinin durdurulmasını söylemiştir. Çiğdem Atakuman’ı arayarak durumu bildirmiş ve derginin Darwin’le ilgili kapak ve yazılarının çıkarılmasını istemiştir. Eğer bir yetki aşımı varsa, bu, Prof. Ömer Cebeci tarafından yapılmıştır.
Dr. Çiğdem Atakuman, Antalya’dan döndüğü 4 Mart Çarşamba günü havaalanından doğruca kuruma gitmiş ve 12.30 gibi Prof. Ömer Cebeci’den görüşme talebinde bulunmuştur. Randevu alamayan Dr. Çiğdem Atakuman derginin nisan sayısının içeriğini hazırlamak üzere çalışmalarına başlamıştır. Dr. Çiğdem Atakuman, 6 Mart Cuma günü 15.30 dolayında Prof. Ömer Cebeci’nin makamına çağrılmıştır. Kendisinin başka bir birime uzman olarak görevlendirilmesinin uygun görüldüğü ‘sözlü olarak’ bildirilmiştir. Buna gerekçe olarak da Prof. Ömer Cebeci, ‘Dr. Çiğdem Atakuman’ın Darwin’i kapak yaparak büyük bir hata yaptığını ve böylesine büyük bir hata yapma ka-
pasitesine sahip birisiyle çalışamayacağını’ göstermiştir. Bu kararın da aslında kendisinin Antalya’da olduğu 2 Mart Pazartesi günü alındığı söylenmiştir.  

10- CEBECİ’YE DERGİNİN SON HALİ SUNULDU İDDİASI
TÜBİTAK: Derginin alelacele hazırlanan son hali görüşümüze sunuldu.
ÇİĞDEM ATAKUMAN: İddia edildiği gibi 2 Mart Pazartesi sabahı derginin son hali Prof. Ömer Cebeci’nin görüşüne sunulmamıştır. Tersine Prof. Ömer Cebeci kendi inisiyatifi ile, Dr. Atakuman’ın görevli olarak şehir dışında bulunduğu bir sırada, derginin teknik yönetmenini aramış, derginin son halini görmek istemiştir. Derginin değiştirilme süreci Dr. Çiğdem Atakuman’ın yokluğunda bu şekilde başlamıştır. 

11- SANSÜR KANITI, VAR OLMADIĞI SÖYLENEN KAPAK MI?
TÜBİTAK:  Olayın bilime sansür gibi gösterilmeye çalışılması bilimin önündeki her türlü engelin ortadan kaldırılmasını  görev kabul etmiş kurumumuzu derinden yaralamıştır.
ÇİGDEM ATAKUMAN: 9 Mart Pazartesi günü, kendisine sözle ifade edilen görev değişikliği kararının resmi tebligatını bekleyen Dr. Çiğdem Atakuman’a böyle bir tebligat yapılmamıştır. Dr. Çiğdem Atakuman bu tebligatı beklerken basında yer alan açıklamalara göre aynı gün Prof. Ömer Cebeci olaydan ve Darwin ile ilgili kapaktan haberdar olmadığı ve Çiğdem Atakuman’ın görevinin başında olduğu yönünde bir açıklama yapmıştır. Kapaktan haberdar olmadığını söylediği 9 Mart Pazartesi akşamı bir televizyon kanalında ‘var olmadığı söylenen’ kapak kamuoyuna sunulmuş ve sansür olayı açığa çıkarılmıştır. 
12 Mart günü kurumda görevinin başında olan Çiğdem Atakuman kurum iç denetim görevlileri tarafından odasında araştırma mahiyetli bir sorguya tabi tutulmuştur. Akşam saatlerinde, Prof. Ömer Cebeci, tüm daire başkanlığı çalışanlarının ve yayın kurulu üyelerinin katıldığı ancak Bilim ve Teknik Yayın Kurulu üyelerinden hiçbirinin katılmadığı bir toplantı yapmış ve katılımcılara, Çiğdem Atakuman’ın görevinden alınmadığını ancak yerini terk ettiğini ve bu durumda dairenin ve derginin bir yöneticiye ihtiyacı olduğunu söylemiştir. TÜBİTAK yönetimi ‘Darwin sansürü’nü yukarıda açıklandığı gibi asılsız gerekçelerle inkâr etmeyi sürdürmüştür.
İnkâr etmekle de kalmamış, uluslararası camianın yoğun baskıları üzerine olayı Dr. Çiğdem Atakuman’ın üzerine yıkarak kendilerini aklama yoluna gitmişlerdir. Bu süreç içinde Dr. Atakuman hiçbir şekilde basınla görüşmemiş, TÜBİTAK’tan kendisine ve kamuoyuna yapılacak resmi açıklamayı beklemiştir. Ne var ki yapılan basın açıklamasında bulunan kasıtlı yanlış beyanlar nedeniyle bu açıklamayı yapma gereği duymuştur. Tüm bunlar aslında bir bilim insanının onurunu, Bilim ve Teknik Dergisi’nin saygınlığını ve bilimsel düşünceyi koruma çabasıdır.

12- DERGİ ARTIK EVRİM TEORİSİNİ GÖRMEZDEN Mİ GELİYOR?
TÜBİTAK: Eğer derginin Mart 2009 sayısı incelenirse, Darwin ve evrim konusunda TÜBİTAK yayınları hakkındaki bilgilerin yer aldığı görülecektir. Evrimsel biyolojide modern sentezin öncülerinden biri olan Ernst Mayr’ın ‘Biyoloji Budur’ isimli kitabı Kasım 2008 tarihinde kurumumuz tarafından yayımlanmıştır.
ÇİĞDEM ATAKUMAN: Basın açıklamasında gururla sözü edilen Ernst Mayr’ın ‘Biyoloji Budur’ adlı kitabı bu yönetim tarafından değil, daha önceki yönetimler tarafından yayım sürecine alınıp çeviri aşamasına gelmesine karşın ancak Dr. Çiğdem Atakuman’ın kişisel çabasıyla gündeme alınmıştır. 

13- BİLİM-TEKNİK DARWİN SAYISI HAZIRLAYACAK MI?
TÜBİTAK: Her yıl olduğu gibi, Darwin Yılı olan 2009’da da, konu Bilim ve Teknik Dergisi’nde detaylı ve yeterli olarak ele alınacaktır. Derginin bir sayısı bu konuya ayrılacaktır.
ÇİĞDEM ATAKUMAN: Basın açıklamasında yer alan, ‘Darwin Yılı’ olan 2009 yılında da bu konu, TÜBİTAK Bilim ve Teknik Dergisi’nde detaylı ve yeterli olarak ele alınacaktır. Bilim ve Teknik Dergisi’nin bir sayısı bu konuya tahsis edilecektir” ifadesi, Türkiye ve dünyada ortaya konan tepkiler üzerine hızla alınmış bir karardır.  Bu karardan ne yayın kurulunun ne de derginin halihazırda resmen görevden alınmamış olan Sorumlu Yazıişleri Müdürü ve Yayın Yönetmeni Dr. Atakuman’ın haberi yoktur. 

TÜBİTAK’ta kılıçlar çekildi, bilim yaralı...
TÜBİTAK’ın Bilim ve Teknik Dergisi’ndeki Darwin kapağı olaylı bir şekilde değiştirilirken, kurumda bilim adına tüyler ürperten iddiaları da gündeme getirdi. Başkan Yardımcılığı görevine Aralık 2008 tarihinde getirilen Prof. Dr. Ömer Cebeci, aynı kuruma ait Bilim ve Teknik Dergisi’nin Genel Yayın Yönetmeni Dr. Çiğdem Atakuman tarafından ‘sansürcü’ olmak ve olanları farklı yansıtmakla suçlandı.  Dr. Atakuman, daha önce dergi içeriğine karışmayan Cebeci’nin ilk kez Darwin’li dergiye müdahale ettiğini savundu. 
Kendi anlatımına göre Darwin sansürüne karşı duran Dr. Çiğdem Atakuman, ODTÜ Kimya Mühendisliği mezunu. Arkeometri Ana Bilim Dalında yüksek lisans derecesini aldı, doktora çalışmalarını Amerika’da Kaliforniya Üniversitesi’nde (UCLA’de) arkeoloji üzerine yaptı. TÜBİTAK’ta yürütmekte olduğu tüm üst düzey görevlerine, tamamen bu alandaki yetkinliği nedeniyle Eylül 2007’de getirildi. Bu görevinden önce  ODTÜ Bilim ve Teknoloji Müzesi’nin kurulmasında görev aldı, ODTÜ Toplum ve Bilim Merkezi kurucularından biri oldu. Arkeometri ve Yerleşim Arkeolojisi Ana Bilim Dalı’nda ders verdi. 

‘Onlarla ilgim yok’
Dr. Atakuman, dün yaptığı basın açıklamasında, TÜBİTAK’taki görevine getirilirken, ne Prof. Dr. Ömer Cebeci ne de TÜBİTAK Başkanı Prof. Dr. Nüket Yetiş’le hiçbir ilgisinin olmadığını da vurguladı.