'Fetih' değil 'Fatih' belgeseli

'Fetih' değil 'Fatih' belgeseli
'Fetih' değil 'Fatih' belgeseli
Üç yılda tamamlanan 'Fatih: Avrupa'nın Kaderini Değiştiren Adam' belgeselinin yönetmeni Kerime Şenyücel, İstanbul'un fethi olayının ötesine geçip Fatih Sultan Mehmet'in dünya lideri kişiliğini mercek altına aldıklarını söylüyor.
Haber: AYÇA ÖRER - ayca.orer@radikal.com.tr / Arşivi

TRT için hazırlanan ‘Fatih: Avrupa’nın Kaderini Değiştiren Adam Fatih’ belgeselinin yönetmeni Kerime Şenyücel, “Fatih Sultan Mehmet’in kişiliğini anlatan bir proje bu” diyor. Fetih değil Fatih belgeseli yani. Belgeselin danışmanları arasında Prof. Mehmet Kalpaklı, Prof. Halil İnalcık, Prof. Cemal Kafadar gibi önemli tarihçiler var. Dramalarda Fatih’in 40’lı yaşlarını Osmanlı hanedanından Orhan Osmanoğlu canlandırıyor. Belgeseli Şenyücel’le konuştuk.
Fatih Sultan Mehmet, Osmanlı İmparatorluğu kadar Avrupa’nın da tarihini değiştiren bir imparator, belgesel de bu noktaya işaret ediyor. Fikir nasıl şekillendi?
Fikir aslında benim ‘Halfeti’den Hasankeyf’e Sudaki Umut’ projesinin montajı sürerken, 2009’da TRT Genel Müdürü İbrahim Şahin’in, bana Fatih’le ilgili bir projeden söz etmesiyle başladı. Araştırmaya başlayınca bugüne kadar Türkiye ve dışarıda fetih hakkında yapılan ve fetih olayının pek de ötesine geçmeyen belgesel ve kurmacaların dışında Fatih’in kişiliğini anlatan, onun dönemine etkisini, döneminin kendisine etkisini çözmeye çalışan bir çalışmanın olmadığını gördüm. Böylece çalışma biyografik bir hal aldı. Sayın İlber Ortaylı’nın vurguladığı gibi; “Fatih Yunancayı biliyor, İtalyancayı biliyor, Arapça, Farsçayı çok iyi biliyor. Bu tip bir Rönesans aydını yok. Ve bilinçli olarak dünya tarihini tayin eden portrelerden biri. Bunun için uğraşıyor, bir inşacı yanı var. Bir yeni Büyük İskender olma konumunda. Bunun için uğraşıyor, sırf savaşçı değil. Çok iyi savaşçı tabii.” İşte böyle bir Fatih’le karşılaştım ve bunu belgeselde yansıtmaya çalıştım. Bugüne kadar sunulan bir İstanbul ’un fatihi olan Fatih vardı.
Aralarında Mehmet Kalpaklı, Cemal Kafadar, Halil İnalcık gibi önemli tarihçilerin de yer aldığı bir kadrodan akademik destek aldınız. Bu ortaklık nasıl oluştu? Nasıl bir katkı sağladı?
Belgeselin danışmanı ve metin yazarı Bilkent Tarih Bölümü Başkanı Mehmet Kalpaklı. Belgeselimize şu anda hayattaki en önemli 15-16. yüzyıl Osmanlı tarihçisi Prof. Halil İnalcık’ın kitap ve araştırmalarının ışığında bir yol haritası çizdik. Araştırma konusunda Washington Üniversitesi’nin Osmanlı tarihi uzmanı Prof. Reşat Kasaba da destek verdi. Türkiye’de ve dünyada Fatih’i en iyi bilen 40 akademisyene ulaştık. Belgeselin müziklerini de Fahir Atakoğlu hazırladı. Çok etkileyici bir çalışma yaptı.
Belgeselde Vatikan arşivlerine gittiğiniz görüntüler yer alıyor.
Vatikan Kütüphanesi’nde Papa II. Pius’un Fatih’e yazdığı, dünya hâkimiyeti için güç birliği teklif ettiği, ancak Fatih’i Hıristiyanlığa davet ettiği mektubu daha doğrusu 100 sayfalık risaleyi ilk kez çeken belgesel ekibi olduk. Tabii orada yaklaşık 8 önemli belge de çektik. Bunlar arasında Bertrand de la Broqier’e ait bir 15.yy İstanbul haritası, fetih üzerine kardinaller arasında yazışmalar, fetihten sonra Roma’ya gelenlerden belgeler var.
Günümüzde Avrupa’da nasıl bir Fatih algısı var?
Doğu ve Batı’nın algısı farklı. Akademisyenler daha tarafsız. Sıradan Avrupalı için Fatih Kostantinopol’u Hıristiyanların elinden alan biri. Ortodokslar, Papa’nın boyunduruğundan kurtuluşlarını Fatih’e bağladıkları için farklı düşünüyorlar, onun bütün dinlere saygısını vurguluyorlar. Fener Rum Patrikhanesi Basın Sözcüsü Dositeos Anağnostopulos, Fatih’in İstanbul Ortodoks Patriği Genadios ile felsefe ve hümanizma üzerine tartışmak için Patrikhane’ye geldiğinde arka kapıdan girdiğini çünkü geleneğe göre bir tapınağa Osmanlı sultanı ön kapıdan girerse oranın derhal camiye çevrilmesi gerektiğini söyledi. Ortodoks Patrikliği’ni, Ermeni Patrikliği’ni ve Musevi Hahambaşılığını kurarak cemaatlerine serbestçe ibadet hakkı verdi. Fatih’e kadar Batı’lı kaynaklarda ‘king’ yani ‘kral’ olarak geçen Osmanlı hükümdarları Fatih’ten sonra ‘emperor’, yani ‘imparator’ olarak anılmaya başladı.
Dramalarda Fatih Sultan Mehmet’in 40’lı yaşlarını torunu Orhan Osmanoğlu canlandırıyor. Bu projeye nasıl dahil oldu?
49 yaşında vefat eden Fatih’in 40’lı yaşları hayatının son dönemi. Orhan Osmanoğlu II. Abdülhamid’in en büyük şehzadesi Mehmet Selim Efendi’nin torununun oğlu, yani dördüncü kuşaktan torunu. Yine TRT yapımı olan, yönetmenliğini yaptığım ‘Osmanoğlu’nun Sürgünü’ belgeselinde tanışmıştık. Fatih’in son dönemine fiziki benzerliğini de düşünüp bu rolü oynayıp oynayamayacağını sordum. Özel olarak sakal bıraktı, kilo aldı. Küçük Fatihimiz Ege Akal, genç Fatih de ‘Kurtlar Vadsi’ dizisinden tanıdığımız İsmail Demirci. Tabii bu arada Çandarlı Halil rolünde Oktay Dener, Zağanos Paşa’da Umut Karadağ, cellatta Ulaş Karadağ’ı unutmamak lazım. Çalışma sürecine ww.avrupaninkaderinidegistirenadam.com adresinden ulaşmak mümkün.
‘Fatih: Avrupa’nın Kaderini Değiştiren Adam’ belgeseli 16 Aralık’tan itibaren TRT Belgesel kanalında ekrana gelecek. TRT 1’deki yayın tarihi ise henüz netleşmedi.