Hukuk devletine bir adım daha...

Mayıs 2003'te çıktı
AB'ye uyuma Danıştay'dan bir katkı geldi. Danıştay 10. Dairesi, polise 'hâkim veya savcı izni olmadan, kişinin rızasıyla arama yetkisi veren' Mayıs 2003 tarihli yönetmeliğin iki maddesini Anayasa'ya aykırı buldu.
Dava İzmir Barosu'nun
Yönetmelik aleyhine İzmir Barosu'nun açtığı davadaki kararın gerekçesi: Düzenleme, temel hak ve hürriyetlerin ihlaline yol açar. Yani polis, nedenini açıklasa bile, hâkim ya da savcılık kararı yoksa arama yapamaz...
Eleştiri almıştı
Kişilerin üstü, eşyası, aracı, konut ve işyerinin aranmasında uyulacak esas ve usulleri kapsayan yönetmeliğin bazı hükümleri 'özel hayatın gizliliği, konut ve işyeri dokunulmazlığı'nı ihlal ettiği için eleştiri almıştı.
Haber: DEMET BİLGE / Arşivi

İSTANBUL - Danıştay 10. Dairesi, polise 'hâkim ya da savcının izni olmadan kişinin rızasıyla arama yapma yetkisi veren' yönetmeliğin iki maddesini Anayasa'ya aykırı olduğu, temel hak ve hürriyetlerin ihlaline yol açacağı gerekçesiyle iptal etti. Polis artık hiçbir koşulda, kimliğini gösterip arama nedenini açıklasa da, elinde hâkim ya da savcılık kararı olmadan arama yapamayacak.
İzmir Barosu'ndan dava
AB uyum yasaları kapsamında, Mayıs 2003'te polisin 'şüpheli' durumlarda yaptığı aramaları düzenleyen 'Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği' çıkarılmıştı. Polis tarafından kişilerin üstü, eşyası, aracı, özel kâğıtları, konut ve işyerinin aranmasında uyulacak esas ve usulleri kapsayan yönetmelik, bazı hükümleri 'özel hayatın gizliliği, konut ve işyeri dokunulmazlığı'nı ihlal ettiği için eleştirilmişti. İzmir Barosu da, yönetmeliğin Anayasa'da güvence altına alınan hakları ihlal eden maddeleriyle ilgili olarak 'yürütmenin durdurulması ve söz konusu maddelerin iptali' istemiyle Danıştay'a dava açtı. Dava konusu maddelerden biri de, polisin hâkim ya savcı kararı olmadan 'kişinin rızası ile arama yapmasını' öngören 9. ve 20. maddeleriydi.
Dava, Danıştay 10. Dairesi'nde görüldü. Danıştay savcısı Zümrüt Oden, mütalaasında, 'konut dokunulmazlığı ve özel hayatın gizliliği' ilkelerinin Anayasa'yla korunduğuna dikkat çekerek, şu görüşleri savundu: "Anayasa'ya göre kimsenin üstünün, özel eşyalarının, konutunun aranmaması temel kuraldır. Anayasa'nın 12. maddesine göre, herkesin kişiliğine bağlı, dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez temel hak ve özgürlüklerden olan özel hayatın gizliliği ve konut dokunulmazlığı hakkı, ancak hâkim kararı ya da gecikmesinde sakınca bulunan hallerde kanunla yetkili kılınmış mercinin yazılı emri ile sınırlandırılabilir. Bunun dışında, bu hakların 'kişinin rızası' ile bile olsa sınırlanması, Anayasa'da öngörülmemiştir. Ayrıca 'rıza ile arama' maddesi, 'Polis Vazife ve Selahiyet Kanunu'nda yapılan değişiklerin uygulanması amacıyla düzenlenen bu yönetmeliği de işlevsiz kılacak, amacını saptıracaktır."
Davayı 11 Kasım 2003'te karara bağlayan ancak geçtiğimiz günlerde İzmir Barosu'na tebliğ eden Danıştay 10. Dairesi de, savcının görüşleri doğrultusunda söz konusu iki maddeyi Anayasa'ya aykırı buldu ve yürütmeyi durdurma kararı verdi. Kararda şöyle denildi: "Anayasa'nın sıkı bir şekilde korumakla yetinmeyip, sınırlama ölçütlerini de sıkı kurallara bağladığı temel haklardan olan 'özel hayatın gizliliği' ve 'konut dokunulmazlığı' hakkından tümüyle vazgeçilmesi anlamına gelen 'rıza ile arama' müessesesinin, bu hakların ihlalini kolaylaştıracağı ve Anayasa ile getirilen korumayı işlevsiz hale getireceği açıktır."
İptal edilen maddeler
Madde 9: Rıza ile arama, hâkim kararı veya kanunla yetkili kılınmış mercinin yazılı emri bulunmaksızın, kişinin rızasına dayanılarak yapılan aramadır. Rızasını almak için kolluk memuru, ilgili kişiye, bağlı bulunduğu birimi bildirir ve kimliğini gösterir; yapılan aramanın konusunu ve aramanın yapılmasına temel oluşturan sebebi açıklar; aramayı kabul etmeme hakkı olduğunu hatırlatır; kişinin rızası alındıktan sonra imzası alınır ve arama işlemine başlanır. Kişinin aramaya rızası bulunmadığını bildirdiği hallerde kolluk gücü, takdirine göre aranacak yerin etrafında gerekli tedbirleri alır ve arama kararı olmak üzere gerekli başvuruyu yapar.
Arama işlemi tutanağa bağlıdır.
Madde 20/2: 9. madde gereğince rıza ile yapılacak aramada, memur önce aramanın amacını bildirir, izin verme yetkisine sahip kişiye rıza göstermeye mecbur olmadığını söyler ve izin verme yetkisine sahip olan kişinin rızasını saptar. Ancak bu kişiyi, el konulan eşyanın delil olarak kullanılabileceği hususunda bilgilendirir. Aramanın ne sıfatla yapıldığı, arama yapılan kişiye bildirilir.