İşte yeni hayat

2002 Türkiye'sinde aile yaşamının kuralları
Yeni Medeni Kanun'un en geç üç hafta içinde çıkması planlanıyor. Yasa onaylanırsa 1 Ocak 2002'den itibaren uygulamaya konacak.
EVİN REİSİ TARİHE KARIŞIYOR
Erkeğin evdeki üstünlüğü bitiyor. Aileyi ilgilendiren her türlü konuda kadın ve erkek eşit söz hakkına sahip olacak.
AKIL HASTALARINA ÖZEL İZİN
Akıl hastaları evlenmelirinde tıbbi sakınca bulunmadığı resmi sağlık kurulu raporuyla belgelenmedikçe evlenemeyecek.
ZİNADA PAY DÜŞECEK
Boşanma, zina veya cana kast nedeniyle gerçekleşiyorsa kusurlu eşin payı hakim kararıyla düşürülebilecek.
NEREDE OTURACAĞIZ
Yeni düzenlemeyle eşler nerede oturacaklarına birlikte karar verecek.
EVLAT EDİNME YAŞI 30
Evlat edinme yaşı 35'ten 30'a indiriliyor. Çocuğu olan çiftler de isterlerse de isterlerse evlat edinebilecekler. Evlat edinebilmek için evli olamak şartı kaldırılıyor.
ERKEK DE NAFAKA İSTEYECEK
Daha önce sadece kadının isteyebildiği yoksunluk nafakası hakkı erkeğe de tanınıyor.
EVLİLİK YAŞI 18
Daha önce erkeklerde kadınlarda 15 olan evlilik yaşı her ikisi içinde 17 yaşını doldurma ve 18 yaşından gün alma olarak değiştiriliyor. Olağan üstü durumlarda hakim kararı gerekecek.
BOŞANMAYA YENİ SEBEP
'Onur kırıcı davranışlar' boşanma sebebi sayılacak. Birbirinden 6 ay ayrı yaşayan eşler boşanma davası açabilecek.
CİNSİYET DEĞİŞTİRME ZORLAŞIYOR
Cinsiyet değiştirmek için 18 yaşını bitirmek, bekar olmak, üreme yeteneğinden yoksun olmak ve hakimden izin almak gerekecek.
SOYADI DEVRİMİ
Kadın isterse erkeğin soyadıyla birlikte kendi soyadını da kullanabilecek. Erkek de isterse eşinin soyadını alabilecek.
MAL REÖİMİ DEĞİŞİYOR
Eşler boşanırken evlilik süresi boyunca edinilmiş malları paylaşacaklar.
ÖZGÜRLÜĞÜN KISITLANMASI
Akıl hastaları, madde bağımlıları bulaşıcı hastalığı olanlar veya serserilik yüzünden topluma zarar veren kişiler tedavileri veya ıslah edilmeleri için bir kuruma yerleştirilebilecek.
ÇALIŞMAK İÇİN İZİNE GEREK YOK
Kadınların meslek ve iş seçimlerinde eşlerinden izin alma zorunluluğu kaldırılıyor. Eşler mesleklerini seçerken 'evililik birliliğinin huzur ve yararını' göz önünde tutacak.
MİRASTA EŞİT HAK
Evlilik dışı çocuklar miras hakkında evlilik içi çocuklarla eşit haklara sahip olacak.
KÖTÜ KOMŞUYA CEZA
Düğün, nişan, asker gönderme gibi yerel adetler nedeniyle taşkınlık yapan ve komşularına zarar verenler bunun bedelini ödeyecek.

Erkek reisliğine son
Kadın-erkek eşitliği sağlanırken, mevcut yasadaki 'Koca, birliğin reisidir' hükmü kaldırılıyor, 'ev başkanlığı' anlayışı getiriliyor. Yeni yasayla evlilik birliğinin yönetiminde eşlere eşit söz hakkı tanınıyor.
Yeni yıldan itibaren evlenme işlemi artık sadece erkeğin değil, kadının bulunduğu yerde de gerçekleşebilecek. İki eş de evlilikte temsil yetkisine sahip olacak. Kadın, bundan böyle oturulacak evin ve yerleşim biriminin seçiminde de söz sahibi olacak. Eşler, oturacakları evi seçerken birbirinin rızasını alacak.
Üçüncü kişilerle kadın arasındaki davalarda kadını, kocasının temsil edeceğine ilişkin anlayış terk edildi. Bundan böyle eşler arasındaki eşitlik ilkesi uyarınca eşlerden her biri, üçüncü kişilerle ilgili her türlü hukuki işlemi yapabilecek.
Mal rejimi ve sözleşmeli evlilik dönemi başlıyor
Yeni Medeni Kanun'un en can alıcı bölümünü 'mal rejimi' oluşturuyor. Yasal mal rejiminin seçimi; tasarının gerek Bakanlar Kurulu gerekse Adalet Komisyonu'ndaki görüşmeleri sırasında koalisyon ortakları arasında büyük sıkıntı yaratmış ve Adalet Bakanı Hikmet Sami Türk'ü istifanın eşiğine getirmişti. MHP, 'paylaşmalı mal ayrılığı' rejiminin yasal mal rejimi olmasını istemiş, DSP ise buna karşı çıkmıştı. MHP ile yapılan görüşmelerden sonra, 'edinilmiş mallara katılma' yasal mal rejimi olarak kabul edilirken; eşlere istedikleri diğer mal rejimlerini de seçme olanağı getirildi.
Mallar eşit paylaşılacak
Yasanın yürürlüğe girmesiyle birlikte, eşler arasında sorunlara neden olan malların paylaşımı tartışması bitecek ve 'sözleşmeli evlilik' dönemi başlayacak. Boşanma, ölüm ya da diğer nedenlerle evliliğin sona ermesinde,
'Edinilmiş mallara katılma' yasal mal rejimi olacak.
Eşler ister noterde, isterlerse evlendirme memurluklarında bunu kabul ettiklerini kayde geçirecekler. Bir irade beyanında bulunulmaması durumunda da, yasadaki rejimi seçtikleri kabul edilecek. Ancak eşler tercihlerini bu sistemden yana kullanmazlarsa, 'mal ayrılığı', 'paylaşmalı mal ayrılığı' ve 'mal ortaklığı' rejimlerinden birini, mal rejimi sözleşmesi yaparak seçebilecekler. Buna göre eşlerin notere giderek yeni sözleşme yapması gerekiyor. Evliler de yeni yasanın getirdiği haktan yararlanabilecek ve sözleşme yapabilecek.
Edinilmiş mal ne?
Edinilmiş mallara katılma rejimi, evlilik süresince edinilen mallar ile eşlerden her birinin kişisel mallarını kapsayacak. 'Her eşin bu mal rejimi süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı, edinilmiş mal' olarak değerlendirilecek.
Çalışmasının karşılığı olan edinimler, sosyal güvenlik ve sosyal yardım kurum ve kuruluşlarının veya personele yardım amacıyla kurulan sandık ve benzerlerince yapılan ödemeler, çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar, kişisel malların gelirleri ile edinilmiş malların yerine geçen değerler, eşlerin evlilikte
edindiği mallar olarak kabul edilecek.
Eşlerden yalnız birinin kullanımına yarayan eşyalar, mal rejimi başlangıcında eşlerden birine ait olan malvarlığı değerleri, manevi tazminat alacakları ile kişisel mal yerine geçen değerler ise 'kişisel mal' sayılacak. Eşler, mal rejimi sözleşmesiyle kişisel malların gelirlerinin edinilmiş mallara dahil olmayacağını yapılacak sözleşmede belirtebilecekler.
'Karı' değil kadın
Yeni düzenlemede 'karı' sözcüğü yerine, 'kadın' kelimesi kullanılmasına özen gösterildi. Ancak, sınırlı da olsa kullanılmasında zorululuk olduğu için bazı maddelerdeki 'karı' sözcüğü değiştirilemedi.
Yasa dili sadeleştirilirken, tam karşılığı bulunamayan ve yasada çok sık kullanılan
'ehliyet', 'velayet', 'veli', 'vasi', 'kayyım', 'nafaka', 'tazminat', 'vakıf', 'irat', 'tasfiye' 'ret', 'miras', 'tereke', 'vasiyet', 'vasiyetname', 'mirastan feragat', 'iptal',
'tenkis', 'miras sebebiyle istihkak davası',
'aynı hak', 'mülkiyet', 'istihkak davası',
'define', 'zilyetlik', 'irtifak', 'intifa hakkı', 'mecra', 'rehin', 'ipotek',
'ipotekliborç senedi', 'irad senedi',
'emtia', 'terkin', 'ihraz', 'hapis hakkı',
'tescil', 'şerh' gibi ifadeler yerinde
kaldı.
Eşler soyadı seçmekte serbest
Kadınlar soyadı tercihinde alabildiğine özgür olacak. İsterlerse kocasının soyadının yanı sıra kızlık soyadını kullanabilecek. Erkek de, hâkim kararıyla eşinin soyadını alabilecek. Kadınlar, boşandıkları erkeğin soyadını kullanmaya devam edebilecek.
Hatta bu hakkını ikinci evliliğinde ilk eşinin soyadını kullanmak biçiminde sürdürebilecek.
Çalışma özgürlüğü
Eşlerden her biri meslek seçiminde serbest olacak. Kadınların meslek ve iş seçiminde eşlerinden izin alma zorunluluğu kaldırıldı. Eşler meslek ve iş seçiminde ve bunların yürütülmesinde 'evlilik birliğinin huzur ve yararını' göz önünde tutacak.
Akıl hastalarına evlenme önlemi
Evlenme yaşında kadın ve erkek arasındaki eşitsizlik giderildi. Daha önce erkek için 17, kadın için 15
olan evlilik yaşı, her iki cins için de '17 yaşını doldurmuş ve 18 yaşından gün almış olmak' biçimine getirildi. Olağandışı durumlarda ise kadın-erkek arasındaki fark kaldırılarak 16 yaşını doldurma, 17 yaşından gün alma koşuluyla hâkimler evlenme izni verebilecek. Akıl hastaları, evlenmelerinde tıbbi sakınca bulunmadığı resmi sağlık kurulu raporuyla anlaşılmadıkça evlenemeyecek.
Evlilik dışı çocuk da mirasçı olacak
Kocanın, 'kadın ve çocukların bakımından sorumlu olduğu' ilkesi de kaldırılarak, yerine eşit mali sorumluluk getirildi. Evin giderine katılmada eşlerin mali güçleri, emek ve malvarlıkları esas alınacak. Eşler, mali sorumluluğu birlikte taşıyacak. Kadının kocası lehine borç altına girmesine ilişkin işlemleri hâkimin iznine tabi tutan hüküm de kaldırıldı. Evlilikte eşlerden her biri, kendi borçlarından dolayı üçüncü kişilere karşı bütün malvarlığıyla sorumlu olacak. Evlik dışı çocuklara da evlilik içi çocuklar gibi eşit haklar getirildi. Buna göre, evlilik dışı çocuklar da mirasta eşit hakka sahip olacak.
Uzlaşmazlığı hâkim çözecek
Evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerin yerine getirilmemesi veya evlilik birliğine ilişkin önemli bir konuda uzlaşmazlığa düşülmesi halinde, eşler ayrı ayrı veya birlikte hâkimin müdahalesini kabul edebilecekler. Buna göre hâkim, eşleri yükümlülükleri konusunda uyararak, onları uzlaştırmaya çalışacak ve eşlerin ortak rızası ile uzman kişilerin yardımını isteyebilecek.