Karadeniz nire, Van nire!

45 yıl önce Van'ın Özalp ilçesine bağlı Emek köyünün hemen yanına yeni evler inşa edilmeye başlandı.
Haber: AHMET ŞIK / Arşivi

VAN - 45 yıl önce Van'ın Özalp ilçesine bağlı Emek köyünün hemen yanına yeni evler inşa edilmeye başlandı. Açık renk saç ve tenleri, kendi aralarında konuştukları farklı dilleriyle bölge insanının hemen dikkatini çekti bu çalışkan insanlar.
Emek Köyü'nde yaşayan Kürtler, adının 'Yeni Emek' olacağını öğrendikleri bir kilometre ötelerindeki bu yeni köyde çalışanları, devletin işçileri sandı önce ama sonra 'Laz' olduklarını öğrendiler. Kısa sürede evlerin inşası bitti ve Lazların aileleri de geldi. Farklı kültürlerin insanları olsalar da kaynaşmaları uzun zaman almadı. Ancak birbirlerinden kız alıp vermek için Laz köyünden bir kızın bir Kürt delikanlısına kaçmasını beklediler. 15 yıl önce kapıyı açan bu evlilik, şimdi hem Kürt hem de Karadeniz ezgilerinin duyulup halk oyunlarının oynandığı evlilik törenleriyle sürüyor.
Kürtçe de konuşabilen Lazların hikâyesi 1961 yılına uzanıyor. Trabzon'un Çaykara ilçesinin Uzundere Köyü'nde o yıl büyük bir heyelan yaşandı.
İsmet İnönü'nün Başbakan, Vanlı Ferit Melen'in de kabineye dışarıdan Maliye Bakanı olduğu dönemdi. Devlet felakete uğrayan vatandaşının yardımına koştu. Ama Karadeniz'in dağlık coğrafyasında, köylülere yapılacak en büyük yardımın yaşadıkları yeri değiştirmesi olduğu anlaşıldı. Melen, memleketinde oldukça verimli ve boş arazilerin olduğunu belirterek, 'kültür kaynaşması' adı altında mağdur vatandaşların buralara yerleştirilebileceğini söyledi.
Tarzanca konuşuldu
Proje herkesin kafasına yatmıştı. Lazların aklında soru işaretleri olsa da 'Doğduğum değil doyduğum yer memleket olsun' deyip düştüler yola. Önce erkekler geldi. Evlerin inşasından sonra ise ailelerini getirdiler. 68 yaşındaki Hacı Aziz İnce, Yeni Emek Köyü'ne ilk gelenlerden, "Hiçbir sorun yaşamadık buradakilerle. Anlaşmakta güçlük çekiyorduk tabii. Türkçeden ziyade onlar Kürtçe biz de Lazca konuşunca daha çok tarzanca anlaştık. İlk zamanlar birbirimize temkinli idik ama yardımlarını da gördük. Biz çalışıp kendi bağından kazanmasını öğrettik, onlar tezek yapmayı, buğdayı ekip dövmeyi öğretti bize. Bir tek buranın iklimine alışamadık" diyor. Lazlar hemen her mevsim yağmur düşen topraklardan, dondurucu soğukların yaşandığı kışın karına, yazın da kuraklığına alışamamış hâlâ.
İlk evlilik
Yıllar sonra tek sorun Kürt köyünden Selim'in, Laz komşularının kızı Fatma'yla evlenmek istemesiyle çıkmış. Kürtlerin çocukları, kendi köylerinde okul olmadığından Laz köyündekine gitmeye başlayınca kurulan arkadaşlıklar aşka dönüşmüş. Selim, kendisinden bir üst sınıfta okuyan Fatma'yı görür görmez âşık olmuş. Okulda başlayan aşk, iki köy arasındaki ilk evliliğe kadar uzanmış. Tam altı kez Fatma'yı ailesinden isteyen Selim'in ailesi her seferinde aynı yanıtı almış; "Siz Kürtsünüz biz Laz. Bu iş olmaz". Selim Fatma'nın başkasıyla evlendirileceği haberini öğrenince kaçırmış sevdiğini ve evlenmişler.
Şimdi, 11 yıldan sonra ardı ardına doğan üç çocukları ve tüm malvarlıkları olan hepi topu 13 tavuklarıyla birlikte Emek Köyü'nde yaşamlarını sürdürüyor Seçkin ailesi. Selim Seçkin, gülerek, "5 Ağustos 1980 günü kaçırdım Fatma'yı. Canıma tak etmişti artık. Defalarca istedik vermediler. Önce bizim köyden de karşı çıktılar. Sonra kimseyi dinlemedim ve kaçırdım. İyi de yapmışım. Bir baktım bütün köy beni destekledi. Kaynanam işi zora sokmak için yüklü de bir başlık parası aldı benden. Hiç param yoktu ama bir yerlerden buldum buluşturdum, ödedim" diyor.
Kaynaşma projesi tuttu
Selim ve Fatma Seçkin'in evliliklerinin açtığı kapıdan daha sonra iki köyün bir çok genci geçmiş. Şimdi bu köylerdeki düğünlerde hem Kürt halayı hem de Laz horonu oynanıyor.
Yeni Emek Köyü'nden 30 yaşındaki Nihat Özbay, Özalp ilçesindeki Samyeli isimli yerel gazeteyi çıkarıyor. Yine Özalp'e bağlı yeni Dönerdere Köyü'nün de kendileri gibi Laz kökenli olduğunu belirten Özbay, "Bu iki köyde yaşayanlara buralarda 'Laz', Trabzon'da ise 'Kürt' derler. Aslında biz de ne olduğumuzu karıştırdık. Laz kültüründe Kürt kültürünüde yaşatıyoruz. Bu da Ferit Melen'in kültür kaynaşması projesinin tuttuğunu gösteriyor" dedi.