NATO zirvesi gerilecek

Türkiye'nin ev sahipliğinde gerçekleşecek NATO zirvesine 'terörizmle mücadele' konusu damgasını vuracak. Türkiye, NATO üttefiklerine, 'Terörden sadece Kaide'yi mi anlıyorsunuz' sorusunu yöneltecek.
Haber: DENİZ ZEYREK / Arşivi

ANKARA - Türkiye'nin ev sahipliğinde gerçekleşecek NATO zirvesine
'terörizmle mücadele' konusu damgasını vuracak. Türkiye, NATO müttefiklerine, 'Terörden sadece Kaide'yi mi anlıyorsunuz' sorusunu yöneltecek.
Eğer zirvede NATO ülkelerinin teröre karşı ortak eylem kararı alınırsa Türkiye, Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer aracılığıyla 'PKK'yı da hedef alalım' çağrısını ortaya koyacak. Buna bağlı olarak NATO'nun Irak'ta PKK'yı açık olarak hedef alıp almayacağı tartışılacak. ABD ise NATO zirvesinde Avrupalı müttefiklerine, 'Pamuk eller cebe' diye seslenecek.
Gündemdeki konular
İstanbul zirvesinin gündeminde NATO operasyonlarındaki son durum, NATO'nun ve müttefiklerin taahhütleri ve transformasyon süreci var. ABD, süren operasyonlarda NATO'nun yeni inisiyatif almasını istiyor. İstanbul'da tartışılacak operasyonlar şöyle:
Afganistan'da tek çatı: Bölgesel yeniden yapılanma ekiplerinin Afganistan'ın geneline yayılması ve Afgan hükümeti seçimlere hazırlanırken ihtiyaçlarının karşılanması hedefleniyor. ABD, NATO'nun Afganistan'da tüm yeniden yapılanma çalışmalarını tek çatı altında toplamasını istiyor. Türkiye, bu isteğe sıcak bakıyor.
Irak'ta daha fazla görev: Halen 16 NATO müttefiki Irak'ta fiilen asker bulunduruyor. ABD ise diğer müttefiklerinin de katkısını istiyor. Buna göre çokuluslu birliklerin sayısının artırılması, BM'ye güvenlik desteği sağlanması ve Irak ordusunun eğitiminin sağlanması isteniyor. Ama NATO' nun Irak'ta fiilen 'ortak' görev almasına Avrupalı müttefikler ile Türkiye'den gelen olumsuz sinyaller ABD'nin tavır değiştirmesine yol açabilir. ABD'li yetkililer bu durumdaki beklentileri "Asker şart değil, NATO kapsamında Polonya önderliğindeki birliğe lojistik destek sağlayın" şeklinde.
Terörle mücadele: Zirvede, operasyonlar' başlığı altındaki en önemli gündem maddesi 'terörle mücadele'. Cumhurbaşkanı Sezer, konuyla ilgili dosyasında PKK'ya geniş yer verecek. Başta ABD, NATO müttefiklerinin
Kaide dışındaki terör tehdidine kayıtsız kaldığı görüşünü açıklaması beklenen Sezer, Irak'ta konuşlanıp, Türkiye'yi tehdit eden PKK'ya karşı etkin tavır talep edecek.
BOP'un gücencesi NATO
İstanbul zirvesinde ABD'nin isteği ile Büyük Ortadoğu Projesi (BOP), NATO'nun taahhütleri başlığı altında görüşülecek ve NATO'nun sınırdaşları sayılan Ortadoğu ülkelerinin BOP çerçevesinde başlatacağı reformlara destek verileceği açıklanacak.
NATO, BOP konusunda Ortadoğu ve Kuzey Afrika'nın güvenliğinde 'tamamlayıcı rol' oynama kararı alacak. Bu ülkelerle girilecek 'güvenlik işbirliği'nde ilk konular ise 'terörizmle mücadele' ve 'kitle imha silahları'yla ilgili.



Üç ülke bekliyor
İstanbul zirvesi öncesinde üç ülke, Arnavutluk, Hırvatistan ve Makedonya, NATO'ya dahil olmak için İstanbul zirvesinden davet bekliyor. Üç ülkenin Büyükelçileri dün Dışişleri Bakanlığı'na giderek Türkiye'den 'davet' konusunda destek istedi. Ancak yetkililer son beş yıl içinde 10 yeni üye kabul eden ittifakın İstanbul'da yeni ülke davet etmeyeceğine dikkat çekti. NATO'nun genişleme kapısını kapatmadığı da vurgulanırken, davetlerin iki yıl içinde netleşeceği ifade edildi.


İstanbul'da pekçok ilk var
Terörizm tehdidi 'ilk kez' NATO'nun en önemli düşmanı. Irak, Afganistan ile Balkanlar'daki NATO operasyonları kâğıt üstünde 'yeniden inşa' operasyonlarına dönüştürüldü. İstanbul zirvesinde de NATO tarihinde birçok ilk gerçekleşiyor.
  • İstanbul zirvesi NATO'nun en fazla operasyon yürüttüğü sırada gerçekleşmesi açısından bir ilk. İttifak halihazırda Afganistan, Bosna, Kosova (ortak) ve Irak'ta (kısmen) operasyon yürütüyor. Akdeniz'de denizden gelecek terör tehdidine karşı gözetleme operasyonu yapılıyor.
  • 11 Eylül'den sonra NATO tarihinde ilk kez 5. madde operasyonu yapılmıştı. İstanbul zirvesi bu ilkin ardından gerçekleşiyor.
  • NATO tarihinde ilk kez 2003'te, ABD'nin Irak operasyonu konusunda gelen vetoyla çatlak yaşandı. Belçika ABD'nin taleplerini veto etti. Zirvede bu çatlak onarılmaya çalışılacak.


    Ortak istihbarat
    NATO İstanbul'da terörle mücadelede daha önce netleşen kararları hayata geçirecek. Bu çerçevede yapılacaklar şunlar:
  • NATO bünyesinde 'Terörist Tehdit İstihbarat Birimi 'kurulacak, bu sayede istihbarat paylaşma olanakları artırılacak.
  • Siberterör de dahil terörün her türlüsüne karşı askeri kapasite ve tatbikatlar artırılacak.
  • Doğu Akdeniz'de terörle mücadele için kurulan Akdeniz Operasyonu (Operation Active Endeavour) Mart 2005'te Akdeniz'in tamamına yayılacak.


    ABD: Pamuk eller cebe
    16 Haziran'da ABD Temsilciler Meclisi'ne bilgi veren ABD Dışişleri Bakanlığı'ndan Robert Bradtke, NATO'nun Afganistan'daki gibi uzun vadeli operasyonlar yürütmesi için Avrupalı müttefiklerin kesenin ağzını açması gerektiğine dikkat çekti. ABD'nin savunma harcamalarına 400 milyar dolar ayırdığını anlatan Bradtke, 25 Avrupa ülkesinin harcamalarının 200 milyar doları bulmadığına dikkat çekti. ABD, sadece para konusunda değil, yeni teknolojiler konusunda da NATO müttefiklerinin gerekli çabayı göstermediğini savunuyor.
    İstanbul'da, NATO'nun yeniden yapılanması konusunda Prag zirvesinde alınan kararlar gözden geçirilecek. Müttefik ülkelerin bir araya geldiği deniz ve hava taşıtları projesi ile üçüncü ülkelerle bu konuda yapılacak işbirliği alanları karara bağlanacak.