Nereye gitti bu paralar?

4 katrilyon toplandı
Ek vergi ve diğerleri
1999'da: 100 trilyon
2000'de: 3 katrilyon 295 trilyon (320 trilyonu bedelli askerlikten) 2001'de: 831.9 trilyon
Bağışlar
166.9 trilyon Toplam iç kaynak 4 katrilyon 394 trilyon lira
2 katrilyon harcandı
İç kaynağın sadece 2 katrilyon 338 trilyonu depreme kullanıldı.
Dış krediler
Toplam 3.5 milyar dolar yardım sözü verildi; IMF'den 500 milyon dolar geldi. Ancak bu para diğer bütçe kalemlerine gitti.
İtirazsız kabul
17 Ağustos ve 12 Kasım'da iki büyük depremin yaşandığı 1999'un sonunda Meclis'ten itirazsız geçen deprem vergileri, Aralık 1999'da tahsile başlandı. Genelkurmay, geliri münhasıran depremde kullanılmak üzere bedelli askerliği kabul etti. Büyük bağış kampanyaları düzenlendi, dış kredi vaatleri birbirini izledi.
Ekonomik yaralar
1999 ve 2000'deki ek vergi ve kesintiler, artık isimleri depremle anılmasa bile, 2001'de de devam ettirildi. Ancak toplanan paraların sadece 2.3 katrilyonu depreme harcanabildi. Kalan paranın önemli kısmı şimdi, 2000'in sonunda ve bu yılın başında çıkan ekonomik krizin açtığı yaraları sarmak için kullanılıyor.
Haber: HANİFE ŞENYÜZ / Arşivi

ANKARA - Türkiye, hem deprem hem de art arda gelen iki ekonomik kriz yaralarını aynı havuzda topladığı parayla sarmaya çalışıyor.
Deprem vergisi adı altında salınan vergiler ile bedelli askerlikten bugüne kadar 4.2 katrilyon elde edilirken, iç bağışlar ve nakit dış destekle bu miktar 5 katrilyon liraya yaklaştı. Deprem bölgesinin yarım yamalak sargısı için yapılan harcama ise 2.3 katrilyon lirada kaldı.
17 Ağustos ve 12 Kasım depremleri, bölge gibi toparlanma arayışları içindeki ekonomiyi de allak bullak etti. Depremlerin mali yükünü karşılamak amacıyla ek vergiler çıkartıldı. Gelir, kurumlar, emlak, motorlu taşıt vergisi mükelleflerinden katkı istendi. Cep telefonları için 'Özel İşlem Vergisi' icat edildi. Bağımsız bütçeli kuruluşlardan destek kesintisi yapıldı. Bedelli askerlik için askerler onay verdi.
Toplumun tüm kesimlerine yeni yükler getirilirken, faiz geliri elde edenler de unutulmadı. Faizden 2 katrilyon liraya yakın vergi alındı.
Ek vergi bu yıl da alınıyor
1999 yılı sonunda TBMM'den itirazsız geçen deprem vergileri, Aralık 1999'da tahsil edilmeye başlandı. Bu vergilerden 2000 sonu itibarıyla tahsilat 3.4 katrilyon lira oldu. Ek vergiler 2001 yılında da devam etti. Her ne kadar adı artık depremzedelerle birlikte anılmasa da 2001'in ilk altı ayında da ek vergiler yoluyla 830.9 trilyon lira gelir elde edildi. Bunun önemli bir kısmını deprem vergileri oluşturdu.
Depremden sonra yurt genelinde başlatılan bağış ve yardımlar da depremzedeye aktarılan kaynaklar içinde önemli yer tuttu. 166.9 trilyon lira bankadaki deprem yardımı hesaplarına aktı. Bu paranın tamamı da önemli bir bölümü 1999'da olmak üzere iki yılda kullanıldı.
Körfez depremi uluslararası kamuoyunu da harekete geçirdi. Yardım kampanyaları düzenlenirken, Dünya Bankası, IMF ve AB, Japonya ve diğer ülkeler destek fonlarını harekete geçirme kararı aldı. Türkiye'ye aktarılacağı vaad edilen dış destek miktar 3.5 milyar doların tamamı tahsis edildi.
Bu kaynağın yalnız 500 milyon dolarlık IMF kredisi nakit olarak Türkiye'nin kasasına girdi. Vergiler, bağışlar ve nakit IMF desteğinin toplamı 5 katrilyon liraya yaklaştı.
Ancak Maliye Bakanlığı'nın kamuoyuna düzenli olarak açıkladığı, deprem harcamaları istatistikleri, nakit olarak giren bu kaynağın yalnız 2.3 katrilyon lirasının deprem bölgelerine harcandığını ortaya koyuyor. Bu tutarın yalnız 368 trilyon lirasını dış yardımlar oluşturdu.
Dış krediler, projelere 500 trilyon liralık IMF kredisi ise bütçede ihtiyaç duyulan diğer alanlara kaydırıldığı için deprem harcamaları içinde gözükmüyor. Örneğin depremzede vergilerinin ertelenmesi 300 trilyon liralık bir gelir eksilmesine yol açtı.
Hazine Müsteşarlığı'nın deprem nedeniyle sağlanan dış kredilerle ilgili açıklamasında, 75 proje ve alt projelere diğer ülkelerden ve uluslararası kuruluşlardan kaynak sağlandığı belirtildi. 3.5 milyar dolar dış kredinin tahsis edildiği belirtilirken, Dünya Bankası kredisi kapsamında 12 bin, Avrupa Konseyi kredisi kapsamında da 15 bin 514 kalıcı konut yapıldığı, 4 bin 915 konutun yapım sürecinin ise devam ettiği belirtildi.
Avrupa Yatırım Bankası'ndan 150 milyon Euro, Japon hükümetinden de 27.5 milyar yen tutarında kredi temin edildiği ve KOBİ'lere kullandırıldığı belirtildi.
Depreme iç kaynak (Trilyon Lira)

Gelir türü199920002001
   (Ocak-Mayıs)
Ek gelir vergisi21.495.63.7
Faiz vergisi---1640.7286.2
Ek kurumlar30197.32.5
Ek motorlu taşıt.41.567.83.2
Ek emlak---64.53.5
Özel iletişim---415.9241.2
Özel işlem8212.9150
Özerk kurumlar---281103
Bedelli askerlik---32037.7
İç bağışlar166.9  
Toplam100.93295.7831.9
Genel toplam:  4 katrilyon 394 trilyon lira
Dış yardımlar (Milyon dolar)
Ülke/KuruluşTutarıKullanım alanı
Japonya450Emtia ve KOBİ kredisi
İspanya60Yıkım işleri
Güney Kore30SSK İstanbul K.Çekmece Hastanesi
Belçika3.4İlköğretim okulu
Dünya Bankası755Acil deprem rehabilitasyonu
Dünya Bankası262.3Deprem hasarlarının telafisi
IMF500Bütçe
Körfez İşbirliği400Yol, içmesuyu ve Hastane projeleri
İslam Kalkınma Bankası300İlköğretim okulları, Hastane projeleri
Avrupa Konseyi   
Kalkınma Bankası253 
Avrupa Yatırım Bankası540Atıksu, demiryolu,
karayolu, içmesuyu,
yeni konut alanları altyapısı,
sağlık birimleri rehabilitasyonu,
küçük işletmelere kredi,
kalıcı konut.
Genel toplam: 3.5 milyar dolar

Deprem harcamaları (Trilyon Lira)
Harcamanın Kaynağı19992000 2001
 (17 Ağ-31 Ara) (Ocak-Mayıs)
Bütçeden311.5104584.3
Fonlardan115.989.442.9
Bağış ve hibe119.946.9---
Dış kredi---258.7109.2
Sigorta9.80.1---
KİT ve bağlı k.54.346.83.3
Toplam611.41487239.7
Genel toplam  2 katrilyon 338 trilyon lira